Bất thường ở một cuộc thi hành án tử hình

Đó là một buổi sớm mùa hè cuối tháng 6/1996, nóng hầm hập từ khi mặt trời còn chưa lên. Lúc đó, đeo hàm Trung tá, đang là Trưởng phòng Cảnh sát điều tra của Công an TP Hà Nội, là thành viên của Hội đồng Thi hành án tử hình Xiêng Phênh, ông có mặt tại Trại giam Hà Nội từ lúc mờ sáng. Ngỡ như tất cả các cuộc thi hành án tử hình khác, sẽ kết thúc vào lúc mặt trời mọc, nhưng không, đã có điều bất thường xảy ra.

Và ông, như một định mệnh phải gắn với vụ án này, ông đã là người đầu tiên lấy khẩu cung Xiêng Phênh ngay trong Trại giam Hà Nội, vào cái giờ phút đặc biệt khi bản án tử hình được hoãn thi hành và cũng là người đeo đuổi quá trình điều tra cho đến giờ phút cuối cùng...

Xiêng Phênh - kẻ tử tội hay cười

Xiêng Phênh bây giờ vẫn đang cải tạo ở Trại giam Thanh Xuân, một trại giam nằm cách Hà Nội chừng 20 cây số, nơi có rất đông các phạm nhân là người nước ngoài. Sinh năm 1959, năm nay 51 tuổi, Xiêng Phênh đã ở tù tại Việt Nam tròn 15 năm. Thượng tá Nguyễn Trần Giang, người tham gia chuyên án Vũ Xuân Trường ngày xưa, người đã từng hỏi cung Xiêng Phênh nhiều lần cách đây 14 năm, bây giờ thi thoảng vẫn gặp lại Xiêng Phênh ở Trại giam Thanh Xuân mỗi khi Thượng tá Giang tới đây công tác.

Kỳ lạ là ngần ấy năm trôi qua, Xiêng Phênh vẫn còn nhớ rất nhiều cán bộ điều tra trong vụ án Vũ Xuân Trường, chứ không chỉ riêng Thượng tá Giang. Gặp Thượng tá Giang, không cần nhắc tên, Xiêng Phênh vẫn gọi đúng và lúc nào cũng luôn miệng cảm ơn, cảm ơn cán bộ.

Xiêng Phênh vẫn không khác xưa là mấy, chỉ có điều gầy hơn nhưng nhanh nhẹn hơn, rắn chắc hơn chứ không béo tròn, chậm chạp như hồi xưa. Trình độ tiếng Việt của Xiêng Phênh, hồi xưa chỉ nghe tốt còn nói thì vẫn lơ lớ nhưng bây giờ thì đã đạt tới trình độ cao. Bây giờ nếu không nhìn mặt Xiêng Phênh mà chỉ nghe anh ta nói, không ai có thể biết đó là giọng của một người Lào chính gốc nói tiếng Việt.

Xiêng Phênh vẫn hay cười, y như ngày xưa. Anh ta có nụ cười đặc trưng mà bất kỳ ai khi tiếp xúc cũng phải nhớ. Nụ cười thật lành hiền, vô tư, đôi lúc thật thà đến ngây thơ. Còn nhớ, khi xét xử vụ án Vũ Xuân Trường, Xiêng Phênh bị dẫn giải tới với vai trò là nhân chứng. Lúc ấy, Xiêng Phênh vẫn mang án tử hình chứ chưa được ân giảm xuống chung thân. Thế mà, cứ bước xuống khỏi xe tù là y rằng anh ta... cười, lành hiền, thơ ngây như một đứa trẻ.

Thậm chí, Xiêng Phênh còn vô tư đến độ, tranh thủ trong lúc chờ đến lượt thẩm vấn tại Tòa, anh ta nằm duỗi dài trên ghế băng trong phòng chờ của các bị cáo ở ngay kề bên phòng xử, vô tư đánh một giấc ngon lành, ngáy vang như sấm. Kể ra như thế có vẻ khó tin nhưng xin thưa đó hoàn toàn là sự thật. Nhà báo Nguyễn Như Phong của An ninh thế giới đã chụp được tấm ảnh này, bây giờ vẫn còn lưu giữ.

Cha truyền con nối, con gái Xiêng Phênh cũng buôn ma túy như cha và có nụ cười vô tư, ngây thơ y hệt như cha. Đầu năm ngoái, khi sang Lào để thực hiện loạt bài "Cận cảnh Tam Giác Vàng" (đã đăng trên Chuyên đề ANTG các số từ 840 đến 845), nhà báo Nguyễn Như Phong tình cờ gặp con gái Xiêng Phênh là Chăn Tha Lay trong Trại giam Phônthăn cách trung tâm Viêng Chăn 5 km. Ông kể lại rằng, khi cảnh sát dẫn Chăn Tha Lay ra, ông sững sờ như gặp lại Xiêng Phênh vì cô ta giống cha như đúc. Giống như cha, Chăn Tha Lay cũng bị bắt về tội buôn ma túy và cũng giống như cha, cô có nụ cười vô tư quá thể.

Dù đang bị bắt giam nhưng trong suốt cuộc trò chuyện với nhà báo Nguyễn Như Phong, Chăn Tha Lay lúc nào cũng... cười. Kể cả lúc dặn nhà báo Nguyễn Như Phong rằng, về Việt Nam đừng có nói cho Xiêng Phênh biết con gái đã bị bắt vì sợ Xiêng Phênh buồn, cô cũng... cười. Cô ta còn bảo, sau khi bị tù ở Việt Nam , cha cô đã viết thư cho mẹ cô bảo rằng mẹ cô cứ vô tư mà đi bước nữa bởi ngày trở về còn rất xa.

Nhưng hình như vợ Xiêng Phênh vẫn ở vậy. Anh ta ở tù đã 15 năm nhưng vẫn nhận đuợc tiền tiếp tế đều đều của gia đình. Cái thông tin mà cô con gái Chăn Tha Lay cứ dặn đi dặn lại nhà báo Như Phong rằng phải giấu thì Xiêng Phênh cũng biết cả. Cha tù, con tù, hẳn đương nhiên  là bi kịch. Nhưng Xiêng Phênh bây giờ cũng vẫn cười, vô tư y như hồi xưa...

Những lời khai có giá trị của anh ta đã là lý do khiến bản án tử hình được ân giảm xuống chung thân. Ký ức, khi được gợi lại bắt đầu được tái hiện qua những lời kể. Không còn thấy nụ cười vô tư của Xiêng Phênh ở đâu nữa, trong những ký ức này bởi nó quá căng thẳng và nhiều kịch tính...--PageBreak--

Chuyên án 195T và bí mật trong chiếc ôtô 0054

Sáng sớm ngày 18/1/1995, trên đường Giảng Võ - Hà Nội, một chiếc ôtô Toyota biển kiểm soát Lào 0054 đang chạy vun vút trên đường thì bất ngờ bị Cảnh sát giao thông (CSGT) chặn lại bởi lỗi đi vào đường cấm ôtô. Hai người đàn ông trên xe, một người cao to chừng ngoài 30 tuổi và một người trẻ hơn, chỉ ngoài 20 tuổi, bước xuống xe, mặt mũi bỗng trở nên nhợt nhạt. Lập cập, loay hoay một hồi họ mới lấy được giấy tờ xe ra khỏi ví để CSGT kiểm tra. Cả hai đều là người Lào nhưng khả năng nghe, nói tiếng Việt khá tốt.

Chiếc xe vi phạm cùng hai người Lào sau đó đã được đưa về một bãi xe của CSGT ở khu vực Thanh Xuân để kiểm tra. Trên đường đi, hai người Lào trở nên hoảng hốt thật sự. Cuối mùa đông, Hà Nội rét căm căm mà họ, mồ hôi vẫn túa ra, đầm đìa trên khuôn mặt tái nhợt.

Thì ra, trên xe có ma túy. 21,5 cặp hêrôin (trọng lượng 15,05kg) dù được giấu khá kỹ càng tại bầu lọc gió, hai cánh cửa xe và phía sau đệm ghế ngồi nhưng đã bị cảnh sát phát hiện. Lai lịch của hai người đàn ông này cũng đã được làm rõ. Người đàn ông cao to, khuôn mặt đầy đặn là Xiêng Phênh, sinh năm 1959, trú tại bản Xốp Nạo, Mường Này, tỉnh Phong Sa Lỳ. Còn người kia là Xiêng Nhông, sinh năm 1973, cùng trú tại đây và là em họ vợ của Xiêng Phênh. Chiếc xe ôtô 0054 là xe của Xiêng Phênh.

Cả hai sau đó đều đã bị bắt giữ vì hành vi tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép ma túy mà không hề biết rằng đây là mẻ lưới duy nhất và cũng là cuối cùng của một chuyên án mang bí số 195T do một số đơn vị nghiệp vụ của Tổng cục Cảnh sát tiến hành. Chuyên án này  bắt đầu từ nguồn tin của Vũ Xuân Trường (lúc đó đang là Đại úy, công tác tại Cục Cảnh sát hình sự cũ) cung cấp cho Vũ Hữu Chỉnh (lúc đó là Thiếu tá, Phó phòng 8 Cục Cảnh sát kinh tế cũ) về một nhóm đối tượng người Lào đưa hêrôin vào thị trường Hà Nội tiêu thụ để Chỉnh lập án.

Án lập ngày 9/1/1995 (có lẽ vì thế mà mang bí danh 195T chăng) thì sáng sớm ngày 18/1 bắt được Xiêng Phênh, Xiêng Nhông với chiếc xe 0054 có 21,5 cặp hêrôin như đã kể trên.

Nhưng sau 7 tháng điều tra, chuyên án này chỉ còn lại duy nhất 1 bị can là Xiêng Phênh. Trong nhiều lời khai của Xiêng Phênh sau đó, trong quá trình giam giữ tại Trại giam T16 Bộ Công an, đều thể hiện rằng, số hêrôin trên xe là của một mình Xiêng Phênh. Xiêng Nhông chỉ là người lái xe, được Xiêng Phênh thuê chở từ Lào sang Hà Nội với  tiền công theo thỏa thuận là 700 kíp Lào.

Vì vậy, ngày 15/7/1995, Xiêng Nhông đã được Viện Kiểm sát trả tự do vì không đủ căn cứ kết tội. Nhưng, một tháng rưỡi sau đó, ngày 31/8/1995 Xiêng Nhông lại bị bắt giữ tại Cửa khẩu PaThơm (Lai Châu) cũng vì tội buôn bán hêrôin và bị Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Lai Châu tuyên án tử hình. Còn Xiêng Phênh sau đó đã bị đưa ra xét xử tại Hà Nội và cùng chung số phận với người bà con Xiêng Nhông,  ở cả phiên tòa sơ thẩm lẫn phúc thẩm cũng đều bị tuyên án tử hình.

Bản án đã có hiệu lực pháp luật. Đơn xin tha tội chết của Xiêng Phênh cũng đã bị Chủ tịch nước bác. Vì vậy, theo đúng các quy định của pháp luật, ngày 15/4/1995 Chánh án TAND TP Hà Nội đã  ra quyết định thi hành bản án tử hình đối với Xiêng Phênh. Hội đồng Thi hành án tử hình quyết định bản án sẽ được thi hành vào sáng ngày 21/6/1996. Và, đúng 5 giờ sáng ngày 21/6/1996, Xiêng Phênh đã được lực lượng dẫn giải đưa từ nơi giam giữ là Trại giam T16 Bộ Công an về Trại tạm giam Hà Nội để thi hành bản án tử hình đối với y tại Trường bắn Cầu Ngà.

Cũng giống như tất thảy các tử tù khác, dù là người nước ngoài, bản án tử hình đối với Xiêng Phênh được thi hành theo các thủ tục chung đã được pháp luật Việt Nam quy định. Trước giờ thi hành án, Xiêng Phênh cũng được thay quần áo mới, được viết thư cho gia đình, được ăn một bữa ăn thịnh soạn cuối cùng do Trại giam chuẩn bị. Mọi thủ tục diễn ra suôn sẻ và không giống với đa số các tử tù khác, Xiêng Phênh dường như thoát khỏi thực tại để hoàn toàn giữ được thái độ bình thản trong suốt những giây phút được coi là kinh hoàng nhất khi mà cái chết đang đến rất gần này...

Nhưng bất ngờ xảy ra vào phút chót. Khi Chủ tịch Hội đồng Thi hành án công bố Lệnh bác đơn xin tha tội chết của Chủ tịch nước và Quyết định thi hành án tử hình đối với Xiêng Phênh thì Xiêng Phênh bỗng như choàng tỉnh. Chỉ trong chớp mắt, khuôn mặt đang hồng hào bỗng trở nên trắng bệch. Toàn thân run lên cầm cập, Xiêng Phênh há miệng, lắp bắp mãi mới nói được thành lời: "Tôi... tôi... xin khai thêm... có được không?".

* Ảnh trong bài: Nguyễn Như Phong