Ngày 17/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp.
Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo nghị quyết, Đại tướng Lương Tam Quang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ cho biết, ngay sau khi Quốc hội thảo luận thì cơ quan chủ trì soạn thảo đã phối hợp với cơ quan thẩm tra rà soát, thống nhất và có hai báo cáo tiếp thu, giải trình gửi đến các đại biểu Quốc hội.
“Chúng tôi thấy rằng, về cơ bản, các đại biểu Quốc hội đều thống nhất rất cao với sự cần thiết ban hành và các nội dung cơ bản của dự thảo nghị quyết”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nêu.
Giải trình ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Lương Tam Quang nêu rõ, so với dự thảo Chính phủ trình, dự thảo nghị quyết sau tiếp thu, giải trình ý kiến của các đại biểu Quốc hội đã giữ nguyên kết cấu ba chương với 13 điều, sửa đổi 11/13 điều, giữ nguyên 2 điều, cơ bản giữ các nội dung chính sách lớn của dự thảo nghị quyết, trong đó tập trung vào một số chủ trương sau:
Thứ nhất, về các nguyên tắc thực hiện, tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý khoản 5 Điều 3 dự thảo nghị quyết để đảm bảo không phát sinh thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm để xem xét lại bản án, quyết định xử lý kỷ luật đã có hiệu lực pháp luật. Đồng thời bỏ quy định tại khoản 6 Điều 3 dự thảo quyết định, bởi vì các quy định liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong trường hợp không truy cứu trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Thứ hai, về các điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 5), tiếp thu ý kiến của các đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý Điều 5 dự thảo nghị quyết theo hướng không quy định người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả của việc phát hiện và xử lý tội phạm là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm nhất quán với các chính sách xử lý tại Nghị quyết 29 của Quốc hội khóa XVI.
Thứ ba, để đảm bảo chặt chẽ, tránh lạm dụng và rà soát trong toàn bộ dự thảo nghị quyết, chỉnh lý cụm từ “cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng” bằng “cơ quan tiến hành tố tụng”. Việc thay đổi này sẽ không giao cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có thẩm quyền áp dụng các chính sách hình sự trong dự thảo nghị quyết và giao cơ quan điều tra chuyên trách thực hiện để đảm bảo chặt chẽ, đủ năng lực để thu thập, đánh giá chứng cứ, áp dụng các điều kiện tại nghị quyết.
Thứ tư, đã rà soát, chỉnh lý kỹ thuật tại các điều luật có liên quan theo quy định Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành và các điều luật khác liên quan, bảo đảm chặt chẽ và phù hợp với kỹ thuật soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật.
Nêu thêm một số ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, về đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng mức độ thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền, "cơ quan chủ trì soạn thảo xin giải trình như sau: Mục tiêu xuyên suốt của dự thảo nghị quyết này là lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự. Nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự tùy từng giai đoạn tố tụng. Bên cạnh đó, đối với các vụ việc, vụ án có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng thì đã có cơ chế đưa vụ việc, vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực".
"Dự thảo nghị quyết đã có quy định để phòng ngừa và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng các quy định của nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm. Chính vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên dự thảo”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nêu.
Về ý kiến đề nghị rà soát lại các quy định của Bộ luật Hình sự để đảm bảo phù hợp với các tư duy mới, quan điểm mới về chính sách xử lý hình sự được quy định trong nghị quyết này và Nghị quyết 29, Bộ Công an đã chỉ đạo các cơ quan chức năng đưa nội dung này vào dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, trình Quốc hội để cho ý kiến lần đầu tại kỳ họp này.
Báo cáo về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo nghị quyết, Thường trực Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội đánh giá cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội và chỉnh lý dự thảo theo hướng vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa tạo cơ chế xử lý phù hợp đối với trường hợp có sai sót, rủi ro nhưng không vụ lợi, vì lợi ích chung.
“Đây là định hướng cần thiết để tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh, khơi thông nguồn lực, khuyến khích đổi mới, sáng tạo nhưng không tạo khoảng trống để hợp thức hóa vi phạm”, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế - Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai nêu.
Đối với quan điểm cần đổi mới cách tiếp cận trong chính sách hình sự, Thường trực Ủy ban Kinh tế - Tài chính cơ bản tán thành với việc tiếp thu, giải trình của Chính phủ, đồng thời cho rằng đây là vấn đề có tính căn cơ, cần tiếp tục rà soát các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, dấu hiệu cấu thành tội phạm và trách nhiệm pháp lý có liên quan; nghiên cứu thể chế hóa các chính sách đã được thực tiễn kiểm nghiệm vào Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và pháp luật có liên quan, qua đó từng bước hình thành cách tiếp cận ổn định, lâu dài, phù hợp với yêu cầu phát triển trong tình hình mới.
Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Thường trực Ủy ban Kinh tế - Tài chính cũng cơ bản nhất trí việc giữ phạm vi điều chỉnh theo chủ trương của Đảng và tính chất thí điểm của nghị quyết; đề nghị làm rõ mức độ liên hệ trực tiếp giữa hành vi vi phạm với lĩnh vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời, làm rõ nguyên tắc áp dụng giữa dự thảo nghị quyết này và Nghị quyết số 29/2026/QH16 theo bản chất hành vi, đối tượng, tài sản và phạm vi thời gian, tránh chồng lấn hoặc khoảng trống pháp lý.
Thường trực Uỷ ban Kinh tế - Tài chính cũng cơ bản tán thành với việc tiếp thu, giải trình của Chính phủ về việc yêu cầu ưu tiên thu hồi tài sản, bồi thường, khắc phục hậu quả; bỏ điều kiện về khai báo, góp phần phát hiện, xử lý tội phạm; tán thành chính sách có lợi đối với người đã có bản án; làm rõ việc hoãn chấp hành hình phạt chỉ áp dụng đối với hình phạt tù…
Tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các đại biểu đã nêu ý kiến cụ thể, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo nghị quyết, bảo đảm các quy định chặt chẽ, khả thi, không để xảy ra việc lợi dụng chính sách để trục lợi, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với các quy định của pháp luật hiện hành. Bộ trưởng Lương Tam Quang tiếp thu ý kiến đại biểu và giải trình thêm một số nội dung đại biểu quan tâm.
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm tra đã chủ động, tích cực và trách nhiệm trong công tác nghiên cứu đầy đủ, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu Quốc hội để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo; đồng thời cơ bản tán thành với nhiều nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý của Chính phủ đối với dự thảo nghị quyết.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp với cơ quan thẩm tra tiếp tục rà soát, nghiên cứu kỹ, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội để hoàn thiện dự thảo, bảo đảm thể hiện nhất quán các nội dung giải trình, tiếp thu trong báo cáo với các nội dung chỉnh lý, hoàn thiện trong dự thảo nghị quyết; đồng thời giải trình, làm rõ hơn những nội dung chưa được tiếp thu, nhất là những vấn đề còn có ý kiến khác nhau để Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định.
Theo dự thảo nghị quyết: Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau: Không tham nhũng; Vì lợi ích chung; Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; Không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo liên quan theo quy định; Không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp có gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả. Người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm.
Điều 6: Loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số
1. Hành vi gây ra thiệt hại trong khi thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.
2. Người nào trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao mà gặp thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh về quy trình, quy định thực hiện hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn nhưng xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt thì được loại trừ trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau:
a) Không tham nhũng.
b) Vì lợi ích chung.
c) Các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
