Bài 1: Tràn lan bến “cóc” tự phát và điểm đón xe được hợp pháp hóa ven đường

Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cũng đã nhiều lần yêu cầu các sở, ngành, địa phương liên quan phải đồng loạt vào cuộc xử lý bến “cóc”, xe hợp đồng chạy tuyến cố định (xe hợp đồng trá hình). Song, thời điểm này khi Tết Nguyên đán Bính Ngọ đã cận kề, hoạt động vận tải khách liên tỉnh tại TP Hồ Chí Minh vẫn đang hết sức bát nháo trong khi Sở Xây dựng và chính quyền các phường, xã vẫn chưa có biện pháp đủ mạnh để “xóa sổ” tình trạng trên…

Khi xe khách vẫn được chạy vào làn hỗn hợp trên quốc lộ

Tuyến Quốc lộ 1 (QL1) từ lâu đã trở thành tuyến đường chạy xuyên tâm TP Hồ Chí Minh với áp lực phương tiện rất lớn, ùn tắc phương tiện ở các làn đường dành cho xe ôtô thường trực hàng ngày trên dọc tuyến. Kết quả đo đếm phương tiện cho thấy, QL1 có lưu lượng từ 121-132 nghìn lượt xe ôtô/ngày. Tuy vậy, từ nhiều năm qua, hầu như các khu vực có nút giao chính với QL1 và cầu vượt trên tuyến đều xuất hiện tụ điểm đón, trả khách trái phép. Gần cầu vượt Tân Thới Hiệp (phường Thới An) theo hướng lưu thông từ ngã tư An Sương về khu vực Thủ Đức, vừa xuống dốc cầu vượt hễ thấy có người chờ xe là nhiều xe khách bật đèn rẽ phải, tấp sát vào lề đường, chạy rà rà để phụ xe chèo kéo, mời chào khách lên xe. Bến “cóc” này tồn tại đã nhiều năm, vào những dịp cao điểm lễ, Tết rất đông khách đứng đón xe đông nghịt.

Trên hướng lưu thông này của tuyến QL1, bến “cóc” phía trước Bến xe Ngã Tư Ga (phường An Phú Đông) cũng đã ngang nhiên hình thành từ nhiều năm. Đã thành quen nên nhà xe không hẹn thì hành khách cũng tự ra đây chờ xe cả ban ngày và buổi tối. Nhiều xe khách liên tỉnh khi chạy ngang qua đây đều lao vào làn đường hỗn hợp sát lề, ngay dưới gầm cầu vượt Ngã Tư Ga để chèo kéo, mời chào khách đi xe gây nguy hiểm cho người, phương tiện lưu thông. Bởi trên đoạn QL1 chỉ dài chừng hơn 100m này không chỉ có các nhánh rẽ để xe cộ ra, vào các khu dân cư, mà đoạn QL1 này cũng đã được cho gắn trụ đèn tín hiệu, mở dải phân cách cứng giữa 2 chiều đường để xe khách từ Bến xe Ngã Tư Ga khi xuất bến sẽ băng qua đường, lưu thông theo hướng về khu vực miền Trung, Tây Nguyên và phía Bắc. Ông Tuấn, một người dân phường An Phú Đông đặt câu hỏi: Đón, trả khách diễn ra ngay trước mặt Bến xe Ngã Tư Ga nhiều năm, nhưng không hiểu sao tụ điểm gây mất trật tự ATGT này không bị địa phương đẩy đuổi?

Dọc theo hướng lưu thông trên QL1 từ Bến Xe Ngã Tư Ga ra đến Bến xe Miền Đông (BXMĐ) mới, một loạt tụ điểm đón khách ven đường khác ở khu vực Chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, cầu vượt Sóng Thần, Đại học Nông Lâm, phía trước Khu du lịch Suối Tiên… cũng đã ngang nhiên hình thành từ nhiều năm qua nhưng không được “xóa sổ” dù nhiều đoạn đã được gắn camera giám sát hoặc cắm biển báo cấm dừng, cấm đậu cũng như hạn chế tốc độ với xe khách trên làn đường này. Trong khi đó, bà Khuyên - chủ nhà xe Anh Khuyên hoạt động trên hành trình Bắc - Trung - Nam cùng nhiều đại diện doanh nghiệp vận tải khách liên tỉnh cho rằng, cần cấm hẳn xe khách chạy vào làn đường hỗn hợp trên tuyến QL1. Bởi xe khách liên tỉnh chạy qua đây chẳng có lý do gì để sà vào làn đường sát lề ngoài mục đích đón, trả khách, lên xuống hàng hóa ven đường. Thực tế cho thấy, đoạn QL1 chạy qua địa bàn thành phố đã được cắm biển cấm xe khách, xe tải lớn lưu thông và cắm biển cấm dừng, cấm đậu xe trên làn đường hỗn hợp theo giờ, nhưng do có rất ít camera giám sát, nên không ngăn chặn được vi phạm.    

Tuyến QL13 với lưu lượng khoảng 197 nghìn lượt xe/ngày từ lâu đã trở thành trọng điểm kẹt xe. Nhưng trên đoạn ngay trước cổng BXMĐ cũ, một loạt nhà xe đặt trụ sở, đón khách và giao nhận hàng hóa tại 2 bên đường bất chấp việc đây là hướng lưu thông một chiều. Ở đoạn gần khu vực cổng chào Bình Dương, buổi tối hàng loạt xe khách loại lớn chạy từ hướng BXMĐ cũ ra đều tranh thủ tấp vào lề để chèo kéo khách hoặc hẹn đón khách, hẹn nhận hàng. Không chỉ dừng, đậu trên làn đường dành cho xe máy, tài xế xe khách còn đậu tràn cả ra làn đường dành cho ôtô khiến nguy hiểm luôn rình rập người, phương tiện chạy qua đoạn đường này do trời tối, tốc độ lưu thông cao và phía trong lề đường đang được thi công mở rộng.    

Đón khách, giao nhận hàng và đậu xe trong các cây xăng

Trước tình trạng loạt cây xăng ven tuyến QL1, QL13 cùng nhiều cây xăng khác trên địa bàn vẫn ngang nhiên cho xe vào đổ xăng nhưng dừng, đỗ cả ngày lẫn đêm để chờ khách, chờ tài và giao nhận hàng hóa… tháng 9/2023, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đã có chỉ đạo khẩn về việc lập lại trật tự vận tải trên địa bàn. Trong đó lãnh đạo thành phố yêu cầu Sở Công Thương phối hợp với Sở GTVT (nay là Sở Xây dựng) và các địa phương đề nghị chủ các cây xăng không được tổ chức cho xe khách vào đón, trả khách tại chỗ để đảm bảo an toàn, nhất là khu vực QL13 và một số cây xăng trên QL1. Nhưng đến nay trên địa bàn vẫn có rất nhiều nhà xe hàng ngày vẫn cứ ngang nhiên vào đón khách, nhận hàng hoặc “núp” trong thời gian chờ tài.

Cây xăng Lan Anh trên tuyến QL13 nằm ngay phía trước BXMĐ cũ hầu như lúc nào cũng có xe khách liên tỉnh đậu tại đây. Áp sát cây xăng này là văn phòng của nhà xe Thành Công chuyên vận chuyển hàng hóa, hành khách đi các tuyến về khu vực Bình Phước (tỉnh Đồng Nai). Từ cầu Bình Triệu đến ngã tư Bình Phước thuộc địa bàn phường Hiệp Bình, theo ghi nhận của chúng tôi 3 cây xăng có diện tích lớn đều có xe khách đậu bên trong. Đặc biệt, trên tuyến QL1 đoạn đối diện Chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, Trạm xăng dầu Quốc Phong thường xuyên có nhiều xe khách loại lớn đậu phía trong, hàng hóa luôn được chất đầy phía ngoài. Trạm xăng dầu Tam Bình 2 ở gần đó cũng là nơi để nhiều xe khách liên tỉnh đậu chờ khách và tập kết hàng hóa. Trên đoạn QL1 này, ngoài biển báo cấm dừng, cấm đỗ xe, cơ quan chức năng còn cho gắn liên tiếp 2 camera giám sát vi phạm trong làn đường hỗn hợp sát lề đường. Tuy nhiên, điều này đã giúp “lùa” các nhà xe vào loạt cây xăng, bến “cóc” nếu muốn đón thêm khách hoặc nhận thêm hàng. Từ đó buộc người dân có nhu cầu đi xe hay giao, nhận hàng hoá phải vào các cây xăng, bến “cóc” trên đoạn đường này.

Kiểm soát hoạt động vận tải khách tại thành phố lỏng lẻo đã khiến nhiều nhà xe có hành trình tuyến đi trên QL14 nhưng vẫn chạy vào QL1; xe đi Vũng Tàu phải chạy vào cao tốc TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây nhưng vẫn ung dung chạy trên đường Võ Nguyên Giáp và QL1. Thậm chí trên tuyến đường Phạm Văn Đồng, dù không có trong công bố quy hoạch tuyến hoặc chấp nhận tuyến, đầu đường cũng đã có biển báo cấm xe khách giường nằm theo giờ, nhưng nhiều nhà xe vẫn ngang nhiên chạy vào đường này. “Vì sao địa phương không lắp camera hoặc buộc chủ cây xăng phải gắn camera để giám sát hoạt động bến “cóc” trá hình trong các cây xăng trên?” là câu hỏi được nhiều đại diện doanh nghiệp vận tải và bến xe liên tục đặt ra những năm qua nhưng chưa được Sở Xây dựng và các địa phương trả lời thỏa đáng.

Không có những biện pháp xử lý mạnh, hiệu quả, nên những năm qua nhà xe càng có cơ hội để lộng hành. Trên đoạn QL1 phía trước BXMĐ mới, dù đã được cắm biển cấm dừng, cấm đỗ đối với xe khách, nhưng năm 2024 camera do bến xe này lắp đặt đã ghi nhận 3.224 lượt xe khách của các doanh nghiệp, HTX vận tải khách ngang nhiên dừng đón, trả khách, lên xuống hàng hóa với biển số xe, ngày, giờ vi phạm cụ thể. Năm 2025 vừa qua, camera này tiếp tục ghi nhận 911 lượt xe khách dừng, đỗ để đón khách bất chấp biển cẩm. Tất cả thông tin, hình ảnh vi phạm này đều được BXMĐ mới chuyển tới cơ quan, đơn vị có trách nhiệm, nhưng đã không được xử lý rốt ráo. Lý do được đưa ra hết sức không bình thường trong thời đại số hiện nay: Camera này không phải do cơ quan có thẩm quyền đầu tư vốn ngân sách lắp đặt nên không được coi là căn cứ để xử lý!? Dẫn đến thực trạng trên là do xe nhiều tuyến từ các Bến xe Miền Tây, Ngã Tư Ga, An Sương và các bến ở khu vực Bình Dương cũ cũng như xe hợp đồng trá hình được chạy ngang BXMĐ mới để “vợt” khách. 

Không cần ra bến khi có loạt điểm đón, trả khách liên tỉnh ven đường

Những năm qua đơn vị chủ quản BXMĐ mới đã nhiều lần kiến nghị với cơ quan có trách nhiệm của TP Hồ Chí Minh về việc rà soát lại các điểm đón, trả khách không còn phù hợp cũng như đề xuất có giải pháp, phương án tổ chức, quản lý tại các điểm đón, trả khách tuyến cố định. Ông Nguyễn Lâm Hải, Phó Giám đốc BXMĐ mới cho biết, trong văn bản ngày 30/11/2017 của Sở GTVT cũ về phương án chỉnh trang tại 2 điểm đón, trả khách trên tuyến đường Mai Chí Thọ phục vụ vận tải hành khách tuyến cố định có điểm đầu, điểm cuối tại Bến xe Miền Tây, Sở này đã nêu rất rõ: Các vị trí đón trả khách trên chỉ mang tính chất tạm thời và sẽ chấm dứt hoạt động khi BXMĐ mới được hình thành đi vào hoạt động. Khi đó các tuyến vận tải hành khách tuyến cố định đi và đến Bến xe Miền Tây có hành trình chạy qua các tuyến Võ Văn Kiệt và Mai Chí Thọ sẽ được điều chỉnh để hạn chế việc xe khách vào khu vực nội đô thành phố nhằm kéo giảm ùn tắc giao thông. Nhưng đến nay 2 điểm đón, trả khách trên vẫn chưa được xem xét cho ngừng hoạt động. Các nhà xe hợp đồng trá hình chạy vào trung tâm đã tận dụng triệt để các điểm đón, trả khách này để hẹn khách lên xe tại đây. Trái ngược với tình trạng trên, một số doanh nghiệp vận tải đề nghị tuyến từ BXMĐ mới có hành trình đi vào đường Mai Chí Thọ - Võ Văn Kiệt đã không được chấp thuận.

Đối với điểm đón, trả khách phía trước Khu chế xuất Linh Trung, đoạn QL1 ở khu vực này có mật độ giao thông rất cao, ùn tắc thường trực hàng ngày. Vì vậy trong thông báo ngày 7/11/2022 của Phòng CSGT Công an TP Hồ Chí Minh sau cuộc họp liên ngành về tăng cường công tác bảo đảm trật tự ATGT, Phòng CSGT đã kiến nghị Phòng Quản lý vận tải đường bộ chấm dứt hoạt động đối với điểm đón, trả khách tuyến cố định trên. Căn cứ để Phòng CSGT đưa ra đề nghị này là do BXMĐ mới chỉ cách đó khoảng 2km. Nhưng đến nay đề nghị của Phòng CSGT đã không được xem xét, điểm đón, trả khách ven tuyến QL1 trên vẫn tiếp tục hoạt động. Đại diện BXMĐ mới còn chỉ rõ, điểm đón, trả khách tại ngã tư Thủ Đức cũng chỉ cách BXMĐ mới 8,5km. Từ đây hành khách có thể sử dụng nhiều tuyến xe buýt hoặc Metro số 1 để đi, đến BXMĐ mới. Nhưng đề nghị dẹp bỏ điểm đón, trả khách liên tỉnh ven đường trên của BXMĐ mới cũng đã không được xem xét.

Nằm trấn ngay góc nút giao giữa 2 tuyến trọng điểm là QL13 với QL1, bến bãi treo biển nhà xe Thành Công với 2 cổng ra vào trực tiếp từ 2 tuyến đường trên. Dù bãi đậu xe này đã bị các doanh nghiệp vận tải khách liên tỉnh trong bến và các đơn vị khai thác bến xe phản ứng gay gắt ngay từ khi mới hình thành, nhưng sau đó đã được cấp phép thành lập bến bãi đậu xe. Tại 2 cổng ra vào bãi đậu xe Thành Công, cơ quan quản lý chuyên ngành về giao thông vận tải của thành phố còn cho cắm 2 biển báo “Điểm dừng đón trả khách tuyến cố định”. Đặc biệt, nếu như các điểm dừng đón trả khách tuyến cố định khác chỉ có 1 biển thông báo, thì tại bãi xe này được gắn thêm biển phụ chỉ dẫn lối ra, lối vào điểm đón khách tuyến cố định. Theo hướng chỉ dẫn của mũi tên trên biển báo, điểm đón trả khách tại vị trí này nằm trong khu đất của bãi xe Thành Công. Được hợp pháp hóa như vậy, nên nhà xe nào có lộ trình từ QL1, QL13 đi ngang đây cũng đều có thể tạt vào để đón khách, nhận chở hàng. Tình trạng này khiến hoạt động tại bãi xe Thành Công luôn tấp nập cả ngày lẫn đêm.  

Theo ghi nhận của chúng tôi, nhiều điểm dừng đón trả khách tuyến cố định nêu trên hầu như chỉ được hình thành bằng việc cắm biển báo để xác định đây là điểm xe khách liên tỉnh được phép dừng đón, trả khách, chứ hầu như không được đầu tư hạ tầng gì đáng kể. Một vài điểm đã được “gọt” bớt phần vỉa hè để xe khách bớt “chìa đuôi” ra lòng đường khi tạt vào đón khách. Hành khách vạ vật chờ xe và các nhà xe dừng đón khách, chở hàng tại đây vẫn không có gì để đảm bảo an toàn nếu không may ôtô trên đường mất lái hoặc va chạm nhau rồi lao vào. Các điểm đón khách tuyến cố định hợp pháp trên có gì khác với các bến “cóc” tự phát ven các tuyến QL mà chúng tôi đã nêu ra ở trên, câu hỏi này xin được gửi tới cơ quan có trách nhiệm của TP Hồ Chí Minh.