6 tháng đầu năm 2023, cả nước phát hiện 6.790 trường hợp nhiễm HIV mới, tử vong 681 người. HIV đang gia tăng ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) và ngày càng trẻ hoá, tập trung tăng mạnh ở lứa tuổi 16-25, nam giới chiếm 81,2% và trở thành mối lo lắng của nhiều phụ huynh học sinh.
Một lần sa chân, cả đời ân hận
Trong chuyến công tác về Kiên Giang, chúng tôi được biết, HIV ở đây đã ngày càng trẻ hoá, lây lan đến những em học sinh chỉ 14 -16 tuổi. Kiên Giang cũng là tỉnh có số ca nhiễm HIV đứng thứ 4 ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và thứ 16 trong cả nước. Mỗi năm, Kiên Giang phát hiện thêm 350-400 ca nhiễm mới.
Bà Nguyễn Thị Lợi, Phó Giám đốc CDC Kiên Giang thông tin: Tính đến 30/6/2023 số tích luỹ phát hiện HIV của Kiên Giang là 6.509 người, trong đó 1.702 người đã tử vong. Số người nhiễm HIV còn sống quản lý được là 4.068/4.807(84,6%). Hiện có 3.161 người nhiễm đang được điều trị thuốc kháng virus HIV (74 là trẻ em <15 tuổi). Tỷ lệ hiện nhiễm HIV tỉnh Kiên Giang khoảng 0,2% (so cả nước là 0,3%) và 99,3% (143/144) xã/phường đã ghi nhận có ca nhiễm HIV.
16 tuổi, N.M.K. đang là học sinh ở TP Rạch Giá (Kiên Giang) nhưng đã chìm đắm trong những mối quan hệ đồng giới với những người lớn tuổi (30-40 tuổi). Cách đây gần 1 năm, K. có biểu hiện khó chịu ở bộ phận sinh dục, lo lắng, thiếu niên đã liên lạc với Danh Tùng - Giám đốc Công ty TNHH Doanh nghiệp Xã hội The Sun Việt Nam (Trưởng nhóm CBO The Sun – nhóm đồng đẳng) để nhờ tư vấn hỗ trợ.
Chia sẻ với CBO, K. cho biết mình đã quan hệ tình dục không an toàn với nhiều người lớn tuổi. Danh Tùng khuyên K. đi khám nam khoa và làm xét nghiệm HIV. “Ban đầu cậu bé còn ngần ngại, nghĩ mình không thể có H nên không đi. Em cho thử test nhanh có phản ứng và khuyên K. đi xét nghiệm khẳng định”, Danh Tùng kể.
Theo hướng dẫn của Danh Tùng, K. đến Phòng khám điều trị ngoại trú (OPC) của Trung tâm Y tế TP Rạch Giá (phòng khám ngoại trú dành riêng cho những bệnh nhân HIV/AIDS) để xét nghiệm khẳng định. Cầm kết quả dương tính, K hoảng loạn. Ngoài ra, K. còn mắc căn bệnh xã hội khác lây qua đường tình dục phải điều trị. Lo lắng, hoảng sợ, cậu giấu cha mẹ và học tập sa sút. Được CBO Danh Tùng động viên, sau nhiều ngày xuống dốc, K đến bệnh viện điều trị thuốc ARV (thuốc kháng HIV ức chế sự nhân lên của virus) và chữa bệnh xã hội.
Danh Tùng chia sẻ, đáng tiếc, nhiều em học sinh cấp 2, cấp 3 không hiểu hết nguyên nhân sâu xa của con đường lây nhiễm HIV. “K. chỉ biết quan hệ tình dục nam với nữ, quan hệ tình dục với gái mại dâm mới bị lây. Em tư vấn cho bạn HIV lây qua quan hệ tình dục không an toàn (không dùng bao cao su), nam quan hệ tình dục với nam cũng lây. Ngoài ra, còn lây các bệnh xã hội như giang mai, lậu, sùi mào gà. Tới lúc này thì K mới biết, nhưng tất cả đã muộn”, Danh Tùng bùi ngùi.
Cũng 1 lần xảy ra quan hệ tình dục không an toàn với một người lớn tuổi đồng giới quen qua app hẹn hò, N.T.N. (16 tuổi, Kiên Giang) chết lặng khi nhận được tin nhắn thông báo: “Anh đã nhiễm HIV”. N. hoang mang không biết làm sao, không dám nói với gia đình. Em lén liên hệ với nhóm CBO Sát Cánh (Kiên Giang) để nhờ tư vấn nhưng sau đó cắt liên lạc.
“Lúc đầu tiếp cận với gia đình rất khó khăn, cha mẹ bạn ấy đều không tin vì con họ còn nhỏ, làm sao mà mắc bệnh này được. Chúng em phải liên hệ với trung tâm y tế địa phương thuyết phục, giải thích để gia đình hiểu. Mất 6 tháng ròng rã, gia đình mới chịu đưa bạn ấy đi xét nghiệm và điều trị thuốc ARV”, Danh Hữu Nhân, Trưởng nhóm CBO Sát Cánh chia sẻ.
Học sinh, sinh viên và con đường trượt ngã
14 tuổi đang là học sinh cấp 2 ở Bình Dương, P.D.H. bàng hoàng phát hiện mình nhiễm HIV sau vài lần “bán dâm” đồng giới. Cậu bé giấu gia đình, không đến trường, hoang mang tột độ không biết chia sẻ với ai. Cậu đã lặng lẽ tìm đến cán bộ đồng đẳng viên (nhóm CBO) trong nỗi sợ hãi và bất an.
Theo BSCKI Vương Thế Linh, Trưởng khoa HIV/AIDS, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Bình Dương, H. là một trong hai thiếu niên nhỏ tuổi nhất được phát hiện nhiễm HIV do bán dâm. Qua tâm sự của H. với CBO, cậu bé nghiện game và cần tiền để chơi game, đã “lang thang” lên mạng, vô tình biết đến “chợ tình” ở TP Thủ Dầu Một (Bình Dương) thông qua app trên mạng. Em tìm đến “chợ tình” và bị dụ dỗ bán dâm đồng giới. Bắt gặp cậu bé ở đây, các CBO đã tiếp cận vì H. là đối tượng nguy cơ cao hoạt động tại chợ tình.
Các CBO đã giới thiệu H. đến CDC Bình Dương để xét nghiệm nhanh. Sau khi thử 3 test nhanh đều cho kết quả dương tính, các cán bộ y tế thuyết phục H. chỉ cần có người lớn trong gia đình làm giám hộ thì đưa em vào điều trị. Tuy nhiên H. đã từ chối vì không dám nói cho bất kỳ người thân nào. “Chúng tôi không biết các em có bao nhiều bạn tình là người lớn hay trẻ vị thành niên. Nếu không được xét nghiệm và điều trị, các em sẽ lây cho F1, F2… con số này sẽ rất nhiều.”, BS Linh cho hay.
Theo BS Linh, Bình Dương có 4 “chợ tình” gồm: TP Thủ Dầu Một, huyện Bến Cát và TP Dĩ An. Có chợ tình xác nhận qua app hẹn hò của cộng đồng MSM lên tới 6-7 nghìn trường hợp có mặt. Nơi đây ngoài cộng đồng MSM còn có sinh viên, học sinh là MSM. Các em đã trở thành “con mồi” ở những chợ tình này. Vì thiếu hiểu biết về tình dục an toàn, vì tưởng mình trót quan hệ 1-2 lần chắc không sao, nhiều em đã phải trả giá rất đắt.
Kiên Giang cũng có 3 “chợ tình” hoạt động khá nhộn nhịp. BS Cao Thanh Việt, Trưởng Khoa Kiểm soát bệnh tật, Trung tâm Y tế TP Rạch Giá cho biết: Có những em nhỏ bị đối tượng MSM trên 50 tuổi dụ dỗ bằng cách cho tiền mua điện thoại mới, mua quần áo mới… Thật ra các em chưa bộc lộ giới tính, nhưng do bị dụ dỗ đã dẫn đến quan hệ với người MSM này. Khi tới đây xét nghiệm có kết quả dương tính các em rất hoảng loạn. Có em không phải là đối tượng MSM nhưng vì buồn chuyện gia đình đi theo nhóm MSM và muốn thử cảm giác lạ, đua đòi theo nhóm bạn mà chỉ vô tình một đêm quan hệ tình dục không an toàn đã dính hậu quả khôn lường.
Chia sẻ về HIV ngày càng trẻ hoá, BS Lưu Thị Quỳnh Nga, Trưởng Phòng khám OPC Trung tâm Y tế TP Rạch Giá cho biết: “Chúng tôi đang quản lý 953 bệnh nhân HIV điều trị thuốc ARV, 22 người điều trị PrEP (thuốc kháng virus để dự phòng lây nhiễm HIV cho người có nguy cơ cao chưa bị nhiễm HIV). Từ đầu năm 2023 đến nay, phòng khám tiếp nhận 88 bệnh nhân mới, trong đó khoảng gần 40 người là MSM (chiếm hơn 40%) và có 10 trường hợp là học sinh, sinh viên. Tháng 7 vừa qua có 2 em sinh năm 2006-2007 đến xét nghiệm, buổi sáng có kết quả dương tính, chiều chúng tôi cho điều trị thuốc ARV luôn”.
Theo BS Cao Thanh Việt, 3 năm gần đây, tiếp nhận ca nhiễm HIV mới, các bác sĩ rất buồn vì bệnh nhân trẻ hóa (từ 15-25 tuổi), hầu hết đều là MSM. “Những em hơn 20 tuổi tư tưởng ổn hơn vì các em lên mạng tra có thuốc uống. Còn các em là học sinh, sinh viên đều rất sợ, hoảng loạn, mất phương hướng. Khi tư vấn cho các em, chúng tôi phải làm công tác tư tưởng để ổn định tâm lý, khuyên các em yên tâm khi đã đến đây, để các em có niềm tin vào cuộc sống, đã có thuốc điều trị, chỉ cần các em uống thuốc đúng giờ, tin vào y học hiện đại là có thể khống chế bệnh”, BS Việt xót xa kể.
Bắt đối tượng quan hệ đồng tính làm lây lan dịch bệnh HIV 
Dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) giúp ngăn chặn dịch bệnh HIV 
