Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 4/3 tuyên bố họ kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định ông sẵn sàng triển khai hải quân để hộ tống các tàu chở dầu.
“Hiện tại, eo biển Hormuz đang nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Hải quân Cộng hòa Hồi giáo”, sĩ quan hải quân IRGC Mohammad Akbarzadeh cho biết trong một tuyên bố được hãng thông tấn Fars của Iran đăng tải.
Tuyến vận tải năng lượng chiến lược bị tê liệt
Nằm giữa Iran và Oman, eo biển Hormuz là tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Theo dữ liệu của công ty tư vấn năng lượng Kpler, khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày đã đi qua eo biển này trong năm 2025, tương đương 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu.
Việc phong tỏa kéo dài có thể đẩy giá dầu tăng mạnh. Một số nhà phân tích cho rằng giá dầu có thể vượt mốc 100 USD/thùng nếu nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng.
Giá dầu chuẩn quốc tế Brent trong ngày 4/3 giao động từ 79-83 USD/thùng, theo trang Investing.com.
Không chỉ dầu mỏ, khoảng 20% nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu từ khu vực Vịnh Ba Tư cũng có nguy cơ bị gián đoạn, đặc biệt là các chuyến hàng từ Qatar vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Qatar – một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới – đã tạm dừng sản xuất hôm 2/3 sau khi các cơ sở năng lượng tại Ras Laffan và Mesaieed bị máy bay không người lái Iran tấn công.
Theo ngân hàng Nomura, trong khu vực châu Á, Thái Lan, Ấn Độ, Hàn Quốc và Philippines là những quốc gia dễ bị tổn thương nhất do phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng. Trong khi đó, Malaysia có thể hưởng lợi tương đối vì là nước xuất khẩu năng lượng.
Nam Á đối mặt rủi ro thiếu năng lượng
Các chuyên gia nhận định Nam Á có thể chịu tác động trực tiếp và nghiêm trọng nhất, đặc biệt đối với nguồn cung LNG.
Dữ liệu của Kpler cho thấy Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất cung cấp tới 99% LNG cho Pakistan, 72% cho Bangladesh và 53% cho Ấn Độ.
Pakistan và Bangladesh đặc biệt dễ bị tổn thương vì có nhiều hạn chế trng khả năng dự trữ và linh hoạt nhập khẩu. Bangladesh hiện đang thiếu hụt hơn 36 triệu mét khối khí mỗi ngày, theo Viện Phân tích Kinh tế và Tài chính Năng lượng (IEEFA).
Ông Go Katayama, chuyên gia phân tích của Kpler, cho rằng nếu nguồn cung bị gián đoạn, hai quốc gia này có thể buộc phải giảm nhu cầu tiêu thụ điện thay vì mua LNG trên thị trường giao ngay với giá cao.
Ấn Độ cũng đối mặt rủi ro lớn. Hơn một nửa LNG nhập khẩu của nước này đến từ vùng Vịnh, trong khi 60% lượng dầu nhập khẩu đến từ Trung Đông. Nếu giá dầu tăng mạnh, chi phí nhập khẩu năng lượng và áp lực lên cán cân thanh toán của Ấn Độ sẽ tăng đáng kể.
Trung Quốc có “vùng đệm” nhưng vẫn chịu áp lực
Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới – cũng có mức độ phụ thuộc đáng kể vào tuyến vận tải này. Khoảng 40% dầu nhập khẩu của Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz, trong khi 30% LNG nhập khẩu đến từ Qatar và UAE.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, Trung Quốc có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ lượng dự trữ lớn và nguồn cung thay thế.
Theo Kpler, tính đến cuối tháng 2, lượng dự trữ LNG của Trung Quốc đạt 7,6 triệu tấn, đủ để đáp ứng nhu cầu ngắn hạn. Tuy nhiên, Trung Quốc sẽ phải cạnh tranh với các nước khác để giành nguồn cung LNG ở Đại Tây Dương nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, dẫn đến nguồn cung ở khu vực Thái Bình Dương bị thu hẹp, ông Katayama bổ sung.
Trong trường hợp đó, tình hình có thể làm gia tăng cạnh tranh giá cả trên khắp châu Á ngay cả khi Bắc Kinh tránh được tình trạng thiếu hụt hoàn toàn. Arab Saudi đã tăng cường vận chuyển dầu thô trong những tuần gần đây, và lượng dự trữ dầu chiến lược của các quốc gia tiêu thụ lớn như Trung Quốc có thể tạm thời hỗ trợ thị trường, Rystad Energy cho biết trong một báo cáo mới đây.
Nhật Bản và Hàn Quốc đối mặt rủi ro giá năng lượng
Nhật Bản và Hàn Quốc cũng phụ thuộc nhiều vào dầu Trung Đông. Theo số liệu của UBP, 75% dầu nhập khẩu của Nhật Bản và 70% của Hàn Quốc đến từ khu vực này.
Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc vào LNG từ vùng Vịnh thấp hơn so với Nam Á. Hàn Quốc nhập khoảng 14% LNG từ Qatar và UAE, trong khi Nhật Bản chỉ khoảng 6%.
Ngay cả khi không xảy ra tình trạng thiếu hụt rõ rệt, tác động về giá cả cũng có thể rất nghiêm trọng. “Các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản, Hàn Quốc dễ bị ảnh hưởng hơn bởi các cú sốc nguồn cung”, Shier Lee Lim, chiến lược gia hàng đầu về kinh tế vĩ mô và ngoại hối khu vực châu Á Thái Bình Dương tại nền tảng thanh toán Convera, cho biết.
Lượng dự trữ cũng có hạn. Hàn Quốc nắm giữ khoảng 3,5 triệu tấn LNG và Nhật Bản khoảng 4,4 triệu tấn, đủ cho khoảng hai đến bốn tuần nhu cầu ổn định, theo Kpler. Nhập khẩu dầu ròng của Hàn Quốc chiếm 2,7% GDP, và Nomura xếp nước này vào nhóm dễ bị tổn thương nhất về cán cân vãng lai.
Đông Nam Á chịu áp lực lạm phát
Tại Đông Nam Á, tác động trước mắt chủ yếu là lạm phát chi phí năng lượng thay vì thiếu hụt nguồn cung ngay lập tức.
Các nước phụ thuộc nhiều vào LNG giao ngay sẽ phải đối mặt với chi phí thay thế cao hơn khi châu Á cạnh tranh với châu Âu để mua nguồn LNG từ Đại Tây Dương.
Trong khu vực, Thái Lan được xem là quốc gia dễ tổn thương nhất trước biến động giá dầu. Theo Nomura, nước này có tỷ lệ nhập khẩu dầu ròng lớn nhất châu Á, tương đương 4,7% GDP.
Mỗi khi giá dầu tăng 10%, thâm hụt tài khoản vãng lai của Thái Lan có thể xấu đi khoảng 0,5 điểm phần trăm GDP.
Các chuyên gia nhận định rằng nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa trong thời gian dài, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với một cú sốc lớn mới, kéo theo lạm phát tăng cao và áp lực kinh tế lan rộng trên toàn thế giới.
Eo biển Hormuz: “Yết hầu” năng lượng toàn cầu và đòn bẩy chiến lược của Iran 
Kịch bản nào cho eo biển Hormuz khi căng thẳng lại gia tăng? 
Hormuz - “Van áp lực” khi nồi hơi Trung Đông sục sôi? 
