Chiều 3/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, Quốc hội thảo luận ở Tổ về: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư; Dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.
Xem xét khả năng thay thế điều kiện đầu tư kinh doanh bằng các công cụ quản lý khác
Góp ý đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc xây dựng dự thảo luật nhằm thể chế hóa đầy đủ tinh thần chỉ đạo của Trung ương là cắt giảm tối thiểu 30% điều kiện đầu tư kinh doanh.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, cần lưu ý không chỉ quan tâm đến số lượng ngành, nghề được đưa ra khỏi danh mục, mà phải tham vấn đầy đủ ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động, qua đó thực sự nâng cao hiệu quả cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh.
Theo Chủ tịch Quốc hội, danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện lần đầu tiên được quy định tập trung tại Luật Đầu tư năm 2014, với 267 ngành, nghề. Đến năm 2016, Quốc hội rút xuống còn 243 ngành, nghề; Luật Đầu tư năm 2020 quy định 227 ngành, nghề và dự thảo Luật Đầu tư lần này đề xuất tiếp tục đưa 58 ngành, nghề ra khỏi danh mục.
“Mặc dù số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã giảm đáng kể, nhưng vấn đề đặt ra là chi phí tuân thủ vẫn còn lớn. Doanh nghiệp phải đồng thời đáp ứng nhiều điều kiện, giấy phép và sự chấp thuận của các cơ quan khác nhau. Vẫn còn tồn tại những điều kiện mang tính hình thức, thiếu tính định lượng, gây khó khăn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Để giải quyết căn cơ những bất cập này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, từ nay đến khi Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng chỉ duy trì đối với những ngành, nghề thực sự cần thiết, liên quan đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng và bảo vệ môi trường; bảo đảm tính chính đáng, hợp lý và phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước.
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, cần rà soát kỹ sự cần thiết của từng ngành, nghề trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro đối với cộng đồng. Đồng thời, xem xét khả năng thay thế điều kiện đầu tư kinh doanh bằng các công cụ quản lý khác như quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Đối với những ngành, nghề đã phát triển tương đối ổn định, doanh nghiệp có khả năng tự chịu trách nhiệm và cơ chế hậu kiểm đã đầy đủ thì cần xem xét đưa ra khỏi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Việc này sẽ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm môi trường sản xuất, kinh doanh bình đẳng, công bằng.
Một trong những yêu cầu được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao trách nhiệm tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp; tăng cường thanh tra, kiểm tra theo mức độ rủi ro và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, giám sát.
Trong bối cảnh cả nước đang triển khai Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, Chủ tịch Quốc hội cho rằng công nghệ phải được ứng dụng mạnh mẽ trong quản lý nhà nước, không thể tiếp tục thực hiện hoàn toàn theo phương thức truyền thống.
Dự thảo hiện đề xuất đưa 58 ngành, nghề ra khỏi danh mục, song Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát để có thể cắt giảm thêm. “Tuy nhiên, cần lưu ý phải bảo đảm có cơ chế hậu kiểm tương ứng, không để phát sinh thêm thủ tục hành chính, giấy phép hoặc yêu cầu chấp thuận dưới hình thức khác. Đồng thời, phải có cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, nâng cao năng lực thanh tra, giám sát và hoàn thiện chế tài xử lý vi phạm”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.
Cùng với đó, cần hạn chế tình trạng quy định điều kiện đầu tư kinh doanh phân tán trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật; khắc phục các quy định mang tính định tính, thiếu tiêu chí định lượng, khó thực hiện và khó kiểm tra.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị thiết lập cơ chế rà soát định kỳ để kịp thời loại bỏ những ngành, nghề hoặc điều kiện kinh doanh không còn phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực mới như công nghệ số, đổi mới sáng tạo và tài chính số.
“Việc quản lý phải bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu kiểm soát rủi ro với tạo thuận lợi, khuyến khích đầu tư, kinh doanh và đổi mới sáng tạo; không để các quy định quản lý trở thành rào cản đối với sự phát triển của doanh nghiệp”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp thu nghiêm túc, tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm thực hiện đúng tinh thần nghị quyết của Quốc hội về tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thực sự thông thoáng, minh bạch và thuận lợi.
Kiến nghị đưa ba loại hình kinh doanh vào Danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện về ANTT
Nêu ý kiến về nội dung này, đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn TP Hồ Chí Minh) cho rằng có ba loại hình kinh doanh hiện nay cần xem xét đưa vào Danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện về ANTT đó là: Dịch vụ Cho vay ngang hàng (P2P Lending); Cung cấp Dịch vụ Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) và Thu thập, lưu trữ, phân tích Dữ liệu Gen (Genomics);
“Thực tế, mô hình P2P Lending phát triển rất nhanh như một kênh dẫn vốn mới, nhưng do thiếu khung pháp lý chuyên ngành và điều kiện ANTT, nhiều nền tảng đã bị biến tướng thành "tín dụng đen" công nghệ cao: Núp bóng "phí tư vấn", "phí dịch vụ" để cho vay với lãi suất cắt cổ dẫn đến tội phạm đòi nợ khủng bố. Theo đó, các đối tượng sử dụng các biện pháp đe dọa, cắt ghép hình ảnh, truy cập danh bạ điện thoại trái phép để đòi nợ, gây mất trật tự an toàn xã hội”, đại biểu nêu.
Đại biểu Nguyễn Minh Đức nói rõ thêm, mô hình P2P Lending thực chất là trạm trung chuyển rửa tiền. Dòng tiền không qua kiểm soát nghiêm ngặt dễ bị lợi dụng để hợp pháp hóa nguồn tiền bẩn hoặc tài trợ cho các hoạt động vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, cần quy định điều kiện về nhân thân đối với người đại diện theo pháp luật và đội ngũ quản trị nền tảng phải là những người không có án tích, không thuộc đối tượng cấm kinh doanh. Đồng thời, cần xác thực dữ liệu người dùng, bắt buộc nền tảng P2P phải kết nối/sử dụng hệ thống định danh điện tử (VNeID) để xác thực chính xác danh tính cả bên cho vay và bên vay nhằm ngăn chặn tài khoản ảo. Bên cạnh đó, việc này còn minh bạch cơ chế truy vết, giúp lực lượng Công an chủ động giám sát dòng tiền và các hành vi cưỡng đoạt tài sản ngay từ khâu vận hành nền tảng, thay vì chờ hậu quả xảy ra mới truy cứu.
Đại biểu Nguyễn Minh Đức cũng phân tích cụ thể lý do Cung cấp Dịch vụ Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) và Thu thập, lưu trữ, phân tích Dữ liệu Gen (Genomics) vào danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện về ANTT vì đây là những lĩnh vực mới, có tác động trực tiếp đến đời sống xã hội, đồng thời tiềm ẩn những nguy cơ mới về an ninh, an toàn dữ liệu và quyền riêng tư của người dân. Vì vậy, việc quản lý, kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu cung cấp, thu thập, lưu trữ đến khai thác, sử dụng dữ liệu là hết sức cần thiết.
Đại biểu Nguyễn Minh Đức cho rằng, cùng với việc tạo điều kiện để phát triển, ứng dụng các công nghệ mới, cần có những quy định cụ thể nhằm phòng ngừa, nhận diện và xử lý kịp thời các nguy cơ có thể phát sinh, qua đó bảo đảm công nghệ phục vụ con người, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Thiết lập cơ chế quản lý thực chất, quy định rõ điều kiện sản xuất, kinh doanh
Cũng quan tâm góp ý đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng, việc sửa đổi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện không nên chỉ dừng ở việc đưa một ngành, nghề vào hoặc ra khỏi danh mục, mà quan trọng hơn là phải thiết lập cơ chế quản lý thực chất, quy định rõ điều kiện sản xuất, kinh doanh, đối tượng được mua bán và trách nhiệm của cơ quan quản lý.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho biết, thời gian qua, việc quản lý một số ngành, nghề thuộc danh mục này còn mang tính hình thức. “Vì vậy, nếu chỉ rút bớt ngành, nghề khỏi danh mục mà không thay đổi phương thức quản lý thì chưa chắc đã giải quyết được những bất cập trong thực tiễn.” Dẫn ví dụ về lĩnh vực hóa chất, đại biểu cho rằng đây chắc chắn phải là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, song thực tế quản lý hiện nay còn nhiều khoảng trống. Theo đại biểu, phụ gia thực phẩm và phụ gia công nghiệp có thể có công thức hóa học tương tự nhau nhưng khác biệt lớn về chất lượng, độ tinh khiết và mục đích sử dụng. Phụ gia công nghiệp có thể chứa tạp chất và không được sử dụng trực tiếp cho con người, trong khi phụ gia thực phẩm phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt.
Tại chợ Kim Biên, có 16 hộ kinh doanh phụ gia thực phẩm có đăng ký kinh doanh thì được cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Hàng hóa phải được bán nguyên đai, nguyên kiện, có nhãn mác đầy đủ; không được tùy tiện chia nhỏ, sang chiết để bán. Tuy nhiên, nhiều hộ kinh doanh hóa chất công nghiệp tại cùng khu vực lại không thuộc phạm vi cấp phép, kiểm tra, thanh tra và xử phạt của cơ quan quản lý chuyên ngành về thực phẩm. Điều này tạo ra khoảng trống trong quản lý các loại hóa chất có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng con người.
Đại biểu dẫn thực tế axit vẫn có thể được mua bán tương đối dễ dàng và từng bị sử dụng trong các vụ tấn công người khác. Đối với xyanua, cơ quan Công an cũng đã phát hiện những vụ mua bán, tàng trữ với khối lượng lớn, thậm chí tính bằng tấn.
Từ thực tế này, đại biểu nhấn mạnh vấn đề không chỉ là đưa hóa chất vào hay ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, mà phải quy định cụ thể từng loại hóa chất được sản xuất, kinh doanh như thế nào; được bán cho đối tượng nào; cần giấy tờ gì và phải đáp ứng những điều kiện nào. “Không thể để một mặt hàng thuộc ngành, nghề kinh doanh có điều kiện nhưng trên thực tế, chỉ cần có tiền thì bất kỳ ai cũng có thể mua”, đại biểu nêu quan điểm.
