Chiều 5/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư. Theo Tờ trình của Chính phủ, dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư dự kiến cắt giảm 58 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Con số này tương ứng với tỷ lệ cắt giảm khoảng 29,3% so với tổng số 198 ngành, nghề hiện có tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư hiện hành.
Cắt giảm điều kiện kinh doanh cần có nguyên tắc, không cắt giảm cơ học để đủ chỉ tiêu
Nêu quan điểm tại phiên họp, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) cho rằng, cắt giảm bao nhiêu ngành, nghề không quan trọng bằng cắt như thế nào để không tạo hậu quả khó khắc phục. Theo đại biểu, điều quan trọng nhất là cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có nguyên tắc, không thể cắt theo cách cơ học để đủ chỉ tiêu.
"Phụ lục IV với 198 ngành, nghề, dự kiến cắt giảm 29,3%, con số chưa phải là điều đáng lo nhất. Ví dụ, ngành nước sạch liên quan đến sức khỏe của hàng chục triệu người dân đang phải chờ Luật Cấp thoát nước dự kiến thông qua ở Kỳ họp thứ 3, sau khi Phụ lục IV mới đã có hiệu lực. Vận tải biển, khai thác cảng biển chờ sửa Bộ luật Hàng hải chưa có trong Chương trình xây dựng pháp luật. Bỏ điều kiện trước, công cụ thay thế chưa có, đúng như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: không để cắt ở văn bản này nhưng phát sinh khoảng trống ở văn bản khác", đại biểu Lê Hoàng Anh cho biết.
Mặc dù Tờ trình của Chính phủ khẳng định, thi hành luật không phát sinh nguồn lực mới và cam kết tăng cường hậu kiểm, xây dựng cơ sở dữ liệu ở hầu hết các ngành, nghề, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, hai điều này không thể cùng đúng. Đại biểu lấy ví dụ tại Hàn Quốc khi chuyển sang hậu kiểm dựa trên rủi ro đã tăng gấp đôi số thanh tra viên chỉ trong vòng một năm.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung ngay một khoản tại Điều 5 quy định các nguyên tắc chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm làm căn cứ chung, ràng buộc khi xây dựng phương án thay thế cho ngành, nghề trong Danh mục, thay vì mỗi Bộ làm theo cách riêng như hiện nay. Đó là phân loại theo mức độ rủi ro, bảo đảm đồng bộ về thời điểm, nguồn lực tương xứng, không biến tướng thành điều kiện trá hình.
Đại biểu cũng đề xuất ngành, nghề nào chưa có văn bản thay thế khi Phụ lục IV mới có hiệu lực, thì phải áp dụng ngay biện pháp quản lý rủi ro tạm thời, không được để khoảng trống. Đồng thời, giao Chính phủ xây dựng Đề án nguồn lực hậu kiểm, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 1/3/2027. Điều này có thể giao ở Nghị quyết chung của kỳ họp. Đồng thời, rà soát lại 58 ngành, nghề dự kiến đưa ra theo bộ nguyên tắc nêu trên.
Cũng bày tỏ băn khoăn về phương thức sửa đổi Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) lưu ý, việc sửa đổi danh mục không nên được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ là cắt giảm số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, mà quan trọng hơn là cơ cấu lại danh mục này trên cơ sở mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng tiêu chí được quy định tại Điều 7 của Luật Đầu tư.
"Tôi cho rằng việc sửa đổi Phụ lục IV của Luật Đầu tư không phải là cắt giảm điều kiện kinh doanh bằng mọi giá, cũng không phải bổ sung điều kiện một cách cơ học. Điều quan trọng là mỗi ngành, nghề được giữ lại, bãi bỏ hoặc bổ sung đều phải được đánh giá trên cơ sở mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng tinh thần của Điều 7 Luật Đầu tư. Chỉ khi đó thì chúng ta mới thực sự đạt được mục tiêu kép là vừa bảo đảm quyền tự do đầu tư kinh doanh, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân", đại biểu Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh.
Tuy nhiên, hồ sơ dự án luật chưa làm rõ đầy đủ hiệu quả, tính khả thi của cơ chế hậu kiểm; chưa thể hiện cụ thể hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực thanh tra, kiểm tra và chế tài xử lý vi phạm thay thế. Nếu bỏ điều kiện cũ trong khi công cụ quản lý mới chưa sẵn sàng, có thể phát sinh khoảng trống quản lý. Ngược lại, nếu dưới danh nghĩa tiêu chuẩn, quy chuẩn mà tiếp tục đặt ra những yêu cầu bắt buộc tương tự điều kiện gia nhập thị trường thì sẽ hình thành điều kiện kinh doanh khác.
Do đó, đại biểu đề nghị xây dựng một bảng kế hoạch thi hành cụ thể đối với từng ngành, nghề, trong đó cần rõ năm vấn đề: điều kiện nào thực sự được bãi bỏ; văn bản nào phải sửa đổi; công cụ quản lý thay thế là gì; cơ quan nào chịu trách nhiệm hậu kiểm; và thời điểm công cụ mới bắt đầu vận hành. Việc chuẩn bị văn bản hướng dẫn đầy đủ sẽ giúp luật sớm đi vào cuộc sống khi được thông qua.
Đề xuất thêm kim cương, bất động sản nghỉ dưỡng vào ngành nghề kinh doanh có điều kiện
Nêu quan điểm. đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Trịnh Xuân An nhận định kinh doanh vàng, kim cương là vấn đề lớn, nhưng đang diễn biến phức tạp. Qua các vụ việc của PNJ hay kim cương vừa rồi, đại biểu Trịnh Xuân An đề xuất đưa kinh doanh kim cương vào ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, thậm chí hoạt động kinh doanh này phải áp dụng điều kiện chặt chẽ hơn.
Đại biểu Nguyễn Văn Huy cho biết, thực tiễn đang đặt ra yêu cầu cần bổ sung điều kiện đầu tư kinh doanh với một số mô hình mới, phát sinh nhiều rủi ro nhưng chưa được điều chỉnh đầy đủ và phân tích. Vừa qua, thị trường bất động sản nghỉ dưỡng đã phát sinh nhiều vụ việc khiếu nại, khiếu kiện kéo dài liên quan đến mô hình sở hữu kỳ nghỉ. Rất nhiều khách hàng tập trung khiếu kiện tại trụ sở doanh nghiệp; nhiều vụ việc có dấu hiệu lừa đảo dưới danh nghĩa bán gói nghỉ dưỡng đã bị cơ quan tiến hành tố tụng khởi tố điều tra.
“Thực tiễn này cho thấy, đây không còn là những tranh chấp dân sự riêng lẻ mà đã trở thành vấn đề ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội và quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng”, đại biểu Nguyễn Văn Huy nêu quan điểm và cho rằng, điểm đáng lo ngại nhất của mô hình này không nằm ở việc cung cấp dịch vụ du lịch mà ở cơ chế huy động lượng tiền rất lớn của người dân thông qua việc bán trước quyền sử dụng dịch vụ.
“Trong thời hạn từ 10 đến 30 năm, doanh nghiệp có thể thu từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng cho mỗi hợp đồng, trong khi việc quản lý, sử dụng nguồn tiền này hiện chưa chịu bất kỳ cơ chế kiểm soát chuyên biệt nào. Khi doanh nghiệp mất khả năng thực hiện cam kết hoặc chấm dứt hợp đồng, rủi ro hầu như được chuyển toàn bộ sang phía người tiêu dùng”, đại biểu phân tích. Đồng thời, góp ý cần xác định tên ngành nghề theo bản chất của hoạt động cung cấp quyền lưu trú dài hạn trên cơ sở thanh toán trước thay vì chỉ dựa trên tên thương mại của sản phẩm.
Cách tiếp cận này sẽ bảo đảm tính pháp lý, hạn chế tình trạng doanh nghiệp thay đổi tên gọi hoặc hình thức giao dịch để né tránh sự điều chỉnh của pháp luật. Đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng, khi hoạt động này được xác định là ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, Chính phủ sẽ có cơ sở pháp lý để quy định các điều kiện quản lý phù hợp như cơ chế bảo đảm nghĩa vụ tài chính đối với khoản tiền khách hàng đã thanh toán trước, nghĩa vụ công khai thông tin, hợp đồng mẫu, quyền hủy bỏ hợp đồng trong thời gian cân nhắc và các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng khác.
