Sáng 24/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội đã thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Qua thảo luận, các đại biểu phát biểu thẳng thắn, thể hiện rõ quan điểm và cơ bản tán thành với nhiều nội dung, chính sách lớn được thiết kế trong dự thảo luật; đồng thời, góp thêm nhiều ý kiến về hoàn thiện định hướng chính sách, đề xuất phương án cụ thể để thiết kế đối với nhiều quy định của dự thảo luật.
Thay mặt Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an đã tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, làm rõ một số nội dung đại biểu quan tâm.
Chủ động, linh hoạt khi có sự sắp xếp lại tổ chức, tinh gọn tổ chức bộ máy
Về nội dung: "Giao Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về tổ chức bộ máy cơ quan điều tra của CAND, QĐND", Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, đa số các đại biểu tán thành với nội dung quy định này để đảm bảo tính linh hoạt, phù hợp với quá trình tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, hạn chế phải sửa luật. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị quy định cụ thể tổ chức bộ máy trong luật.
“Vấn đề này, cơ quan chủ trì soạn thảo xin báo cáo như sau: việc bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về tổ chức bộ máy cơ quan điều tra của CAND, QĐND trên cơ sở căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Công an, Quân đội nhằm đảm bảo tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức lực lượng, sự thống nhất giữa tổ chức cơ quan điều tra với cơ cấu tổ chức của CAND, QĐND không làm thay đổi hoặc ảnh hưởng đến thẩm quyền tố tụng đã được luật và Bộ luật Tố tụng hình sự quy định. Việc quy định như dự thảo luật tạo sự linh hoạt, thuận lợi khi có sự sắp xếp lại tổ chức, tinh gọn tổ chức bộ máy, theo hướng này của Bộ, tăng sự ổn định của luật khi được Quốc hội thông qua”, Bộ trưởng Lương Tam Quang chia sẻ.
Thẩm quyền điều tra của điều tra viên là Trưởng, Phó Trưởng Công an xã
Về ý kiến thẩm quyền điều tra của điều tra viên trung cấp, điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã, Bộ trưởng Lương Tam Quang đánh giá, đa số đại biểu tán thành quy định về thẩm quyền điều tra của điều tra viên trung cấp, điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã trong luật. Tuy nhiên, còn một số ý kiến băn khoăn về việc mở rộng thẩm quyền điều tra và địa vị pháp lý của chủ thể.
Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh, việc quy định thẩm quyền điều tra cho điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã được xác định là cơ chế phân công, ủy quyền điều tra viên thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh trực tiếp thực hiện tố tụng khi vụ án xảy ra tại địa bàn cấp xã.
"Báo cáo với đại biểu Quốc hội là thẩm quyền này đang được quy định tại Điều 37 Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành đối với các vụ án ít nghiêm trọng và nghiêm trọng. Hiện tại, điều tra viên trung cấp, cao cấp thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh được bố trí tại Công an xã để giải quyết tốt nhiệm vụ điều tra. Theo quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự hiện hành, điều tra viên trung cấp, cao cấp phải là người có năng lực điều tra đối với vụ án đặc biệt nghiêm trọng. Do đó, việc mở rộng thẩm quyền cho điều tra viên như dự thảo là phù hợp nhằm giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đáp ứng yêu cầu giải quyết kịp thời vụ án nghiêm trọng nhưng tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng", Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định.
Đồng chí Bộ trưởng chia sẻ, việc mở rộng thẩm quyền điều tra như dự thảo, nhưng khi tiến hành thủ tục điều tra vẫn thực hiện theo nguyên tắc Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh chỉ đạo, phân công, ủy quyền, giám sát hoạt động điều tra của điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã.
Không tổ chức cơ quan điều tra khu vực
Về quy định trách nhiệm xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm của Công an cấp xã, đa số đại biểu tán thành quy định trách nhiệm xác minh ban đầu tố giác, tin báo tội phạm của Công an cấp xã là phù hợp. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị làm rõ nội hàm của hoạt động kiểm tra, xác minh, phân loại tố giác, tin báo về tội phạm với thông tin về hành vi...
"Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội trong quá trình xây dựng dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự sửa đổi, bảo đảm thống nhất với quy định của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi", Bộ trưởng Lương Tam Quang nêu.
Về mối quan hệ giữa cơ quan điều tra với TAND và Viện KSND khu vực và các ý kiến đề nghị nghiên cứu tổ chức cơ quan điều tra khu vực để tương thích với TAND khu vực và Viện KSND, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định "Thực hiện chủ trương của Đảng về tinh gọn tổ chức bộ máy, cơ quan điều tra Công an nhân dân đã sắp xếp lại, không còn Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện. Theo đó, hệ thống cơ quan điều tra CAND chỉ tổ chức hai cấp: cấp Bộ, cấp tỉnh. Đến nay, mô hình tổ chức đã ổn định, vận hành có hiệu quả. Do vậy, không cần thiết tổ chức cơ quan điều tra khu vực".
Mối quan hệ giữa cơ quan điều tra với TAND, Viện KSND khu vực được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Trong trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc, Bộ Công an sẽ phối hợp với TAND tối cao, Viện KSND tối cao ban hành văn bản để hướng dẫn.
Về các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra, đa số đại biểu tán thành định hướng sửa đổi về nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Tuy nhiên, có đại biểu đề nghị thời hạn điều tra trong thời hạn 1 tháng của lực lượng Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư.
Vấn đề này, Bộ trưởng Lương Tam Quang báo cáo nêu rõ, qua tổng kết việc thi hành Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự cho thấy, cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư được giao tiến hành một số hoạt động điều tra. Tuy nhiên, trong thực tế, rất ít trường hợp các cơ quan này được thực hiện thẩm quyền điều tra, nguyên nhân là trên thực tiễn có ít nhu cầu đối với thẩm quyền này. Hơn nữa, nhiều cơ quan không đủ điều kiện đảm bảo chất lượng để thực hiện thẩm quyền này.
"Cơ quan chủ trì soạn thảo đã trao đổi, thống nhất với các cơ quan trên khi xây dựng chính sách của dự thảo luật. Bởi vậy, trong chính sách báo cáo với các cơ quan trước khi chính sách đưa vào, chúng tôi cũng đã làm việc với các cơ quan liên quan trong chính sách này", Bộ trưởng Lương Tam Quang chia sẻ.
Bộ trưởng Lương Tam quang khẳng định, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan liên quan, nghiên cứu, tiếp thu tối đa, giải trình cụ thể các ý kiến của các đại biểu Quốc hội, báo cáo Chính phủ hoàn thiện dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật để trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Nguyễn Khắc Định đề nghị Bộ Công an giúp Chính phủ khẩn trương phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các cơ quan có liên quan, Hội đồng nhân dân, Chính phủ của địa phương, cùng làm việc với Ban soạn thảo Bộ luật Hình sự, Ban soạn thảo Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo đảm thiết kế đồng bộ, thống nhất giữa các luật liên quan và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; sẽ báo cáo lại các đại biểu Quốc hội và hoàn chỉnh dự thảo luật, trình Quốc hội xem xét, tiếp tục thảo luận tại Kỳ họp thứ hai và xem xét thông qua vào cuối tháng 10/2026.
