Cần có lộ trình dừng hoạt động các thủy điện nhỏ

Sự việc thủy điện Hố Hô (Hà Tĩnh) xả lũ bất ngờ gây tổn thất lớn cho nhân dân một lần nữa lại khiến chúng ta phải suy ngẫm về tính hiệu quả của thủy điện nhỏ. Việc phát triển thuỷ điện nhỏ một cách ồ ạt trong thời gian qua đang dần bộc lộ những sai lầm.

Thuỷ điện nhỏ có tuổi thọ ngắn, hiệu quả kinh tế không cao trong khi rủi ro lớn. Để hiểu rõ hơn câu chuyện phát triển thuỷ điện nhỏ, PV Báo CAND đã có cuộc trò chuyện cùng GS Vũ Trọng Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Thuỷ lợi Việt Nam:

PV: Thưa GS, câu chuyện thuỷ điện Hố Hô bất ngờ xả nước gây lũ chồng lũ cho bài học gì về việc phát triển thuỷ điện hiện nay?

GS Vũ Trọng Hồng: Bài học lớn nhất là về quy hoạch thuỷ điện. Chúng ta phát triển thuỷ điện quá nhanh. Năm 1990 bắt đầu đưa ra quy hoạch thì đến nay đã có hàng nghìn thuỷ điện các loại.

Quảng Nam từ chỗ không có thuỷ điện đã mọc ra 40 nhà máy. Ban đầu chúng ta chỉ dự định làm thuỷ điện bậc thang trên sông Đà. Thế nhưng, sau 20 năm, các dòng sông đều làm bậc thang hết. Rõ ràng quy hoạch này không hợp lí. Không chỉ vậy, chúng ta phát triển quá nhiều thuỷ điện nhỏ.

Có những cái chỉ 2-3MW. Trên thế giới, người ta chỉ dùng loại thuỷ điện đó cho gia đình, một xóm dân cư, một trang trại, chứ không phải để đóng góp cho điện năng quốc gia.

Thuỷ điện nhỏ có nhược điểm là tổn hao điện năng rất lớn. Chúng ta phát triển thuỷ điện nhỏ trên 3.000 dòng sông, suối nên khảo sát không kĩ. Bộc lộ rõ nhất là ở Tây Nguyên, có thuỷ điện làm xong không có nước.

GS Vũ Trọng Hồng.
GS Vũ Trọng Hồng.

Sông Tranh 2 thì thường xuyên động đất và gần đây nhất là Sông Bung 2. Sông Bung 2 là bài học lớn nhất. Chưa có công trình nào nghiệm thu rồi mà công trình bị vỡ. Điều này chứng tỏ việc khảo sát, thiết kế, thi công kém.

Chúng ta có mấy trăm thuỷ điện nhỏ, cái nào rủi ro, không ai biết. Lẽ ra thuỷ điện phải do Nhà nước quản lí thì nay rất nhiều tư nhân làm thuỷ điện. Bây giờ chỉ cần hơn chục tỉ đồng là có thể làm được. Nhiều người không có chút kiến thức gì trong lĩnh vực này cũng đầu tư xây nhà máy.

PV: Nhiều chuyên gia cho rằng, quy trình vận hành các hồ chứa hiện nay đang "có vấn đề" nên không phát huy được hiệu quả. Ông nghĩ sao?

GS Vũ Trọng Hồng: Rõ ràng là quy trình vận hành không ổn. Trong trường hợp thuỷ điện Hố Hô, khi mở cửa tràn, hồ chứa vẫn chưa đầy. Hố Hô liên tục tăng lưu lượng xả từ 400m3/s đến 1.800m3/s, lớn gần bằng thuỷ điện Hoà Bình (thời điểm cao nhất Hoà Bình xả 2.000m3/s).

Nguyên tắc điều tiết xả lũ là khi nước lũ về quá nhanh, hồ chứa đầy thì phải mở cửa tràn để bảo vệ đập. Nhưng ở đây, nước trong hồ chưa đến mực nước chết. Nhưng cái đập này đang nứt, sợ bị vỡ nên người ta phải xả vội vàng. Nghĩa là trước mùa lũ cái đập này không được khảo sát, đánh giá cẩn thận.

Bản thân việc xây dựng đập Hố Hô cũng "có vấn đề". Không ai đặt tổ máy sau khu sạt trượt. Khu vực đặt nhà máy có địa chất là đất sét khô, khi khô thì rất cứng nhưng nếu ngấm nước lâu sẽ mủn ra. Đó là lí do vai đập đang bị nứt.

PV: Vậy các quy trình vận hành hồ chứa cần phải điều chỉnh theo hướng nào, thưa ông?

GS Vũ Trọng Hồng: Quy trình vận hành tối ưu là phải đảm bảo được đập nhưng không gây thiệt hại cho hạ du. Nếu dự báo của khí tượng thuỷ văn không chính xác thì dựa vào quy trình này vẫn vận hành hồ an toàn. Tuy nhiên, hiện nay, hầu hết các quy trình vận hành đều lạc hậu, không phù hợp.

Nguyên tắc chung trong vận hành hồ chứa là không được để mực nước hồ vượt mực nước dâng bình thường (tức là mực nước thiết kế), nếu vượt quá có thể vỡ đập hoặc bị nứt, bị thấm.

Như thế phải tính toán kĩ lưỡng mối quan hệ giữa lưu lượng và thời gian, phân chia đường biểu diễn thành 3 vùng: vùng không an toàn, vùng an toàn, vùng an toàn cao. Nếu không biết số liệu thuỷ văn ở đầu nguồn, chỉ cần dựa vào dữ liệu mực nước trong hồ cũng có thể tự xử lí.

Nếu mực nước đang ở vùng an toàn thì không phải mở cửa tràn, còn nếu ở vùng không an toàn (nghĩa là hồ chứa đã đầy) thì phải mở. Dựa vào dữ liệu này sẽ xả ngay, chứ không cần chờ thông báo lũ. Khi đang trong mùa lũ, các hồ chứa đều không được chứa đầy.

PV: Tỉnh Hoà Bình đang xin xây thêm 3 thuỷ điện nhỏ. Ông nghĩ sao về điều này?

GS Vũ Trọng Hồng: Tôi không ủng hộ điều này. Các thuỷ điện này công suất rất nhỏ, không có ý nghĩa gì. Chúng lại được xây dựng trên các dòng suối vốn là nguồn sống của người dân vùng núi.

Hiện nay, tất cả các dòng suối đều không nên làm thuỷ điện nữa. Thuỷ điện Hoà Bình vẫn còn tiềm năng, có thể nâng công suất để bù đắp lại.

PV: Ông đánh giá thế nào về hiệu quả của các thuỷ điện nhỏ?

GS Vũ Trọng Hồng: Không đáng kể gì, các thuỷ điện nhỏ chỉ đóng góp khoảng trên 10% cho nguồn điện năng quốc gia, tuổi thọ lại thấp, rủi ro nhiều.

Thuỷ điện nhỏ không có chức năng phòng lũ cho hạ du, chủ yếu chỉ phát điện. Thế giới đang phá bỏ dần các thuỷ điện nhỏ, đặc biệt là tại Mỹ. Chúng ta nên có lộ trình để chấm dứt hoạt động của các thuỷ điện nhỏ.

PV: Lộ trình ấy nên thực hiện như thế nào, thưa ông?

GS Vũ Trọng Hồng: Lộ trình này phải được thực hiện từ từ, không nên quá vội vàng bởi lẽ các thuỷ điện nhỏ hầu hết được đầu tư bởi tư nhân theo chủ trương xã hội hoá của Nhà nước. Tuổi thọ thuỷ điện nhỏ tính theo thu hồi vốn vào khoảng 30 năm, có những nơi chỉ 20-25 năm.

Trước mắt, chúng ta phải sớm công bố lộ trình dừng hoạt động thuỷ điện nhỏ, không cho phép cái nào vượt quá 30 năm. Khi đó, các doanh nghiệp phải cố gắng kinh doanh, sẽ không mở rộng phát triển, chỉ tập trung thu hồi vốn.

Trong trường hợp doanh nghiệp không thể hồi vốn, bị phá sản thì Chính phủ nên có chính sách hỗ trợ, chia sẻ rủi ro bằng cách giảm thuế, giảm lãi suất, gia hạn thời gian vay tín dụng...

PV: Ông vừa nói hiệu quả hoạt động của các thuỷ điện nhỏ là không lớn, vậy tại sao các địa phương vẫn xin làm?

GS Vũ Trọng Hồng: Vì chúng ta chưa đưa ra chủ trương dừng hoạt động nên các địa phương nghĩ rằng Chính phủ vẫn khuyến khích. Thuỷ điện rất rẻ, công nghệ làm thuỷ điện nhỏ lại rất đơn giản. Lợi nhuận từ thuỷ điện rất lớn vì đây là nguồn năng lượng không mất tiền, thuế tài nguyên nước rất rẻ.

PV: Nếu chấm dứt hoàn toàn các thuỷ điện nhỏ, an ninh năng lượng quốc gia liệu có đảm bảo?

GS Vũ Trọng Hồng: Thế giới đã bày cho chúng ta kinh nghiệm. Đối với các nước Bắc Âu, nguồn nước để phát triển thuỷ điện rất dồi dào vì họ không làm nông nghiệp. Còn Việt Nam, Trung Quốc, Thái Lan làm nông nghiệp nên phải rất cẩn thận với thuỷ điện.

Nguồn nước đó làm lợi cho thuỷ điện nhưng rất có hại cho nông nghiệp. Chúng ta buộc phải lựa chọn. Nếu vẫn làm nông nghiệp thì phải bỏ thuỷ  điện. Chúng ta không sợ thiếu điện nếu dừng hoạt động các thuỷ điện nhỏ bởi lẽ hơn 80% nguồn điện năng do các thủy điện lớn cung cấp, phần còn lại có thể sử dụng năng lượng tái tạo như gió, mặt trời, thuỷ triều...

 PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.

Khánh Vy (thực hiện)

Các tin khác

Giữ niềm tin vào đội ngũ thầy thuốc

Giữ niềm tin vào đội ngũ thầy thuốc

Những vụ án xảy ra trong lĩnh vực y tế thời gian qua đặt ra một câu hỏi khó, nhưng không thể né tránh: vì sao những lớp kiểm soát được thiết kế để ngăn ngừa sai phạm lại có thể bị xuyên qua?

Nhà cao tầng mọc theo tuyến Metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên.

Kỳ 1: "Mở khóa" không gian bầu trời và lòng đất

Trong quá trình mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh đang chuyển từ tư duy khai thác quỹ đất theo chiều ngang sang tổ chức lại cả không gian trên mặt đất và dưới lòng đất. Với cơ chế TOD gắn phát triển đô thị với giao thông công cộng, cùng chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, thành phố đang từng bước mở thêm dư địa cho hạ tầng, giao thông và các hoạt động kinh tế.

Hãy xây dựng “lá chắn số” cho chính mình

Hãy xây dựng “lá chắn số” cho chính mình

Để tránh bị sập... "bẫy lừa", các chuyên gia khuyến cáo nên vận dụng nguyên tắc: “Dừng - Kiểm tra - Xác minh”. Cụ thể, "Dừng" là dừng lại trước những yêu cầu bất thường; "Kiểm tra" là kiểm tra thông tin, người liên hệ và đường link; "Xác minh" là xác minh qua kênh chính thức trước khi cung cấp dữ liệu hoặc chuyển tiền. Cùng với đó, phải thực hiện tốt nguyên tắc “Ba không - Ba có”,...

Trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân đối với công tác tư tưởng trong bối cảnh mới

Trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân đối với công tác tư tưởng trong bối cảnh mới

Triển khai đồng bộ, quyết liệt các định hướng chiến lược mới về công tác tư tưởng không chỉ là nhiệm vụ cấp bách trước mắt, mà còn là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng nhằm củng cố vững chắc nền tảng chính trị - tư tưởng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và lực lượng Công an nhân dân.

Giải bài toán "nợ hạ tầng" mà mỗi mùa mưa đến lại canh cánh nỗi lo

Giải bài toán "nợ hạ tầng" mà mỗi mùa mưa đến lại canh cánh nỗi lo

Mưa là chuyện của trời. Ngập là chuyện của người. Đó là điều đầu tiên cần được nói thẳng khi Hà Nội và nhiều tỉnh phía Bắc, Bắc Trung Bộ vừa trải qua những ngày mưa lớn liên tiếp từ 14 đến 17/9: có điểm đo vượt 250 mm, nước sông Bùi tại Yên Duyệt vượt báo động ba, một số đoạn đê thấp bị tràn, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ và người dân đắp đê trong đêm, hàng chục nghìn hộ dân ngoại thành bị ảnh hưởng, trường học phải nghỉ hoặc chuyển sang học trực tuyến. Trong nội đô, những tuyến phố quen tên lại ngập đúng vào giờ đi làm.

Kỳ 1: Pháp lý mở lối cho người dám nghĩ, dám làm

Kỳ 1: Pháp lý mở lối cho người dám nghĩ, dám làm

Sự ra đời của Nghị quyết số 37/2026/QH16 ngày 24/8/2026 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Nghị quyết số 37/2026/QH16) được ví như một “luồng sinh khí mới” giải tỏa áp lực tâm lý nặng nề cho đội ngũ cán bộ, công chức và các doanh nghiệp công nghệ.

Hoàn thiện pháp luật hình sự về pháp nhân thương mại phù hợp yêu cầu thực tiễn

Hoàn thiện pháp luật hình sự về pháp nhân thương mại phù hợp yêu cầu thực tiễn

Việc ghi nhận trách nhiệm hình sự (TNHS) của pháp nhân thương mại (PNTM) trong Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 là bước phát triển quan trọng của pháp luật hình sự Việt Nam. Tuy nhiên, các quy định hiện hành chưa làm rõ bản chất lỗi của pháp nhân, cơ chế quy kết hành vi của cá nhân cho pháp nhân và mối quan hệ giữa trách nhiệm của hai chủ thể.

Đà Nẵng siết trekking tự phát, giữ Sơn Trà an toàn

Đà Nẵng siết trekking tự phát, giữ Sơn Trà an toàn

Bán đảo Sơn Trà càng hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp nguyên sơ, hệ sinh thái đặc biệt với núi rừng, biển cả và những đàn voọc chà vá chân nâu quý hiếm, thì yêu cầu bảo vệ nơi đây càng trở nên cấp thiết. Thời gian qua, các tour trekking, du lịch sinh thái, quan sát động vật hoang dã tự phát đã kéo theo nhiều vụ lạc đường, tai nạn, mất tích, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ tác động đến rừng đặc dụng. Đà Nẵng đang siết chặt quản lý, nhưng phía sau câu chuyện “cấm” còn là bài toán lớn hơn: Bảo đảm an toàn cho du khách, bảo vệ hệ sinh thái và tổ chức thế nào để nhu cầu khám phá thiên nhiên được đáp ứng một cách có trách nhiệm.

Tháo gỡ điểm nghẽn, làm sạch mã số thuế

Tháo gỡ điểm nghẽn, làm sạch mã số thuế

Chiến dịch làm sạch mã số thuế giúp sàng lọc rủi ro, ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp (DN) “ảo”, DN “ma” để trốn thuế, làm sạch môi trường kinh doanh, chống thất thu ngân sách.

Từ quản lý thông tin đến dẫn dắt nhận thức xã hội

Từ quản lý thông tin đến dẫn dắt nhận thức xã hội

Dẫn dắt nhận thức không có nghĩa là áp đặt nhận thức. Muốn định hướng hiệu quả, trước hết phải hiểu xã hội đang quan tâm điều gì, băn khoăn điều gì và vì sao một thông tin lại có thể tạo ra những phản ứng mạnh...

Nghị quyết 26 NQ/TW đặt du lịch vào bệ phóng phát triển lên tầm cao mới

Nghị quyết 26-NQ/TW đặt du lịch vào bệ phóng phát triển lên tầm cao mới

Nghị quyết 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới của Bộ Chính trị cùng với những Nghị quyết trụ cột khác đã tạo ra những cơ hội, xung lực mới cho du lịch phát triển… Đây là khẳng định của Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu trong cuộc phỏng vấn ngày 7/9 do Báo Công an nhân dân thực hiện.

Bảo vệ từ sớm, từ xa nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Bảo vệ từ sớm, từ xa nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Nghị quyết số 25-NQ/TW ra đời đã phản ánh sự thích ứng kịp thời, đổi mới tư duy trước những thay đổi của thời đại số, khi không gian mạng trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, mang đến một không gian phát triển mới trong thời đại công nghệ số và AI đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia.

Tăng “sức đề kháng số” trước chiêu trò thao túng thông tin

Tăng “sức đề kháng số” trước chiêu trò thao túng thông tin

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 3/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phải coi không gian mạng là địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng và là kênh lắng nghe Nhân dân. Phải phân biệt băn khoăn, phản biện, thông tin chưa đầy đủ với tin giả, xuyên tạc, thao túng có tổ chức; không quy chụp ý kiến khác biệt; không để thông tin giả mạo, độc hại, lệch chuẩn dẫn dắt”.

Ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay khi hậu quả chưa xảy ra

Ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay khi hậu quả chưa xảy ra

Mục đích của đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh tại dự thảo Bộ luật Hình sự (BLHS) sửa đổi là nhằm ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay từ khi hậu quả chưa xảy ra.

Từ tiếng trống khai trường đến một nền giáo dục mới

Từ tiếng trống khai trường đến một nền giáo dục mới

Sáng 5/9, tiếng trống khai trường vang lên cùng lúc trên cả nước, trong khung giờ thống nhất từ 7 giờ 30 đến 8 giờ 30, kết nối trực tiếp ba điểm cầu lớn Lào Cai, Gia Lai, An Giang cùng hàng chục điểm cầu tương tác khác. Hàng triệu học sinh, từ đồng bằng đến biên giới, hải đảo, cùng bước vào năm học mới trong một nghi thức chưa từng đồng bộ đến vậy. Ngày khai giảng, vì thế, không còn là sự kiện riêng của từng nhà trường mà đã trở thành một ngày hội chung của nền giáo dục quốc gia.