Dự luật trừng phạt AICOA gây tranh cãi

Tuần trước, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) đã gửi một lá thư tới Ủy ban Tư pháp Thượng viện bày tỏ sự ủng hộ đối với dự thảo đạo luật cấm các nền tảng lớn (chủ yếu là Amazon, Apple, Google và Meta) có hành vi “phân biệt đối xử”, chẳng hạn như tìm cách tư lợi cho các sản phẩm của mình. Bức thư lập luận rằng Đạo luật trực tuyến về sự lựa chọn và đổi mới của Mỹ (AICOA) là điều cần thiết để duy trì năng lực cạnh tranh toàn cầu của nước này, đồng thời ngăn các công ty công nghệ lớn (Big Tech) lợi dụng sức mạnh trên thị trường để đe dọa “quyền tự do kinh tế, vốn là nền tảng của dân chủ”.

Tuy nhiên, trong đợt trừng phạt của lưỡng đảng nhắm vào các “Big Tech”, cả DOJ và các nhà hoạch định chính sách dường như chưa xem xét tổn hại mà các cuộc cải cách chống độc quyền gây ra đối với vị thế tiên phong về công nghệ của Mỹ, trong bối cảnh Washington đang cần điều này hơn bao giờ hết.

Lợi bất cập hại

Công bằng mà nói, có nhiều lý do chính đáng đằng sau làn sóng phản đối các “Big Tech”, từ những vụ bê bối về quyền riêng tư cho đến những lo ngại về sự thiếu minh bạch trong quản trị. Thật không may, việc cố gắng buộc các công ty này chịu trách nhiệm cho những hành vi sai trái đã khiến nhiều người từ bỏ sự tôn trọng vốn có đối với các thể chế tự do - chẳng hạn như thị trường và tòa án - trong việc giải quyết những tổn hại. Thay vào đó, nhiều nhà hoạch định chính sách đã đầu tư cho các đề xuất cấp tiến, bao gồm cả AICOA, nhằm trừng phạt các công ty theo cách khác xa với phong cách của nước Mỹ.

Một số hình thức tư lợi - mà AICOA dự định xử lý - được cho là có thể gây hại cho người tiêu dùng cũng như quá trình đổi mới. Khi Microsoft ưu tiên trình duyệt Internet Explorer trên hệ điều hành Windows vào cuối những năm 1990, các tòa án đưa ra phán quyết rằng hãng này đã vi phạm Đạo luật chống độc quyền Sherman bằng cách sử dụng các biện pháp phản cạnh tranh để duy trì sự độc quyền. Gần đây hơn, các công ty như Yelp, Epic Games và Wikipedia đã phàn nàn về hành vi phân biệt đối xử của các nền tảng “Big Tech”. Luther Lowe - Phó chủ tịch cấp cao về chính sách của Yelp và là đối thủ lâu năm của Google - cho biết: “Đó là cách mà các công ty này kiểm soát và giữ vị thế trên thị trường. Nếu không can thiệp theo hướng có lợi cho mình, họ sẽ dễ bị các công ty vừa và nhỏ chiếm mất thị phần”.

Tuy nhiên, việc hành vi tư lợi có thể dẫn đến phản cạnh tranh không đồng nghĩa rằng nó có hại cho người tiêu dùng hoặc thị trường, hay tất cả các hành vi như vậy đều bị cho là phạm pháp. Trong nhiều trường hợp, đó chỉ là một phần thường thấy trong cách vận hành của các công ty công nghệ.

Điều này làm dấy lên tâm lý lo ngại về tác động mà dự luật này gây ra. Trong đó, các công ty công nghệ đã đưa ra nhiều cảnh báo đáng chú ý. Nghiêm trọng nhất, nếu được ban hành, AICOA có thể sẽ “đánh gục” Amazon Prime. Theo eMarketer, có hơn 150 triệu người Mỹ - tức hơn một nửa dân số nước này ở độ tuổi trưởng thành - là thành viên của Prime. Nhiều người trong số họ có thể sẽ rất bất bình nếu mất đi quyền "miễn phí giao hàng" 2 ngày trong tuần (mặc dù khách hàng không thực sự được “miễn phí” bởi họ vẫn phải bỏ tiền để đăng ký gói dịch vụ).

Dự luật không nêu đích danh Amazon Prime. Tuy nhiên, theo Văn phòng Cấp tiến - một nhóm vận động hành lang trong ngành và được nhiều công ty như Apple, Amazon, Meta và Google tài trợ, lệnh cấm này ngầm nhắm đến họ. Adam Kovacevich - giám đốc văn phòng trên, đồng thời là cựu giám đốc điều hành chính sách công của Google - cho rằng vấn đề này xoay quanh “Quy trình thực hiện đơn hàng của Amazon” (FBA). Amazon không chỉ là một nhà bán lẻ mà còn là cả một thị trường. Phần lớn các sản phẩm được bán trên nền tảng này đến từ những người bán hàng bên thứ ba, vốn dựa vào thị trường của Amazon để tiếp cận khách hàng. Để có đủ điều kiện hưởng ưu đãi theo gói Prime, họ phải sử dụng FBA, nghĩa là phải lưu trữ hàng tồn kho của mình trong kho của Amazon và để công ty này xử lý việc giao hàng trong 2 ngày miễn phí kể trên.

Thêm vào đó, người bán hàng cũng phải trả tiền cho FBA. Dự luật của Thượng viện nghiêm cấm một công ty áp đặt “trạng thái hoặc vị trí ưu tiên trên nền tảng của mình” phụ thuộc vào “việc mua, sử dụng các sản phẩm hoặc dịch vụ khác”. Kovacevich lập luận rằng điều này sẽ khiến Prime “hết đường kiếm sống”, bởi Prime sẽ không thể tồn tại nếu không có FBA. Ông nói: “Việc đảm bảo quyền vận chuyển trong 1 hoặc 2 ngày có mối liên hệ chặt chẽ với việc kiểm soát tối đa quy trình vận chuyển và thực hiện đơn hàng”.

Việc quá khắt khe đối với mọi hành vi phân biệt đối xử có thể sẽ loại bỏ nhiều mô hình kinh doanh tiềm năng, từ đó làm hạn chế quy mô sáng tạo. Có lẽ những người ủng hộ AICOA cho rằng hành vi tư lợi của các nền tảng lớn luôn có tác động xấu đến tính cạnh tranh và cả người tiêu dùng.

Phản biện

Sau khi AICOA được Ủy ban Tư pháp thông qua, người bảo trợ dự luật này, Thượng nghị sĩ Chuck Grassley (Đảng Cộng hòa-bang Iowa) cho biết: “Mọi người đều thừa nhận các vấn đề do những nền tảng trực tuyến thống trị đặt ra. Luật pháp ra đời nhằm cân bằng sân chơi cho các doanh nghiệp nhỏ và doanh nhân cần hoạt động trên các nền tảng này, đồng thời mang lại lợi ích cho người tiêu dùng sử dụng chúng”.

Tuy nhiên, Bruce Hoffman - cựu Giám đốc Cục Cạnh tranh của Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ - đã chỉ ra rằng hành vi tư lợi có thể vẫn có ích cho người tiêu dùng và giúp tăng tính cạnh tranh. Quan trọng hơn, luật chống độc quyền hiện hành đã đưa ra các biện pháp xử lý hành vi tư lợi phản cạnh tranh, cùng nhiều hành vi “phân biệt đối xử” khác gây tổn hại đến thị trường và người tiêu dùng.

Tăng cường cạnh tranh và thúc đẩy lợi ích của người tiêu dùng là những mục tiêu đáng ngưỡng mộ. Điều đáng tiếc là AICOA lại hướng đến mục tiêu này thông qua các quy định mang tính trừng phạt, rập khuôn và mâu thuẫn với học thuyết chống độc quyền mà không màng đến hậu quả. Hơn nữa, việc sử dụng quyền lực của chính phủ liên bang theo cách này - nhằm trừng phạt một số mục tiêu có động cơ chính trị - là không phù hợp với nền tảng của dân chủ tự do.

Trong lá thư gửi Ủy ban Tư pháp, DOJ lập luận rằng AICOA “sẽ cải thiện hệ thống thực thi, giúp Mỹ duy trì các thị trường cạnh tranh”. Tuy nhiên, AICOA có rất ít điều khoản liên quan đến việc thực thi pháp luật. Thay vào đó, đạo luật này đã bẻ cong luật chống độc quyền liên bang để trừng phạt các công ty về hành vi phản cạnh tranh. Quy định mang tính trừng phạt và lạc hậu như vậy hoàn toàn đi ngược lại với pháp quyền và các nguyên tắc của thị trường tự do.

Hơn nữa, những người ủng hộ đã không xem xét tác động của AICOA và các nỗ lực cải cách chống độc quyền khác đối với năng lực cạnh tranh toàn cầu của các công ty Mỹ, trong bối cảnh các công ty Trung Quốc cạnh tranh ngày càng gay gắt. Trong sự kiện mà Graham Allison của Trường Harvard Kennedy gọi là “Cuộc đối đầu lớn về công nghệ”, Trung Quốc đã “nhanh chóng trỗi dậy để thách thức sự thống trị của Mỹ đối với những thành tựu công nghệ đỉnh cao”. Trong sự trỗi dậy này, Trung Quốc ngày càng tận dụng các nền tảng trực tuyến như một cách để thúc đẩy lợi ích quốc gia của họ.

Mặc dù các nền tảng công nghệ lớn của Mỹ thường “lắm tài nhưng nhiều tật” - trong đó có việc tạo điều kiện cho chủ nghĩa độc tài kỹ thuật số - song chúng vẫn là công cụ quan trọng của quyền lực mềm để thúc đẩy các giá trị tự do. Đó là trường hợp của phong trào “Mùa xuân Arab” và giờ là xung đột Nga-Ukraine. Việc răn đe một số công ty công nghệ sáng tạo nhất của Mỹ bằng các quy định trừng phạt quá mức có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực cạnh tranh toàn cầu của họ, gián tiếp mang lại lợi ích cho các đối thủ cạnh tranh.

Điều đáng tiếc là những đạo luật như AICOA được cho là sẽ đưa năng lực cạnh tranh về công nghệ của Mỹ đi sai hướng; tạo ra những giả định về một mô hình châu Âu bảo hộ hơn (chính mô hình này đã có tiền đề để hỗ trợ ngành công nghệ châu Âu chống lại Mỹ). Trên thực tế, việc thay đổi cách tiếp cận công nghệ sang một nhà nước quản lý mạnh tay và có nhiều động cơ chính trị hơn sẽ tàn phá năng lực cạnh tranh toàn cầu của Mỹ giống như cách mà nó đã tàn phá châu Âu.

Có thể lấy một ví dụ khác từ Google. Nền tảng này được ưa chuộng là nhờ thuật toán giúp cung cấp các kết quả tìm kiếm sát với mong muốn của người dùng nhất. Đó cũng chính là cách để Google giữ ngôi vị “độc cô cầu bại” về công cụ tìm kiếm, khi 90% lượt tra cứu diễn ra trên nền tảng này. Do đó, nhiều nền tảng tìm kiếm khác đã kiện Google về hành vi phản cạnh tranh nhưng đều thất bại. Đạo luật AICOA ra đời nhằm giúp họ dễ thắng kiện hơn. Mặc dù vậy, Kent Walker - giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu kiêm giám đốc pháp lý của Google - phản biện rằng dự luật “khiến chúng tôi không thể giúp mọi người hội nhập cũng như mang đến những kết quả tìm kiếm chất lượng cao - ngay cả khi đó là điều mà bạn ưu tiên - chỉ vì một số công ty yêu cầu đảm bảo tính cạnh tranh”. Về lý thuyết, chống phân biệt đối xử dường như là điều tốt, nhưng đạo luật này sẽ gây ra rất nhiều rắc rối, chẳng hạn như khiến Google Maps không thể hiển thị kết quả tìm đường cho người dùng.

Các cơ quan chống độc quyền “diều hâu” như DOJ cho rằng tình hình hiện nay chính là mối đe dọa đối với “nền dân chủ”. Tuy nhiên, không thể tránh khỏi việc Mỹ trừng phạt các công ty lớn hay làm bất kỳ điều gì khác để bảo vệ nền dân chủ. Trên trường quốc tế, việc Mỹ dần đánh mất thế thống trị về công nghệ sẽ là cơ hội cho các đối thủ cạnh tranh phi tự do từ Trung Quốc.

Thay vì trừng phạt một số công ty lớn, các nhà lập pháp Mỹ có thể đóng góp hiệu quả hơn cho sự đổi mới trong dài hạn bằng cách thực thi luật chống độc quyền một cách phù hợp. Khuôn khổ pháp lý hiện tại đã giúp Mỹ kiểm soát quy trình của nhiều “Big Tech”, từ Ma-Bell, IBM đến Microsoft. Thay vì tìm cách thay thế, Quốc hội Mỹ nên tập trung đẩy mạnh cải cách để hệ thống của nước này vận hành hiệu quả.