Cuộc khủng hoảng giá dầu và bàn cờ địa chính trị

Các nhà máy Trung Quốc hoạt động chập chờn khi thiếu nhiên liệu và giá nhiên liệu tăng cao. Người Anh đã phải đậu xe đợi hàng dài tại cây xăng khi các trạm xăng đều cạn kiệt. Người dân Mỹ bất bình trước tình trạng giá xăng “ăn mòn” tiền lương. Và, toàn bộ Bắc bán cầu lao đao để tìm cách giữ ấm cho mùa Đông 2021-2022.

Có ý kiến cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay không phải do đại dịch COVID-19 năm 2020 gây ra mà là do sự sụp đổ của giá dầu năm 2014. Những ý kiến khác coi cuộc khủng hoảng giá dầu là hệ quả của quá trình chuyển đổi xanh vốn diễn ra chậm chạp và không đồng đều trên thế giới. Điều kiện khí tượng bất lợi càng làm trầm trọng thêm vấn đề cung và cầu. Ví dụ, hồi tháng 1-2020, thời tiết lạnh giá cực đoan ở phần lớn châu Á đã khiến mức tiêu thụ năng lượng của châu lục này tăng đột biến.

Trong khi đó, hạn hán ở nhiều khu vực phụ thuộc vào thủy điện, kết hợp với tốc độ gió dưới mức trung bình ở Bắc Âu, làm giảm năng lực năng lượng tái tạo của thế giới một cách bất ngờ... Nhưng, cho dù là lý do gì thì cuộc khủng hoảng giá dầu năm 2021 này đã tác động đến những vấn đề mang tính địa chính trị và chiến lược của các nước lớn.

Chiến lược của các nước lớn

Giống như các nhà đầu tư tư nhân trong lĩnh vực năng lượng, Nga và một số thành viên OPEC quan tâm đến lợi nhuận hơn thị phần đã phải trải qua một khoảng thời gian dài với lợi nhuận đáng thất vọng sau năm 2014. Giờ đây, những nước này đang háo hức khai thác cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại để có được tất cả doanh thu xứng đáng, bù đắp cho những gì mất mát trong thời kỳ vừa qua.

Cuộc khủng hoảng giá dầu và bàn cờ địa chính trị -0

Nếu các công ty khoan dầu đá phiến của Mỹ phản ứng với giá cao bằng cách tăng sản lượng thì Nga và OPEC sẽ có động lực để đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, lần này, Nga và Saudi Arabia tự tin rằng giá dầu tăng sẽ không khiến ngành công nghiệp dầu đá phiến của Mỹ phản ứng mau lẹ. Vì vậy, hai nước này cảm thấy rằng họ có nhiều thứ được hơn là mất khi để giá tiếp tục tăng trong khi “đắp chăn” năng lực sản xuất dư thừa của mình. Nga và các thành viên OPEC không thể quên những gì đã xảy ra hồi năm 2014 khi giá dầu đạt tới mức 3 con số.

Mỹ đã phải lao đao vì giá dầu tăng mà Saudi Arabia không “chìa tay cứu giúp” do quan hệ song phương vẫn căng thẳng liên quan đến vấn đề nhân quyền và vai trò của Saudi Arabia ở Yemen. Trong bối cảnh đó, Washington thông báo sẽ tung ra 50 triệu thùng dầu từ kho dự trữ xăng dầu chiến lược của mình trong nỗ lực hạ nhiệt giá dầu. Đây là động thái đáng chú ý vì nếu được triển khai, sẽ là đợt mở kho dự trữ dầu có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Mỹ. Tham gia “liên minh giải phóng kho dầu dự trữ” còn có các cường quốc châu Á như Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Anh và đặc biệt là Trung Quốc.

Nữ nhà báo Mexico Haley Zaremba cho rằng khi lôi kéo các cường quốc kinh tế châu Á tham gia “liên minh giải phóng kho dự trữ”, ông Biden dường như sẵn sàng chấp nhận rủi ro để đổi lấy việc đạt được tầm ảnh hưởng và gây sức ép đối với Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ và các nước đối tác (OPEC+). Tuy nhiên, động thái trên của Washington có thể gây ra tình trạng “gậy ông đập lưng ông” nếu OPEC+, trong đó gồm hai “ông lớn” Nga và Saudi Arabia, tuyên bố họ có thể hủy các kế hoạch tăng cường sản lượng từ các mỏ dự trữ của mình.

Trong khi đó, sự “góp sức” của Trung Quốc - một quốc gia mà Washington coi là đối địch - đặt ra câu hỏi là liệu cuộc khủng hoảng giá dầu có để ngỏ cánh cửa hiếm hoi cho hợp tác Mỹ-Trung về vấn đề năng lượng hay không.

Một nguồn tin đã tiết lộ với tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng rằng mặc dù Bắc Kinh chưa công khai xác nhận ý định này song Trung Quốc đang tính toán các kế hoạch để đàm phán với Mỹ. Trung Quốc cũng đang phải gồng mình trước cuộc khủng hoảng giá dầu tăng cao, ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều doanh nghiệp và việc phân phối điện năng. Nếu kế hoạch giải phóng kho dự trữ dầu này được triển khai thì đây sẽ là cái “bắt tay” hiếm hoi giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới. Theo giải thích của ông Lập Học (Xue Li), Giám đốc Trung tâm Chiến lược quốc tế, Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, Bắc Kinh lâu nay vẫn tìm kiếm điểm lợi ích chung với Mỹ để có thể duy trì sự ổn định chiến lược ở mức độ nhất định.

Cuộc khủng hoảng giá dầu và bàn cờ địa chính trị -0
Giàn khoan dầu của Nga ở Bắc Cực

Ở góc độ khác, bà Amy Myers Jaffe, chuyên gia về chính sách năng lượng và khí hậu tại Trường Fletcher thuộc Đại học Tufts, giải thích: “Cả Mỹ và Trung Quốc đều không muốn chuỗi cung ứng toàn cầu thiết yếu bị đứt gãy vì cuộc khủng hoảng năng lượng này”. Nữ chuyên gia nhận định, sự phối hợp này, nếu được hiện thực hóa, sẽ phát tín hiệu đến các nước xuất khẩu dầu mỏ rằng việc thao túng giá năng lượng quá mức nhằm đạt được lợi ích địa chính trị và kinh tế sẽ không được dung thứ. Tuy nhiên, theo nhận định của ông Lu Xiang, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Mỹ thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, Bắc Kinh sẽ thận trọng trong những cam kết của mình vì kho dự trữ dầu của họ chỉ ở mức độ khiêm tốn so với Mỹ. Hơn nữa, Trung Quốc không có sức mạnh để gây ảnh hưởng đối với thị trường năng lượng thế giới.

Ông Kevin Book, Giám đốc phụ trách nghiên cứu tại Cơ quan Nghiên cứu chính sách năng lượng ClearView Energy Partners, cho rằng một “nhân tố chính” khác quyết định việc thực hiện hóa cam kết giải phóng kho dự trữ là liệu các quốc gia châu Á khác có sẵn sàng chung tay với Bắc Kinh trong nỗ lực mở kho dự trữ chiến lược quốc gia hay không. Theo ông Book, việc nhiều nước “đồng tâm hợp lực” nhiều lần huy động nguồn dầu trong kho dự trữ với mức cam kết lớn sẽ là tạo ra mối đe dọa có sức thuyết phục đối với những nhà sản xuất dầu mỏ. Tuy nhiên, cũng theo ông, việc này khó mà xảy ra theo đúng ý tưởng ban đầu.

Còn một vấn đề khác mà cả thế giới cần phải tính đến. Đó là, nếu kế hoạch kêu gọi của Washington thành hiện thực thì các kho nguyên liệu ấy, một khi đã xả ra thì sẽ phải tích lại. Và đến lúc ấy, có ai dám đảm bảo rằng thế giới sẽ không rơi vào cuộc khủng hoảng năng lượng tiếp theo, thậm chí còn trầm trọng hơn bây giờ không?

Tác động địa chính trị-địa kinh tế

Việc OPEC+ và Nga quyết không nhượng bộ Mỹ buộc Washington phải mở một phần kho dự trữ chiến lược cho thấy sức mạnh và tầm ảnh hưởng của Nga và nhóm này trên thị trường. Ông Richard Bronze, Trưởng bộ phận đánh giá địa chính trị của công ty tư vấn về lĩnh vực năng lượng Energy Aspects, bình luận: “Đây chắc chắn là giai đoạn mà OPEC cũng như OPEC+ thấy rằng họ đã có tầm ảnh hưởng lớn đối với thị trường dầu mỏ”.

Cuộc khủng hoảng giá dầu và bàn cờ địa chính trị -0
 Kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ

Bình luận về những động thái nói trên của Mỹ và Saudi Arabia, ông Jeff Colgan, phó giáo sư về khoa học chính trị, các vấn đề quan hệ quốc tế và công cộng tại Đại học Brown (Mỹ) cho rằng về cơ bản, việc Mỹ mở kho dự trữ dầu phản ánh mối quan hệ căng thẳng mới giữa Washington và Riyadh đã lan sang cả lĩnh vực năng lượng. Theo phân tích của ông Colgan, trong những năm trước đây, Mỹ đã có thể yêu cầu Saudi Arabia bơm thêm dầu để ổn định thị trường. Tuy nhiên, do mối quan hệ căng thẳng hiện nay, Riyadh đã không chìa tay hợp tác với Washington. Điều này đã trao cho Riyadh vai trò và tầm ảnh hưởng lớn hơn đối với địa chính trị và địa kinh tế.

Giá dầu tăng có thể là một quân “át chủ bài” cho Saudi Arabia trong bối cảnh Mỹ và Iran đang tiến hành đàm phán trực tuyến về Thỏa thuận hạt nhân Iran. Là quốc gia xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới và là nhà sản xuất dầu mỏ lớn thứ hai trên thế giới, Saudi Arabia không hứng thú với Thỏa thuận hạt nhân Iran mà chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đang nỗ lực cứu vớt. Nếu Tehran và Washington đạt được thỏa thuận hạt nhân, dù tạm thời, thì nhiều khả năng Iran sẽ “tái hợp” với OPEC, phá vỡ thế cô lập mà nhóm áp dụng đối với Iran hồi năm 2018 sau khi cựu Tổng thống Donald Trump rút Mỹ ra khỏi thỏa thuận ký với Iran hồi năm 2015.

Đây là điều mà Saudi Arabia không mong muốn. Bởi xét về khía cạnh địa kinh tế, là một nước có tiềm lực tài chính mạnh mẽ trong nhóm các thành viên OPEC, lâu nay Riyadh luôn ưu tiên hàng đầu việc bảo vệ thị phần hơn là tăng nguồn thu từ giá dầu cao hơn. Còn xét về khía cạnh địa chính trị, Saudi Arabia và Iran là hai bên đối địch và đang cạnh tranh quyết liệt để mở rộng tầm ảnh hưởng ở Trung Đông. Vì vậy, khi giá dầu trong cơn khủng hoảng lúc tăng phi mã lúc trượt đà giảm sâu, Saudi Arabia sẽ đưa ra quyết định dựa trên những tính toán trong mối quan hệ của nước này với Iran và Mỹ cũng như tính đến tình trạng quan hệ giữa Washington và Tehran. Điều này giải thích vì sao Saudi Arabia từ chối giảm sản lượng khai thác khi giá dầu “lao dốc” và từ chối tăng sản lượng khi giá dầu phi mã.

Trong cuộc khủng hoảng giá dầu hiện nay, OPEC+ nói chung, Nga và Saudi Arabia nói riêng có thể là bên nắm lợi thế với sức mạnh địa chính trị và địa kinh tế lớn hơn so với Mỹ. Tuy nhiên, sức mạnh này sẽ thay đổi. Sức mạnh của Saudi Arabia và Nga có thể suy giảm hơn nữa khi các nhà sản xuất Mỹ lấy lại đà và lực sản xuất vào năm 2022. Dù vậy, về lâu dài, sức mạnh và tầm ảnh hưởng của OPEC+ có thể gia tăng, nhất là khi cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu khiến các nước cắt giảm sản lượng khai thác dầu do sức ép của các nhà tài trợ hoặc dự đoán xu hướng giảm cầu.

Hà Ngọc (Tổng hợp)

Các tin khác

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Bước chân vào kỳ tuyển sinh hàng năm tại trường THPT Kashima Gakuen, tỉnh Ibaraki đồng nghĩa với việc đặt cược tương lai vào cánh cửa duy nhất: trượt kỳ thi là ở nhà một năm. Không phương án dự phòng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Suốt một phần tư thế kỷ, HLV Masato Suzuki và ban giám hiệu đã biến áp lực ấy thành sức mạnh, hình thành khả năng tự lập cho học sinh, từ đó trở thành bệ phóng cho hàng chục tuyển thủ bóng đá Nhật Bản đang tung hoành tại các sân cỏ châu Âu. Đây là câu chuyện tiêu biểu cho khái niệm "thể thao học đường Nhật Bản".

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Phim ngắn AI (trí tuệ nhân tạo) đang “làm mưa, làm gió” trên thị trường đã thu hút một lượng lớn khán giả say mê theo dõi. Những thước phim do AI tạo ra đẹp mắt, kịch bản hư cấu, giật gân, lôi cuốn, tạo hiệu ứng thị giác mạnh và khơi gợi sự tò mò cho người xem. Đánh vào tâm lý này, mã độc được cài cắm vào nội dung dưới vỏ bọc xem quảng cáo, bấm link lạ, cơ hội trúng thưởng, nhận thẻ xem phim VIP… khiến người xem có nguy cơ tiền mất, dữ liệu cá nhân bị lộ và tài khoản bị chiếm đoạt.

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…