Xuất xứ của ngày “Cá tháng Tư”

Theo giới sử học quốc tế thì phong tục “Cá tháng Tư” có từ năm 1564, khi Vua Pháp Charles IX (1550-1574) chuyển ngày đầu năm mới từ 1-4 qua ngày 1-1. Như vậy mọi người phải thích nghi với cách tính thời gian khác lối cũ cả 3 tháng ròng; vả lại có mấy ai nhanh chóng quên được tập tục đón lễ 1-4 truyền đời của tiền nhân?

Vì vậy ở Pháp quốc vẫn tồn tại phong tục tặng quà nhau nhân ngày 1-4 hàng năm, nhưng với tính hài hước bao trùm khiến người nhận phải… “cười ra nước mắt”. Sau đây là vài trường hợp tiêu biểu của trò đùa Cá tháng Tư rất “thành công”, đã được lịch sử chính thức ghi nhận:

Giữa lúc khuya muộn của ngày 31-3-1873, viên chỉ huy quân Pháp đồn trú tại thị trấn Messé gần thành phố Bordeaux, bỗng nhận được một bức điện khẩn từ Bộ Tổng tham mưu ở Paris, trong đó thông báo: “Vào lúc 4 giờ sáng hôm sau, tân Vương Ả rập Xêút trên đường tới thăm nước Pháp sẽ đi ngang Messé bằng tàu hỏa. Quân đội phải bồng súng đứng thành đội hình trên sân ga xe lửa để đón chào!”.

Tức thì lệnh “sẵn sàng cấp I” được ban ra. Binh lính và sĩ quan sửa soạn suốt đêm, nhà ga được trang hoàng rực rỡ. Đúng 3 giờ sáng, tất cả lực lượng vũ trang tại Messé tề tựu đông đảo trên sân ga giữa tiếng quân nhạc hùng tráng…

Tới 5 giờ người ta mới té ngửa ra rằng, theo lịch trình đã định không có chuyến tàu đặc biệt chở khách ngoại quốc nào đi qua Messé. Đơn giản chỉ là trò đùa “Cá tháng Tư”... khiến các sĩ quan chỉ huy phát khùng lên. Còn tác giả bức công điện khẩn mãi mãi… khuyết danh.

Thậm chí ngay cả vị Chánh án cao cấp Regnaud de Saint-Jean dAngély (1761-1819) đầy quyền uy, người đứng đầu Tối cao pháp đình trong Vương triều Pháp cũng bị... đánh lừa. Chập tối ngày 1-4-1805, khi đang đi công cán cách xa kinh đô Paris, ông nhận được thư triệu tập vào pháo đài Fontainebleau gặp Hoàng đế Napoléon Bonaparte (1769-1821) gấp. Viên chánh án tức tốc lên đường bằng xe song mã, tới nơi lúc gần nửa đêm mới tá hỏa là đức vua đâu có cho gọi ai...

Trên đường ra cổng trở về, R. dAngeli gặp một vị chức sắc đồng nghiệp cũng đến bởi lý do tương tự. Cả 2 viên quan tòa khả kính đều hậm hực vì bị biến thành nạn nhân của một trò đùa bất nhã. Chuyện đến tai Napoleon... Ông tức tối quy tội và tống ngay viên Thượng quan phụ trách Thư mục vào tù, mặc mọi lời thanh minh. May mà các tác giả của 2 bức thư trên - những người thân ruột thịt của hoàng đế - kịp thông báo giải oan cho vị quan chánh triều.

Còn họa sĩ nổi tiếng trong thế kỷ XVIII Jean Francois de Troy (1679-1752) người Pháp gốc Italia, nhận được lá thư thông báo đúng dịp 1-4, cho biết ông được bầu làm Viện sĩ Danh dự của Viện Hàn lâm Nghệ thuật Saint Petersburg (Nga). Bạn bè của ông - những tác giả của bức thư “rởm” - kéo đến chúc mừng và lưu ý rằng, khi sang đó nhận tước hiệu ông phải thuần thục Nga ngữ. J. de Troy thừa nhận là mình chưa biết một câu tiếng Nga nào cả… “Đó là chuyện nhỏ!” - mọi người xúm vào động viên - “Chúng tớ biết một thầy giáo cực giỏi sẽ giúp cậu sửa soạn trước khi qua bên ấy”.

Vậy là trọn nửa năm ròng, cây cọ kỳ cựu liền “dùi mài kinh sử” với ngoại ngữ mới… Hiển nhiên việc học vẫn sẽ được tiếp tục, nếu như không có một người hàng xóm tình cờ cho J. de biết, là ông đang học thứ thổ ngữ của vùng Bretagne, chứ không phải… tiếng Nga(!).

Biếm họa về ngày “Cá tháng Tư” ở Anh.
Biếm họa về ngày “Cá tháng Tư” ở Anh.

Một nạn nhân nữa của trò đùa “Cá tháng Tư” là giáo sĩ Charles Henry Vail (1866–1924), cũng là vị học giả Mỹ uyên bác trong việc giải nghĩa các văn tự cổ. Ông nhận được lá thư của một cựu học trò đúng vào hôm 1-4-1910, trong đó tha thiết đề nghị người thầy am tường giải nghĩa những hàng chữ dưới đáy cái giếng cổ ở làng quê anh ta: “Res/Er/Vo/Ir”, mà người dân địa phương qua nhiều thế hệ nay chịu không hiểu được. Viên mục sư gạo cội liền bắt tay vào việc.

Hiển nhiên là chúng có nguồn gốc Latin của thời La Mã. Sau một thời gian dốc sức “đánh vật” với đoạn văn tự bí hiểm, cuối cùng C. Vail đã giải ra rằng: “Respublica/Erigere/Volvit ad/Irrigandum”, ghép thành câu có nghĩa là “Nền cộng hòa ra lệnh xây để cấp nước” - theo tiếng Latin.

Vài ngày sau C. Vail rất đỗi ngạc nhiên khi nhận một bức thư mới, ghi: “Thưa thầy giáo cũ kính mến! Một nhà quản lý ở địa phương quê em đã dõng dạc khẳng định, là ngài không hiểu rõ cách viết chuẩn - đúng theo dạng Anh ngữ phổ thông, nên cách giải nghĩa của ngài… sai bét! Đơn giản đó chỉ là “Reservoir”, hay “hồ chứa” cũng là tên địa danh quê em vốn tồn tại bao đời nay”.

Riêng Ban biên tập nhật báo Anh thủ cựu The Star of the East, lại mời các bạn đọc trung thành của mình ở thành phố cảng Ipswich, cũng là nơi đặt trụ sở tòa soạn tới dự một cuộc triển lãm khổng lồ về loài lừa, sẽ được tổ chức vào ngày 1-4-1892 tại khu công viên huyền thoại Arlington. Té ra đó chỉ là trò “Cá tháng Tư” của bổn báo, đám đông độc giả có mặt bỗng nhận ra rằng chính họ là những… chú lừa ngây ngô.

Sau sự cố này tờ báo bị bạn đọc tẩy chay, đến đầu năm 1893 buộc phải đổi sang tên mới là The Evening Star; còn từ năm 2012 trở lại đây là tờ nhật báo Ipswich Star.

Xuân Hiếu (tổng hợp)

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.