Bia đá và bia miệng

Tới thăm các khu di tích lịch sử, văn hóa, du khách thường bắt gặp những bảng tên, những tấm bia đá tạc ngay ngắn được đặt trang trọng dưới mỗi cái cây, trên đó có ghi đầy đủ, rõ ràng tên tuổi, chức danh các vị lãnh đạo cao cấp. Dường như việc các quan chức, lãnh đạo cấp cao đến thăm quan và trồng cây lưu niệm là một trong những "vinh dự" lớn của nơi đó.

Việc trồng cây lưu niệm là việc hết sức bình thường của các lãnh đạo trên khắp thế giới, không riêng gì ở Việt Nam ta. Nhưng ở ta có hai hình thức: Một là: Trồng cây đầu xuân mang thông điệp rất rõ ràng, là để khuyến khích mọi người dân trồng cây, gây rừng để cải thiện môi trường sống, là làm đẹp thêm cho đời…

Hai là, việc trồng cây lưu niệm không truyền tải thông điệp gì, mà chỉ là mong muốn của cá nhân ghi dấu ấn của riêng họ chứ không phải để cổ vũ, động viên phong trào trồng cây để "làm cho đất nước càng ngày càng xuân" như ý thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Những người trồng cây phải nghĩ họ trồng  cái cây đó không phải để cho họ, mà họ trồng cho con, cháu đời sau và thế hệ tương lai khi đến các khu di tích, thăm những công trình lịch sử, văn hóa, có một môi trường xanh, mát. Đồng thời, sẽ hiểu rõ thêm không phải ai cũng có vinh dự được trồng cây tại nơi này và khi họ nhìn những tấm biển đá khắc tên của người trồng cây, sẽ hình dung được chân dung, cuộc đời, sự nghiệp của một con người, gắn với những cống hiến, đóng góp của họ cho sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước, rồi mỗi người tự rút ra những bài học cho riêng mình.

Tuy nhiên, không chỉ ở khu Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại phường An Phú, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam và khu Di tích Bạch Đằng giang ở Tràng Kênh, thành phố Hải Phòng, nhiều du khách thắc mắc vì trong một hàng cây có gắn biển tên các vị lãnh đạo trồng lưu niệm, lại có cây không có biển tên? Tìm hiểu ra mới biết, đó là những cây do các đồng chí trước kia là Ủy viên Bộ Chính trị; Uỷ viên Trung ương Đảng; Bộ trưởng; Thứ trưởng… và có cả cây do Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trồng… nhưng do các đồng chí này bị kỷ luật, bị cách tất cả cách chức vụ, danh hiệu nên Ban Quản lý di tích đã phải dỡ bỏ biển tên đi.

Lễ phát động trồng cây đầu xuân tại huyện Thạch Hà tỉnh Hà Tĩnh (ảnh có tính chất minh họa)
Lễ phát động trồng cây đầu xuân tại huyện Thạch Hà tỉnh Hà Tĩnh (ảnh có tính chất minh họa)

Xung quanh số phận những cái cây đó, cũng có nhiều luồng ý kiến khác nhau. Người thì bảo chặt béng đi cho rồi, nhưng tự ý chặt cây là vi phạm pháp luật, phải bồi thường thiệt hại, nặng hơn có thể bị xử lý hình sự và thực ra thì cái cây đâu có tội tình gì mà phải triệt hạ nó. Ý kiến khác thì cho rằng, cần phải chuyển nó đi chỗ khác, nhưng chuyển thì cũng phải xin ý kiến cấp có thẩm quyền, rồi còn đợi có đồng chí lãnh đạo nào đó về thăm, trồng một cây lưu niệm khác thì lúc ấy mới chuyển, chứ không tự dưng cả hàng cây đang đẹp đẽ như thế mà chuyển một cây đi sẽ  "hổng" ra một chỗ, cũng khó coi; bên cạnh đó, chuyển cây cũng phải tốn một khoản kinh phí tương đối, vì nó đã quá to… Tóm lại là không thể để nó tồn tại ở vị trí đó được, tiếp tục nghiên cứu phương án để xử lý…

Trông cây lại nhớ tới người trồng, dù không nói ra nhưng nhiều người nuối tiếc, rất buồn vì có những cán bộ bao năm cống hiến trí tuệ, công sức, có người còn lập được chiến công oai hùng, có những người đã được phong tặng nhiều danh hiệu cao quý của Đảng và Nhà nước... Vậy mà họ lại bị những đồng tiền, những viên đạn bọc đường làm cho gục ngã, xót xa lắm khi có người mới cầm sổ hưu lại vướng vào lao lý.

Dưới những gốc cây kia, những tấm bia đá cứng chắc, rồi thời gian trôi qua cũng sẽ bị bào mòn và tên, tuổi cũng hoen mờ theo năm tháng. Nhưng có những sự việc, những tên tuổi của những con người không ai khắc tên, không ghi vào bia đá, mà việc ấy, những con người ấy vẫn được truyền tụng từ đời này sang đời khác.

Lời nhắc nhở trong câu ca dao xưa thật quý vô ngần "Trăm năm bia đá thì mòn/ Nghìn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ". Chúng ta cần phải sống sao cho đúng đạo làm người, đừng vì vật chất xa hoa làm hoen ố danh dự của mình, bởi "tiếng lành đồn xa" và "tiếng dữ cũng đồn xa", phải sống đẹp, sao cho tiếng thơm vẫn còn mãi về sau, đã làm điều xấu thì không thể tránh khỏi miệng đời mai mỉa.

Cù Tất Dũng

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.