Hoài nghi và kỳ vọng về “khoảnh khắc thành bại” ở Islamabad
Sau thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, cuộc gặp trực tiếp giữa Mỹ và Iran tại Islamabad được kỳ vọng mở ra cơ hội hạ nhiệt căng thẳng, nhưng cũng đối mặt nhiều hoài nghi khi hai bên vẫn giữ lập trường cứng rắn về các vấn đề cốt lõi, từ hạt nhân đến an ninh khu vực và vai trò của các điểm nóng như Lebanon.
Ba ngày sau khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần do Pakistan làm trung gian, phái đoàn của Tehran và Washington trong ngày 11/4 đã đến thủ đô Islamabad để khởi động tiến trình đàm phán hòa bình. “Đó là khoảnh khắc thành bại”, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif phát biểu.
Theo Reuters, phía Iran được đại diện bởi Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf, Ngoại trưởng Abbas Araqchi, Thư ký Hội đồng Quốc phòng Tối cao Ali Akbar Ahmadian và nhiều quan chức chủ chốt. Đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu cùng hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, những người cũng từng tham gia các vòng đàm phán trước đây với Iran.
Phái đoàn Iran đến Islamabad từ tối 10/4. Ảnh: Reuters
Cuộc gặp ở Islamabad mang theo cả kỳ vọng lẫn hoài nghi. Phái đoàn hai nước được cho là đều có các cuộc gặp với Thủ tướng Pakistan Shahbaz Sharif trước để nêu các điều kiện tiên quyết. Vòng đàm phán chỉ diễn ra khi cả hai bên chấp nhận điều kiện của đối phương.
Theo AlJazeera, đây là lần đầu tiên Mỹ và Iran “đàm phán trực tiếp chính thức” từ năm 2015, thời điểm hai nước tìm kiếm thỏa thuận hạt nhân dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama. Phó Tổng thống JD Vance là nhà lãnh đạo cấp cao nhất của Mỹ từng tham gia một cuộc đàm phán trực tiếp với Iran kể từ năm 1979.
Tuy nhiên, ngay trước khi đàm phán diễn ra, cả hai bên đều đưa ra các tuyên bố cứng rắn nhắm vào đối phương. Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo, nếu Iran không đạt thỏa thuận hòa bình, Mỹ sẽ nối lại hành động quân sự. “Chúng ta đang nạp những loại đạn dược tốt nhất lên tàu, những vũ khí tốt nhất từng được chế tạo, thậm chí còn tốt hơn những gì chúng ta đã dùng và chúng ta đã đánh tan họ”, ông Trump nói với tờ New York Post.
Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance phát biểu: “Nếu người Iran sẵn sàng đàm phán thiện chí, chúng tôi sẽ chìa tay ra”.
Phái đoàn Mỹ đến Islamabad sáng 11/4. Ảnh: Reuters
Từ Tehran, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết các cuộc đàm phán sẽ không nhanh chóng và có thể kéo dài tới 15 ngày. Bộ Tư lệnh quân đội trung ương của Iran thì tuyên bố các lực lượng nước này đang trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất với “ngón tay đã đặt trên cò súng”.
Theo Wall Street Journal, dù hứng thiệt hại do các đòn tập kích của Mỹ-Israel, các quan chức quân sự Mỹ thừa nhận Iran vẫn còn hàng ngàn tên lửa đạn đạo có thể khai hỏa, hiện đang cất giấu trong các cơ sở ngầm dưới lòng đất. Iran cũng có lý do khác để tự tin là việc họ đang kiểm soát được eo biển Hormuz, huyết mạch của năng lượng toàn cầu, bất chấp áp lực quân sự của Mỹ.
Về yêu cầu, giới quan sát cho biết Mỹ và Iran có nhiều bất đồng. Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, ông Mohammad Baqer Qalibaf nhấn mạnh hai yêu cầu gồm Israel phải chấm dứt các cuộc tấn công ở Lebanon và Mỹ phải dỡ bỏ các lệnh phong tỏa tài sản Iran.
Đây là hai trong số 10 điểm được nêu trong kế hoạch hòa bình mà Iran đề xuất trước đó. Các yêu cầu còn lại bao gồm việc công nhận quyền giám sát eo biển Hormuz của Iran, Mỹ rút lực lượng khỏi Trung Đông.
Cảnh đổ nát ở Iran do xung đột với Mỹ-Israel. Ảnh: Reuters
Ngược lại, Washington trước đó đã chuyển đề xuất 15 điểm cho Tehran. Trong số các điều khoản có yêu cầu Iran phải từ bỏ toàn bộ năng lực hạt nhân hiện có, chấm dứt làm giàu uranium và cam kết vĩnh viễn không theo đuổi vũ khí hạt nhân, đảm bảo eo biển Hormuz luôn thông suốt. Đổi lại, Washington đề xuất dỡ bỏ tất cả lệnh trừng phạt Iran, hỗ trợ phát triển hạt nhân dân sự.
Bài toán khó mang tên Lebanon
Nếu những bất đồng về hạt nhân và an ninh là phần “cứng” của đàm phán, thì Lebanon lại là biến số chính trị có thể quyết định thành bại của toàn bộ tiến trình. Việc Iran, ngay trước đàm phán, nhấn mạnh yêu cầu đưa nội dung Israel dừng tấn công Lebanon vào thỏa thuận dường như là cách họ yêu cầu Mỹ thể hiện thiện chí.
Theo lập luận của Iran, nếu Washington không thể gây sức ép buộc Israel dừng tấn công Lebanon, điều đó đồng nghĩa Mỹ hoặc là không thể kiểm soát đồng minh, hoặc là không muốn hạ nhiệt toàn bộ tình hình Trung Đông. Cả hai kịch bản đều làm suy giảm niềm tin của Iran vào khả năng đạt một thỏa thuận lâu dài.
Mỹ chưa bình luận về tuyên bố mới của Chủ tịch Quốc hội Iran, nhưng Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trước đó khẳng định Lebanon “không phải một phần thỏa thuận ngừng bắn”. Israel cũng tuyên bố Lebanon không liên quan đến đàm phán với Iran.
Khoảnh khắc bom đánh trúng một tòa nhà ở Lebanon. Ảnh: Reuters
Tại Lebanon, tình hình đang diễn biến phức tạp. Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter ngày 10/4 cho biết Tel Aviv “đã đồng ý tham gia các cuộc đàm phán hòa bình” với chính phủ Lebanon, nhưng hoạt động này dự kiến chỉ có thể bắt đầu từ ngày 14/4 tại thủ đô Washington của Mỹ.
Trong khi đó, phong trào Hezbollah, lực lượng trực tiếp tham chiến với Israel, tuyên bố các hoạt động quân sự sẽ tiếp diễn tới khi “hành vi gây hấn” của Israel và Mỹ chấm dứt. Phía bên kia, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định chưa chấp nhận ngừng bắn và sẽ tiếp tục “tấn công Hezbollah bằng toàn bộ sức mạnh”.
Israel đã phát động các cuộc tấn công quy mô lớn vào Lebanon vài ngày sau khi cùng Mỹ phát động chiến dịch quy mô lớn nhằm vào Iran, nhằm "đáp trả" những cuộc tập kích từ nhóm vũ trang Hezbollah, đồng minh thân cận của Tehran.
Ngày 11/4, Hezbollah cho biết các chiến binh của họ tiếp tục nhắm mục tiêu vào binh lính Israel tại khu định cư Kiryat Shmona ở miền Bắc Israel bằng tên lửa và máy bay không người lái, nhưng chưa rõ thiệt hại. Israel cùng ngày cũng ném bom các mục tiêu ở phía Nam Lebanon, khiến ít nhất 3 người thiệt mạng.
Trước những diễn biến bất lợi, cộng đồng quốc tế đã nhanh chóng nêu quan điểm. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 9/4 lên án các cuộc tấn công mà ông gọi là “bừa bãi” của Israel tại Lebanon và gây sức ép yêu cầu kiềm chế. Trong một tuyên bố hồi giữa tuần, các nhà lãnh đạo châu Âu khác đã kêu gọi “tất cả các bên thực thi lệnh ngừng bắn, bao gồm cả tại Lebanon”.
Eo biển Hormuz vẫn chưa thông
Tính đến ngày 11/4, eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 20% năng lượng toàn cầu, vẫn chưa khơi thông. Interfax dẫn dữ liệu từ dịch vụ theo dõi hàng hải MarineTraffic cho biết, trong ngày 10/4, chỉ có 4 tàu, gồm một tàu chở dầu, một tàu đánh cá và hai tàu thương mại khác, đi qua eo biển Hormuz.
Eo biển Hormuz chưa thông dù Mỹ-Iran ngừng bắn. Ảnh: ABCNews
Theo Interfax, một số tàu có thể đã đi qua Hormuz mà không được ghi nhận do không bật tín hiệu phát đáp thông thường. Tuy nhiên, con số chắc chắn kém xa mức trung bình 107 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày như trước đây.
Đáng chú ý, tờ New York Times ngày 10/4 dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên bày tỏ lo ngại tình trạng mất dấu thủy lôi là một trong những lý do khiến Iran chưa thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump về mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể bởi thủy lôi có thể trôi dạt khỏi vị trí ban đầu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 10/4 nói với các phóng viên tại căn cứ liên hợp Andrews (Mỹ) rằng eo biển Hormuz sẽ sớm hoạt động trở lại, song thừa nhận điều đó sẽ không dễ dàng. Đây được cho là một trong những nội dung đàm phán giữa Iran và Mỹ tại Pakistan.
Các cuộc tập kích liên tiếp bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của Houthi nhằm vào Arab Saudi đang đặt ra những thách thức mới với năng lực phòng không của Riyadh, đồng thời phản ánh tính phức tạp của việc bảo vệ hạ tầng trọng yếu trong bối cảnh xung đột khu vực leo thang.
Hiện tượng El Niño đang mạnh lên, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng cực đoan, hạn hán, cháy rừng và lũ lụt tại nhiều khu vực trên thế giới. Đông Nam Á được đánh giá là một trong những khu vực có thể chịu tác động nặng nề, đặc biệt về sản xuất nông nghiệp.
Lực lượng Houthi tại Yemen cảnh báo sẽ tiến hành các đòn trả đũa nhằm vào các cơ sở của Mỹ tại Trung Đông nếu Washington trực tiếp tham gia chiến dịch quân sự cùng Arab Saudi.
Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) khai mạc ngày 12/10 tại Bangkok, Thái Lan, trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, giá năng lượng tăng cao và gánh nặng nợ công tiếp tục đe dọa triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Liên tiếp nhiều vụ tấn công nhằm vào sân bay quốc tế King Khalid tại thủ đô Riyadh của Arab Saudi, đỉnh điểm là vụ xảy ra đêm 10/10, không chỉ khiến nhiều người thiệt mạng mà còn gióng lên lời cảnh báo về nguy cơ mất an ninh nghiêm trọng. Sự việc này đang đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của cả khu vực Trung Đông, đồng thời đặt ra dấu hỏi lớn về năng lực phòng thủ của vương quốc này trước những mối đe dọa tấn công.
Liên minh châu Âu (EU) có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt khí đốt tương đương 12-15% nhu cầu nếu mùa Đông năm nay xuất hiện các đợt rét nghiêm trọng, trong bối cảnh lượng khí dự trữ của khối thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ các năm trước đó.
Sau nhiều tháng xung đột, Washington hôm 7/10 (giờ địa phương) bất ngờ phát đi tín hiệu mới về chương trình hạt nhân Iran. Giới phân tích nhận định, động thái này có thể mở ra dư địa thỏa hiệp giữa hai bên, dù những rào cản đối với một thỏa thuận vẫn chưa được tháo gỡ.
Ủy ban châu Âu (EC) vừa công bố các định hướng và bước đi nhằm chuẩn bị cho khả năng Liên minh châu Âu (EU) tiếp nhận thêm thành viên, tập trung vào điều chỉnh cơ chế quản trị, bảo đảm các giá trị chung và cách thức phân bổ nguồn lực tài chính.
Arab Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ kích hoạt hiệp ước phòng thủ chung Mecca, đồng thời tuyên bố tiến hành ngay các bước chuẩn bị để triển khai lực lượng quân sự và trang thiết bị quốc phòng tới Arab Saudi trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng.
Giao tranh giữa Houthi và quân đội Yemen tiếp tục leo thang, trong khi Arab Saudi được cho là đang chuẩn bị một chiến dịch quân sự mới nhằm giành lại các vị trí chiến lược gần eo biển Bab el-Mandeb. Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ xung đột lan rộng và đe dọa hoạt động xuất khẩu năng lượng trong khu vực.
G7 quyết định giải phóng 100 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, trong khi Nga cân nhắc nới lỏng hạn chế xuất khẩu diesel, góp phần giảm sức ép lên thị trường năng lượng. Tuy nhiên, nguy cơ gián đoạn nguồn cung vẫn hiện hữu khi xung đột Trung Đông tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động lọc dầu và vận tải biển.
Thông tin về việc đề nghị giải phóng tới 120 triệu thùng diesel trong 6 tháng, đi kèm khả năng Mỹ hạn chế xuất khẩu nhiên liệu, đang đặt châu Âu vào thế khó. Đằng sau bài toán giá cả là câu hỏi lớn hơn về khả năng tự chủ và sức chống chịu của an ninh năng lượng châu Âu.
Nga phản đối các hoạt động quân sự gia tăng của NATO và cảnh báo sẽ đáp trả cứng rắn nếu khối tìm cách cô lập vùng lãnh thổ Kaliningrad bên bờ biển Baltic với phần còn lại của Nga.
Việc quân đội Mỹ hoàn tất rút khỏi Iraq ngày 30/9 khép lại một giai đoạn kéo dài hơn hai thập niên, đồng thời mở ra một chặng đường mới đối với Baghdad. Từ duy trì sức ép với IS, củng cố năng lực an ninh đến xử lý quan hệ với các đối tác bên ngoài, Iraq đang đứng trước yêu cầu tự chủ lớn hơn trong một môi trường khu vực nhiều biến động.
Sự bất định về mức độ nguy hiểm của trí tuệ nhân tạo đang đặt các nhà hoạch định chính sách trước một “thế tiến thoái lưỡng nan về bằng chứng”. Hành động quá sớm có thể kìm hãm đổi mới, nhưng chờ đến khi rủi ro được chứng minh đầy đủ có thể đã quá muộn.
Mưa lớn bất thường gây lũ lụt và sạt lở đất đã khiến hàng chục người thiệt mạng, ảnh hưởng đến đời sống của hàng triệu người tại nhiều quốc gia châu Á, trong bối cảnh giới chuyên gia cảnh báo những hình thái thời tiết bất thường có thể xuất hiện với tần suất và cường độ lớn hơn.
Hôm 26/9 (giờ địa phương), khi được phóng viên hỏi về kế hoạch mới của Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump nêu rõ: “Tôi bác đề xuất của họ”. Ông Trump cho rằng Tehran muốn sớm đạt thỏa thuận để mở lại eo biển Hormuz, song các điều khoản hiện tại khiến phía Mỹ không thể chấp nhận.
Truyền thông quốc tế những ngày qua dành sự chú ý đáng kể tới những thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 và chuyến thăm Canada ngay sau đó. Từ New York đến Ottawa, hình ảnh Việt Nam nổi bật với vai trò chủ động đóng góp vào các vấn đề toàn cầu, lan tỏa thông điệp về lòng tin, hợp tác và mở rộng quan hệ với các đối tác.
Sự hiện diện của các nguyên thủ, người đứng đầu chính phủ tại New York trong Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng LHQ khóa 81, cùng chương trình nghị sự trải rộng, tiếp tục khẳng định vai trò của LHQ trong thúc đẩy hợp tác quốc tế ứng phó với những thách thức chung.
Phát biểu ngay tại căn cứ liên hợp Andrews khi vừa đặt chân tới Mỹ hôm 23/9 (giờ địa phương), Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho hay, thế giới đang phát triển, thời đại đang thay đổi, nhưng quy luật lịch sử về việc Trung Quốc và Mỹ chung sống hòa bình không thay đổi, nguyện vọng tốt đẹp của nhân dân hai nước về tăng cường giao lưu hữu nghị không thay đổi, kỳ vọng chung của cộng đồng quốc tế đối với Trung Quốc và Mỹ cũng không thay đổi.