Vượt qua khó khăn của những ngày đầu mới thành lập, đến nay, Cục đã trở thành một trong những điểm sáng của Bộ Tư pháp về cải cách thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, đóng vai trò như một “bà đỡ” vững chắc cho thị trường tài chính, thúc đẩy vốn hóa tài sản và khơi thông các nguồn lực đầu tư cho nền kinh tế đất nước.
Khởi đầu từ những khó khăn và những dấu ấn chuyển mình để khẳng định vị thế
Ngày 10/7/2001, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 104/2001/QĐ-TTg về việc thành lập Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm với sứ mệnh quan trọng là thực hiện việc quản lý nhà nước về đăng ký giao dịch bảo đảm, tổ chức việc đăng ký, cung cấp thông tin về các giao dịch bảo đảm theo thẩm quyền.
Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 412/2001/QĐ-BTP về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Cục, chính thức đặt nền móng cho cơ cấu tổ chức và hoạt động của đơn vị, trong đó trọng tâm là quản lý và đăng ký giao dịch bảo đảm bằng động sản (trừ tàu bay, tàu biển).
Thực hiện chủ trương của Đảng về việc tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, từ ngày 1/3/2025, tổ chức bộ máy của Cục đã có sự thay đổi khi sáp nhập hai đơn vị cấp Cục thuộc Bộ là Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm và Cục Bồi thường nhà nước để thành lập đơn vị mới với tên gọi mới là Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước.
Công tác đăng ký biện pháp bảo đảm bằng động sản được Cục triển khai từ ngày 12/3/2002 do Trung tâm đăng ký giao dịch, tài sản tại TP Hà Nội thực hiện. Sau đó, Chi nhánh đăng ký giao dịch, tài sản tại TP Hồ Chí Minh (Chi nhánh số 1) và Chi nhánh đăng ký giao dịch, tài sản tại TP Đà Nẵng (Chi nhánh số 2) lần lượt được thành lập và đi vào hoạt động vào ngày 26/8/2002 và ngày 14/7/2004.
Để kiện toàn tổ chức bộ máy, ngày 24/3/2005, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã phê duyệt Đề án kiện toàn tổ chức, cán bộ của Cục giai đoạn 2005 - 2007, chính thức nâng cấp Trung tâm đăng ký giao dịch, tài sản tại TP Hà Nội và các Chi nhánh thành 3 Trung tâm đăng ký giao dịch, tài sản tại TP Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và TP Đà Nẵng theo mô hình đơn vị sự nghiệp có thu, có tư cách pháp nhân riêng. Đây là dấu mốc quan trọng, đánh dấu sự ổn định và phát triển đồng bộ của hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm dọc theo chiều dài đất nước.
Những ngày đầu thành lập, số lượng công chức của Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm thời điểm đó chỉ có 6 người được điều chuyển từ một số đơn vị thuộc Bộ với cơ sở vật chất kỹ thuật, trang thiết bị phương tiện làm việc còn đơn giản, thiếu thốn. Thế nhưng trong điều kiện khó khăn đó, các thế hệ lãnh đạo, công chức, viên chức, người lao động với truyền thống đoàn kết, sự tâm huyết, tận tụy và tinh thần vượt khó đã nỗ lực tạo nên nền móng vững chắc cho sự phát triển mạnh mẽ của Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước như ngày nay.
Đến nay, số lượng công chức, viên chức và người lao động của đơn vị ngày càng được kiện toàn và phát triển lên tới hơn 100 người với 4 phòng và 3 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Cục cùng với các trang thiết bị, cơ sở vật chất hiện đại tại 3 thành phố lớn của cả nước là TP Hà Nội, TP Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh.
Dấu ấn 25 năm hình thành và phát triển của Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước được thể hiện từ kết quả của công tác tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, đăng ký biện pháp bảo đảm, góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý về tổ chức, hoạt động của các cơ quan đăng ký biện pháp bảo đảm; bảo đảm đầy đủ hơn về cơ sở pháp lý, thuận lợi hơn về cơ chế thực hiện quyền, nghĩa vụ cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận các nguồn vốn, bảo toàn các nguồn vốn, trong khai thác tối đa giá trị kinh tế của tài sản đến kết quả của việc cung cấp dịch vụ công và ứng dụng công nghệ thông tin, đẩy mạnh chuyển đổi số trong đăng ký biện pháp bảo đảm bằng động sản, thể hiện từ việc đăng ký theo phương thức truyền thống thủ công đến việc đăng ký đạt mức độ trực tuyến toàn trình và giải thưởng Cục được vinh danh là “Cơ quan Nhà nước chuyển đổi số xuất sắc” năm 2024.
Tự hào vị thế và hướng tới tương lai
Trải qua 25 năm, công tác đăng ký biện pháp bảo đảm không chỉ là thủ tục pháp lý khô khan, mà đã trở thành “điểm tựa pháp lý” tin cậy cho các dự án đầu tư, giúp giải phóng nguồn lực và thúc đẩy dòng vốn trong nền kinh tế. Những ghi nhận từ Đảng, Nhà nước với Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba… chính là minh chứng rõ nét nhất cho sự cống hiến không ngừng nghỉ của các thế hệ lãnh đạo, công chức, viên chức, người lao động của Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước.
Trong bối cảnh hiện nay, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, trước yêu cầu mới của sự phát triển kinh tế trong bối cảnh thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới, sáng tạo cũng đặt ra những thách thức mới, đòi hỏi Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước phải tiếp tục có sự nghiên cứu, xác định tầm nhìn, định hướng phát triển đối với lĩnh vực đăng ký biện pháp bảo đảm để thích ứng với yêu cầu phát triển mới của đất nước.
Trước mắt, cần ưu tiên cho công tác hoàn thiện thể chế về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, đăng ký biện pháp bảo đảm trong bối cảnh mới, trong đó xác định nhiệm vụ là nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương, chính sách mới của Đảng về phát triển kinh tế gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhất là chủ trương, chính sách về kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với phát triển bền vững.
Bên cạnh đó, cần đầu tư nguồn lực đẩy mạnh chiến lược chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng công nghệ đỉnh cao, tập trung ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ chuỗi khối (Blockchain) vào hoạt động đăng ký nhằm tự động hóa quy trình tiếp nhận, xử lý và phê duyệt hồ sơ, hướng tới việc cung cấp dịch vụ công không chỉ dừng lại ở trực tuyến toàn trình mà còn đạt đến mức độ thông minh, cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, giảm thời gian xử lý xuống mức tối thiểu.
Tâm thế trong kỷ nguyên mới
Sau 25 năm, vị thế của Cục đã khác, tầm vóc đã lớn mạnh. Nhưng có những thứ không hề thay đổi, đó là sự tận tâm, tận tụy, tâm huyết, trách nhiệm với nghề của tập thể lãnh đạo, công chức, viên chức, người lao động thuộc Cục. Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước hôm nay không chỉ thực hiện nhiệm vụ đăng ký biện pháp bảo đảm đơn thuần, mà còn là “điểm tựa pháp lý” cho sự phát triển của các doanh nghiệp, là người bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người dân. Những tấm Huân chương Lao động hạng Nhì, hạng Ba… được trao tặng là sự ghi nhận xứng đáng cho hàng vạn giờ làm việc thầm lặng để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, để phối hợp với cơ quan, đơn vị liên quan nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của thực tiễn; là sự miệt mài, khẩn trương phục vụ người dân, doanh nghiệp trên hệ thống đăng ký.
Nhìn về tương lai, khi đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, với mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhất là chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với phát triển bền vững, vai trò của thiết chế đăng ký biện pháp bảo đảm càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Chặng đường phía trước chắc chắn còn nhiều thách thức, nhưng với truyền thống đầy tự hào, chúng ta có quyền tin tưởng vào kết quả, thành công hơn nữa của công tác đăng ký biện pháp bảo đảm cũng như của Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước trong thời gian tới.
Từ năm 2002 đến nay, hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm đã giải quyết hơn 10 triệu phiếu yêu cầu đăng ký và cung cấp thông tin về biện pháp bảo đảm, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến hiện nay đạt tới 94,7%, khoảng 15 nghìn lượt tra cứu thông tin và gần 5 nghìn hồ sơ đăng ký, cung cấp thông tin được giải quyết mỗi ngày - những con số biết nói ấy đã minh chứng cho nỗ lực cải cách với phương châm “lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm” của Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước và cũng khẳng định đăng ký biện pháp bảo đảm có vai trò quan trọng, là nhu cầu tất yếu trong nền kinh tế nói chung và thị trường tài chính nói riêng.
