Tin từ hãng AFP cho hay, Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN đều đã sẵn sàng đàm phán hòa bình với Trung Quốc về những xung đột, mâu thuẫn xảy ra trên Biển Đông. Phát biểu trong phiên khai mạc AMM-45 hôm 9/7, Thủ tướng Campuchia Hun Sen – Chủ tịch ASEAN 2012 cũng nhấn mạnh, việc thực thi Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) là một trong những ưu tiên hàng đầu của ASEAN trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến hợp tác an ninh-chính trị và các mối quan hệ bên ngoài khu vực ASEAN.
Tuy nhiên, việc thực thi DOC phải bao gồm các cơ chế giải quyết xung đột mà cụ thể là COC. Ông Hun Sen cho biết, hiện việc soạn thảo những vấn đề then chốt của COC đã được các quốc gia thành viên ASEAN hoàn tất và nay chỉ đàm phán với Trung Quốc để đi đến thống nhất.
Trong phiên tham vấn không chính thức về COC hôm 8/7, ASEAN và Trung Quốc đã có những cam kết mạnh mẽ về việc thực thi DOC một cách toàn diện và hiệu quả. Vì thế, với tư cách Chủ tịch ASEAN 2012, Thủ tướng Campuchia bày tỏ hy vọng rằng, ông và các đại biểu sẽ được thấy một kết luận cuối cùng về COC giữa ASEAN và Trung Quốc.
Hôm 9/7, Trung Quốc tuy có những tuyên bố mang tính tích cực khi khẳng định sẵn sàng đàm phán về COC với ASEAN, nhưng Bắc Kinh vẫn giữ quan điểm rằng, việc hoàn tất COC không có nghĩa là giải quyết những vấn đề tranh chấp chủ quyền mà chỉ xây dựng thêm lòng tin, sự hợp tác giữa các bên. Lập trường này được cho là khá nhất quán với quan điểm của Bắc Kinh: giải quyết tranh chấp theo cách song phương.
Cũng chính vì tuyên bố này của Trung Quốc mà các nhà phân tích dự đoán, vấn đề căng thẳng ở Biển Đông, đặc biệt là những tranh chấp gần đây giữa Trung Quốc-Philippines và Trung Quốc-Việt Nam sẽ tiếp tục được nêu lên tại Diễn đàn khu vực ASEAN tổ chức tại thủ đô Phnom Penh vào cuối tuần với sự tham gia của đại diện các nước ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton.
Trong cuộc gặp gỡ với báo chí trước thềm chuyến thăm các nước ASEAN hôm 8/7, bà Hillary Clinton cũng khẳng định sẽ đề cập vấn đề Biển Đông và yêu cầu các nước tìm giải pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp. Giới quan sát cho rằng, căng thẳng biển đảo sẽ là chủ đề nóng nhất tại hội nghị AMM-45 nhất là khi Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton và Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì đều tham dự.
Rõ ràng, vai trò của ASEAN ngày càng được đề cao trong việc giải quyết tranh chấp trên Biển Đông. Điều quan trọng bây giờ là ASEAN sẽ thể hiện sức mạnh của mình như thế nào để thuyết phục các quốc gia thành viên và cả Trung Quốc tham gia vào COC và thực hiện DOC cùng COC một cách tốt nhất. Tại cuộc gặp phóng viên báo chí bên thềm hội nghị hôm 9/7, Tổng thư ký ASEAN Surin Pitsuwan khẳng định, Hiệp hội ASEAN có thể tạo ra tiến bộ trong tranh chấp biển đảo. Các bộ trưởng nhấn mạnh cần phải giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, không sử dụng vũ lực, tôn trọng các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS và tinh thần DOC