Tuy nhiên, với tư tưởng ly khai, tự trị, đòi thành lập Nhà nước riêng cho người DTTS Tây Nguyên, các đối tượng FULRO lưu vong vẫn tiếp tục câu kết với các thế lực thù địch, tổ chức phản động trong và ngoài nước để tiến hành các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước.
Những đối tượng này nhắm vào một bộ phận đồng bào DTTS nhẹ dạ, cả tin, lợi dụng khó khăn về kinh tế, hạn chế về nhận thức để tuyên truyền, dụ dỗ bằng những luận điệu sai trái như: “việc nhẹ, lương cao”, thế giới tự do, không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia. Tin theo những lời hứa hẹn viển vông đó, nhiều người ở Tây Nguyên đã di cư trái phép sang Thái Lan. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp đã phải trả giá đắt cho sự nhẹ dạ, cả tin của mình nơi đất khách quê người.
Thời gian qua, mặc dù đã bị các đơn vị Công an Việt Nam đấu tranh, vạch trần bản chất phản động thù địch, phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc nhưng một số tổ chức phản động lưu vong như Tổ chức Quỹ người Thượng (MFI); Tổ chức người tị nạn (MRO); Tổ chức Nhân quyền người Thượng (MHRO); Tổ chức Đêga Tây Nguyên (DCHO)… vẫn tìm cách “hà hơi tiếp sức”, tác động đến một số người dân ở các tỉnh Tây Nguyên để phá hoại đất nước.
Một trong những thủ đoạn của các tổ chức này là tuyên truyền, kích động người dân ở Tây Nguyên di cư bất hợp pháp sang Thái Lan. Các thế lực thù địch, FULRO lưu vong và số đối tượng cầm đầu đường dây trốn ở bên ngoài tiếp tục ráo riết tuyên truyền trên không gian mạng, cử người về Thái Lan để thu thập thông tin người tị nạn, hướng dẫn viết đơn xin định cư tại Mỹ, Canada… mục đích để tố cáo Nhà nước Việt Nam vi phạm dân chủ, nhân quyền.
Nhận diện âm mưu thổi bùng “làn sóng” di cư bất hợp pháp
Khi môi trường số đang phát triển đến từng ngõ ngách của xã hội, từ ngõ phố đến các rẫy cà phê, chỉ cần một nút chạm là bất cứ ai cũng có thể biết được những vấn đề xảy ra trong nước và bên ngoài biên giới. Lợi dụng điều này, các đối tượng đã tìm cách tạo ra những hình ảnh để đăng trên tài khoản cá nhân và một số hội, nhóm có đông người theo dõi. Đó là những “ảo ảnh” về một cuộc sống như thiên đường nơi Thái Lan và có cả một tương lai vô cùng hoành tráng được “vẽ” ra khi những người đó được đưa sang định cư ở nước thứ ba như Mỹ, Canada.
Để tạo sự tin cậy cho người dân, ngoài việc tạo dựng những hình ảnh trên các trang mạng xã hội, các đối tượng còn sử dụng chính những người Việt Nam đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan để làm “chim mồi” lôi kéo, kích động những người đồng bào, người thân, người quen của họ rời bỏ Tổ quốc. Nhưng bà con có biết đâu rằng, tất cả chỉ là những trò lừa gạt, những lời ngọt nhạt lôi kéo… đến với mảnh đất xa xôi, lạ lẫm mà họ chưa từng đặt chân tới.
Các đối tượng hối thúc bà con từ bỏ quê hương, từ bỏ tình cảm gắn bó dân tộc để tìm miền đất hứa với hư ảo về một quốc gia, dân tộc hẹp hòi để thực hiện các hoạt động chống phá, hình thành nhóm người đối trọng với lợi ích quốc gia, dân tộc, sẵn sàng lao mình “thiêu thân”, “vật tế”… cho mưu đồ phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc, gây nguy hại sức mạnh chính quyền nhân dân để thực hiện biểu tình bạo loạn, khủng bố làm mất ổn định an ninh, trật tự ở Tây Nguyên.
Trên thực tế, đời sống của một bộ phận bà con còn khó khăn, không có việc làm ổn định nên vẫn còn nhiều người có ý định trốn ra nước ngoài với hy vọng tìm được cuộc sống tốt hơn. Đây cũng là nguyên nhân, điều kiện thuận lợi để các đối tượng tìm cách chia rẽ, gây mâu thuẫn, kích động người DTTS trốn ra nước ngoài. Phần lớn các trường hợp xuất cảnh trái phép vì mục đích kinh tế, trình độ dân trí thấp, bị các cá nhân, tổ chức lừa gạt, dụ dỗ trốn qua đường tiểu ngạch Việt Nam – Campuchia, sau đó nhập cảnh trái phép vào Thái Lan với mong muốn được Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) hỗ trợ đi định cư tại nước thứ ba. Trong số này, có cả những đối tượng vi phạm pháp luật, trốn truy nã.
Tình trạng người DTTS Việt Nam cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan tiềm ẩn nhiều nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự không chỉ đối với Thái Lan mà cả Việt Nam, ảnh hưởng đến quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai quốc gia. Thực trạng này cũng tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định chính trị - xã hội vùng DTTS, tạo cớ để các thế lực bên ngoài can thiệp, ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.
Theo thống kê, hiện có hơn một nghìn người DTTS Việt Nam đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan, trong đó chiếm hơn 2/3 là đồng bào DTTS Tây Nguyên. Điển hình như xã Ea Hleo là địa bàn được xác định là “trọng điểm của trọng điểm” về tình hình người dân cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài của tỉnh Đắk Lắk. Ông Y Thắng Êban, Chủ tịch UBND xã Ea HLeo cho biết: “Xã có đồng bào 25 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào DTTS chiếm 36,39%”.
Dù an ninh chính trị được giữ vững, song đây vẫn là địa bàn phức tạp, có nhiều đối tượng FULRO trong diện quản lý. Từ năm 2022 đến nay, trên địa bàn xã phát hiện 4 hộ với 10 khẩu trốn vượt biên. Hiện có 28 trường hợp thuộc 17 hộ đang ở Thái Lan; 62 trường hợp có thân nhân vượt biên và 37 trường hợp đã hồi hương. Phần lớn số người di cư bất hợp pháp sang Thái Lan có điều kiện sinh sống khó khăn, chính vì vậy, một bộ phận đã, đang bị các thế lực thù địch, phản động lợi dụng, lôi kéo tham gia các hoạt động chống Đảng, Nhà nước Việt Nam. Từ đây, chúng tuyên truyền, kích động người DTTS ở trong nước vượt biên, tạo ra “làn sóng” di cư bất hợp pháp, trốn ở lại Thái Lan, dựng lên kịch bản “tị nạn chính trị”.
Vỡ mộng nơi “thiên đường”
Nhiều người sau khi bị dụ dỗ, lôi kéo đã bí mật bán nhà, bán đất tìm đường tiểu ngạch trốn qua Campuchia, rồi nhập cảnh trái phép vào Thái Lan. Khi đến “miền đất hứa”, thực tại chờ đón họ là gì? Cuộc sống thiếu thốn trong những dãy nhà trọ chật hẹp, công việc làm thuê bấp bênh lúc có lúc không, vì họ không thể ra ngoài tự do tìm việc, nên không có tiền nuôi sống bản thân và gia đình. Và họ luôn sống trong sự lo lắng, bất an vì tình trạng cư trú bất hợp pháp, phải trốn chui trốn lủi. Đời sống của nhiều người dân cư trú bất hợp pháp ở Thái Lan hiện rất khó khăn, không được đảm bảo các quyền cơ bản về y tế, giáo dục, an sinh xã hội. Nhiều trường hợp được cấp quy chế tị nạn hơn 10 năm nhưng vẫn không được đi định cư. Lúc nghe lời dụ dỗ rời quê, họ đâu ngờ rằng một cuộc sống bấp bênh, tương lai mờ mịt đang chờ phía trước.
Chị H Blíu là con thứ hai trong một gia đình đông con ở thôn Betel, xã Ia Hrú, tỉnh Gia Lai. Trước đây, chị làm công nhân tại Bình Dương. Năm 2002, nghe theo lời rủ rê, chị đưa con nhỏ trốn sang Thái Lan với hy vọng tìm được việc tốt, thu nhập cao như lời các đối tượng dụ dỗ. Thế nhưng, sang đó, cuộc sống nơi đất khách đầy khó khăn, thiếu thốn và cô quạnh.
Hiện tại chị đã lập gia đình mới, sinh thêm con nhưng chỉ quanh quẩn ở khu trọ để chăm sóc con nhỏ bị bệnh. Mọi gánh nặng kinh tế dồn lên vai người chồng. Khoảng thời gian 4 năm qua ở Thái Lan với người phụ nữ này không có lấy một ngày vui. Những cuộc gọi điện của chị H Blíu từ Thái Lan về cho cha mẹ hầu như đều kết thúc bằng rất nhiều nước mắt…
Năm 2000, vợ chồng chị Kpă H Boan (SN 1988), thôn Khô Roa, xã Ia Hrú xây dựng được một ngôi nhà khang trang – thành quả của bao năm lao động vất vả. Cuộc sống tưởng chừng đã yên ổn thì đến năm 2022, biến cố ập đến. Chồng chị là anh Kror Gươn (SN 1984) cùng con trai lớn của anh chị xa nhà đi làm công nhân ở Đồng Nai. Ngày 7/9/2022, chị nhận được cuộc gọi của chồng, không phải từ Đồng Nai, mà là từ… Thái Lan. Lúc ấy chị mới biết rằng anh chồng đã ngấm ngầm nghe theo lời rủ rê của một người họ hàng đang ở Thái Lan, bỏ lại người con lớn ở Bình Dương, bỏ lại vợ và người con út mới 11 tháng tuổi ở Gia Lai, để tìm đến miền đất mới.
“Thời điểm ấy tôi suy sụp tinh thần. Con mới 11 tháng tuổi, tôi không thể đi làm, không có thu nhập nuôi con. Trong khi đó, từ ngày sang Thái Lan, chồng tôi không gửi tiền về như trước. Tôi một mình ôm con nhỏ, vừa lo miếng ăn, vừa nặng trĩu nỗi lo chồng tôi sẽ bỏ mẹ con tôi để có một cuộc sống khác”, chị Kpă H Boan kể lại.
Hai tháng sau, chị H Boan đánh liều dắt theo đứa con 10 tuổi, bế trên tay đứa con mới tròn một tuổi tìm đường sang Thái Lan. Chị bảo thực lòng chị không hề muốn rời buôn làng để ra đi. Trước đó, nhiều bạn bè cùng trang lứa rủ chị sang Thái Lan, nhưng chị đều từ chối. Chỉ đến khi chồng bỏ đi, nỗi sợ tan vỡ gia đình, nỗi lo con cái thiếu vắng tình cảm của cha đã khiến chị đánh đổi tất cả để tìm đường đoàn tụ.
Cả đời chưa từng đi xa, đến Sài Gòn còn chưa đặt chân tới, vậy mà chị Kpă H Boan dám mang hai đứa con nhỏ rời quê Gia Lai, bắt xe lên bến xe Miền Đông, rồi vòng qua bến xe Miền Tây, sang Đồng Tháp, qua Campuchia. Cuối cùng thì mẹ con chị cũng đặt chân tới tỉnh Nonthaburi, Thái Lan đoàn tụ với chồng. Trước đó, chị đã nghe nhiều người kể rằng sang Thái Lan không hề có việc làm tử tế, dễ bị quỵt lương và thực tế còn nghiệt ngã hơn.
“Gia đình tôi sống trong một khu trọ tối tăm. Anh Gươn chồng tôi chủ yếu đi làm phụ hồ, ngoài ra ai thuê việc gì thì làm việc nấy. Thu nhập khoảng 400 nghìn đồng Việt Nam mỗi ngày, chẳng hơn gì làm ở quê nhà, thậm chí còn bấp bênh và rủi ro hơn nhiều. Suốt 3 năm ở Thái Lan, tôi không thể đi làm vì phải trông con nhỏ. Bất đồng ngôn ngữ, không nghề nghiệp, không chỗ dựa, cuộc sống thiếu thốn khiến tôi thực sự thất vọng và lo lắng”, chị H Boan nhớ lại. Khu trọ lênh đênh trên sông nước khiến chị luôn có cảm giác bất an. Những câu chuyện đau lòng về những đứa trẻ quê chị theo bố mẹ sang đây, rồi bị đuối nước nơi xứ người càng khiến chị thêm ám ảnh…
Thực chất, không có nơi nào “không làm mà lại có ăn”, sự giàu sang không thể bỗng dưng mà có. Hiện nay, cuộc sống bất hợp pháp ở Thái Lan của những người DTTS Tây Nguyên ngày càng khó khăn và bấp bênh hơn.
Sau khi đã bán hết tài sản, nhiều người di cư bất hợp pháp sang Thái Lan phải sống trong cảnh không giấy tờ, không quyền lợi pháp lý, không được đảm bảo học tập, y tế, an sinh xã hội; thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị bắt giữ, trục xuất. Một số trường hợp đã thiệt mạng, nhiều người bị giam giữ tại trại IDC, sống trong sự lo sợ, thiếu thốn, bệnh tật. Thiên đường đâu không thấy, chỉ thấy cuộc sống bế tắc, tối tăm, bần cùng…
Vào tháng 2 và tháng 10/2025, Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan đã 2 lần kiểm tra, truy quét, bắt tạm giữ trên 100 trường hợp người DTTS Tây Nguyên đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan vào trại IDC.
Cụ thể, ngày 29/10/2025, người dân bản xứ đã tố cáo cộng đồng người DTTS Tây Nguyên sinh sống tại khu trọ “Nhà hồng”, huyện Bang Yai, tỉnh Nonthaburi, Thái Lan, xả thải bừa bãi gây ô nhiễm môi trường và gây mất an ninh, trật tự. Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan đã tổ chức vây bắt hơn 70 người cư trú bất hợp pháp tại khu nhà trọ này để đưa vào trại IDC. Vào tháng 12/2025, UNHCR đã cắt các khoản hỗ trợ tài trợ cho đối tượng tị nạn tại Thái Lan và không hỗ trợ cho việc đi định cư ở nước thứ 3. Đặc biệt, chính sách nhập cư của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã siết chặt, nên ảo vọng về thiên đường định cư càng không thể xảy ra…
Sức sống mới trên đại ngàn Tây Nguyên 
“Bí mật” về nhà truyền thống của người K’ho ở Tây Nguyên 
