Xuất xứ của ngày “Cá tháng Tư”

Theo giới sử học quốc tế thì phong tục “Cá tháng Tư” có từ năm 1564, khi Vua Pháp Charles IX (1550-1574) chuyển ngày đầu năm mới từ 1-4 qua ngày 1-1. Như vậy mọi người phải thích nghi với cách tính thời gian khác lối cũ cả 3 tháng ròng; vả lại có mấy ai nhanh chóng quên được tập tục đón lễ 1-4 truyền đời của tiền nhân?

Vì vậy ở Pháp quốc vẫn tồn tại phong tục tặng quà nhau nhân ngày 1-4 hàng năm, nhưng với tính hài hước bao trùm khiến người nhận phải… “cười ra nước mắt”. Sau đây là vài trường hợp tiêu biểu của trò đùa Cá tháng Tư rất “thành công”, đã được lịch sử chính thức ghi nhận:

Giữa lúc khuya muộn của ngày 31-3-1873, viên chỉ huy quân Pháp đồn trú tại thị trấn Messé gần thành phố Bordeaux, bỗng nhận được một bức điện khẩn từ Bộ Tổng tham mưu ở Paris, trong đó thông báo: “Vào lúc 4 giờ sáng hôm sau, tân Vương Ả rập Xêút trên đường tới thăm nước Pháp sẽ đi ngang Messé bằng tàu hỏa. Quân đội phải bồng súng đứng thành đội hình trên sân ga xe lửa để đón chào!”.

Tức thì lệnh “sẵn sàng cấp I” được ban ra. Binh lính và sĩ quan sửa soạn suốt đêm, nhà ga được trang hoàng rực rỡ. Đúng 3 giờ sáng, tất cả lực lượng vũ trang tại Messé tề tựu đông đảo trên sân ga giữa tiếng quân nhạc hùng tráng…

Tới 5 giờ người ta mới té ngửa ra rằng, theo lịch trình đã định không có chuyến tàu đặc biệt chở khách ngoại quốc nào đi qua Messé. Đơn giản chỉ là trò đùa “Cá tháng Tư”... khiến các sĩ quan chỉ huy phát khùng lên. Còn tác giả bức công điện khẩn mãi mãi… khuyết danh.

Thậm chí ngay cả vị Chánh án cao cấp Regnaud de Saint-Jean dAngély (1761-1819) đầy quyền uy, người đứng đầu Tối cao pháp đình trong Vương triều Pháp cũng bị... đánh lừa. Chập tối ngày 1-4-1805, khi đang đi công cán cách xa kinh đô Paris, ông nhận được thư triệu tập vào pháo đài Fontainebleau gặp Hoàng đế Napoléon Bonaparte (1769-1821) gấp. Viên chánh án tức tốc lên đường bằng xe song mã, tới nơi lúc gần nửa đêm mới tá hỏa là đức vua đâu có cho gọi ai...

Trên đường ra cổng trở về, R. dAngeli gặp một vị chức sắc đồng nghiệp cũng đến bởi lý do tương tự. Cả 2 viên quan tòa khả kính đều hậm hực vì bị biến thành nạn nhân của một trò đùa bất nhã. Chuyện đến tai Napoleon... Ông tức tối quy tội và tống ngay viên Thượng quan phụ trách Thư mục vào tù, mặc mọi lời thanh minh. May mà các tác giả của 2 bức thư trên - những người thân ruột thịt của hoàng đế - kịp thông báo giải oan cho vị quan chánh triều.

Còn họa sĩ nổi tiếng trong thế kỷ XVIII Jean Francois de Troy (1679-1752) người Pháp gốc Italia, nhận được lá thư thông báo đúng dịp 1-4, cho biết ông được bầu làm Viện sĩ Danh dự của Viện Hàn lâm Nghệ thuật Saint Petersburg (Nga). Bạn bè của ông - những tác giả của bức thư “rởm” - kéo đến chúc mừng và lưu ý rằng, khi sang đó nhận tước hiệu ông phải thuần thục Nga ngữ. J. de Troy thừa nhận là mình chưa biết một câu tiếng Nga nào cả… “Đó là chuyện nhỏ!” - mọi người xúm vào động viên - “Chúng tớ biết một thầy giáo cực giỏi sẽ giúp cậu sửa soạn trước khi qua bên ấy”.

Vậy là trọn nửa năm ròng, cây cọ kỳ cựu liền “dùi mài kinh sử” với ngoại ngữ mới… Hiển nhiên việc học vẫn sẽ được tiếp tục, nếu như không có một người hàng xóm tình cờ cho J. de biết, là ông đang học thứ thổ ngữ của vùng Bretagne, chứ không phải… tiếng Nga(!).

Biếm họa về ngày “Cá tháng Tư” ở Anh.
Biếm họa về ngày “Cá tháng Tư” ở Anh.

Một nạn nhân nữa của trò đùa “Cá tháng Tư” là giáo sĩ Charles Henry Vail (1866–1924), cũng là vị học giả Mỹ uyên bác trong việc giải nghĩa các văn tự cổ. Ông nhận được lá thư của một cựu học trò đúng vào hôm 1-4-1910, trong đó tha thiết đề nghị người thầy am tường giải nghĩa những hàng chữ dưới đáy cái giếng cổ ở làng quê anh ta: “Res/Er/Vo/Ir”, mà người dân địa phương qua nhiều thế hệ nay chịu không hiểu được. Viên mục sư gạo cội liền bắt tay vào việc.

Hiển nhiên là chúng có nguồn gốc Latin của thời La Mã. Sau một thời gian dốc sức “đánh vật” với đoạn văn tự bí hiểm, cuối cùng C. Vail đã giải ra rằng: “Respublica/Erigere/Volvit ad/Irrigandum”, ghép thành câu có nghĩa là “Nền cộng hòa ra lệnh xây để cấp nước” - theo tiếng Latin.

Vài ngày sau C. Vail rất đỗi ngạc nhiên khi nhận một bức thư mới, ghi: “Thưa thầy giáo cũ kính mến! Một nhà quản lý ở địa phương quê em đã dõng dạc khẳng định, là ngài không hiểu rõ cách viết chuẩn - đúng theo dạng Anh ngữ phổ thông, nên cách giải nghĩa của ngài… sai bét! Đơn giản đó chỉ là “Reservoir”, hay “hồ chứa” cũng là tên địa danh quê em vốn tồn tại bao đời nay”.

Riêng Ban biên tập nhật báo Anh thủ cựu The Star of the East, lại mời các bạn đọc trung thành của mình ở thành phố cảng Ipswich, cũng là nơi đặt trụ sở tòa soạn tới dự một cuộc triển lãm khổng lồ về loài lừa, sẽ được tổ chức vào ngày 1-4-1892 tại khu công viên huyền thoại Arlington. Té ra đó chỉ là trò “Cá tháng Tư” của bổn báo, đám đông độc giả có mặt bỗng nhận ra rằng chính họ là những… chú lừa ngây ngô.

Sau sự cố này tờ báo bị bạn đọc tẩy chay, đến đầu năm 1893 buộc phải đổi sang tên mới là The Evening Star; còn từ năm 2012 trở lại đây là tờ nhật báo Ipswich Star.

Xuân Hiếu (tổng hợp)

Các tin khác

Những chiếc bẫy tâm linh trên không gian mạng

Những chiếc bẫy tâm linh trên không gian mạng

Không còn là những lời phán truyền miệng ở cổng chùa hay góc chợ, mê tín dị đoan đang được nâng cấp thành những chiếc bẫy tinh vi trên không gian mạng. Từ vụ nữ thầy bói lừa 31 người chiếm đoạt hơn 28 tỷ đồng đến các đường dây sử dụng hàng chục nhân viên gọi điện tự xưng "cô đồng", hàng nghìn người đã trở thành nạn nhân khi nỗi sợ bị biến thành công cụ thao túng và niềm tin mù quáng trở thành món hàng để trục lợi.

Từ trào lưu phim kinh dị đến bài toán phát triển điện ảnh bền vững

Từ trào lưu phim kinh dị đến bài toán phát triển điện ảnh bền vững

Doanh thu hàng trăm tỷ đồng và sức hút mạnh mẽ với khán giả đang đưa phim kinh dị trở thành thể loại nổi bật nhất của điện ảnh Việt. Nhưng khi ngày càng nhiều tác phẩm chạy theo yếu tố giật gân, máu me và tâm linh, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thị trường không rơi vào vòng xoáy của những trào lưu ngắn hạn.

Giới siêu giàu thưởng thức bóng đá theo cách nào?

Giới siêu giàu thưởng thức bóng đá theo cách nào?

Khi các cầu thủ bước ra sân trước hàng chục nghìn khán giả, phần lớn người hâm mộ trên thế giới chỉ quan tâm đến một điều: điều gì sẽ xảy ra trong 90 phút trên sân cỏ. Nhưng ở World Cup 2026, có một cuộc chơi khác cũng đang diễn ra song song. Đó là cuộc chơi của tiền bạc, quyền lực và những trải nghiệm xa xỉ mà phần lớn người hâm mộ chỉ có thể hình dung qua những con số.

Tính trung thực trong sáng tạo nghệ thuật

Tính trung thực trong sáng tạo nghệ thuật

Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, vấn đề giữ gìn sự trung thực và đạo đức trong sáng tạo nghệ thuật của nghệ sĩ đang là vấn đề cấp thiết được đặt ra.

Châu Á tăng cường khai phá “kinh tế bạc”

Châu Á tăng cường khai phá “kinh tế bạc”

Dân số nhiều nước châu Á đang già đi với tốc độ chưa từng có. Nhưng, thay vì nhìn nhận xu hướng đó như một gánh nặng, lục địa này đang chọn cách nhìn nhận tích cực hơn, khi xem người cao tuổi cũng là một động lực kinh tế.

Nhìn lại lỗ hổng nhận thức bản quyền

Nhìn lại lỗ hổng nhận thức bản quyền

Vụ việc xuất hiện yếu tố từ tác phẩm sắp đặt Tàn Chỉ của nghệ sĩ Lê Giang trong MV “Come My Way” của ca sĩ Sơn Tùng M-TP đã bộc lộ những hạn chế trong quy trình kiểm soát sở hữu trí tuệ và xử lý khủng hoảng của các đơn vị sản xuất nội dung thương mại, đồng thời đặt ra yêu cầu về năng lực quản trị quyền tác giả trong công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Những "thánh ăn quỵt" hay câu chuyện suy đồi nhân cách

Những "thánh ăn quỵt" hay câu chuyện suy đồi nhân cách

Người phụ nữ gây "ám ảnh" nhất đối với chị em bỉm sữa hành nghề kinh doanh online thời gian vừa qua đó chính là Hoàng Lê Ngọc My, sinh năm 1992, trú tại một con ngõ trên phố Lê Duẩn, phường Cửa Nam, Hà Nội. Hàng xóm nơi đây đã quá quen với cảnh hầu như ngày nào cũng có shipper hoặc chủ shop đến đòi nợ vì My nhận hàng, ăn xong rồi nhưng... không trả.

Vàng tăng nhanh, dầu giảm mạnh sau bước ngoặt Mỹ - Iran

Vàng tăng nhanh, dầu giảm mạnh sau bước ngoặt Mỹ - Iran

Thị trường hàng hóa diễn biến trái chiều sau thỏa thuận Mỹ - Iran: giá vàng tăng mạnh do rủi ro địa chính trị chưa hoàn toàn hạ nhiệt, còn dầu lao dốc khi nhà đầu tư kỳ vọng nguồn cung Iran sớm quay lại thị trường.

Chờ đợi phán quyết của tòa án Pháp

Chờ đợi phán quyết của tòa án Pháp

Sau nhiều năm theo đuổi vụ kiện chất độc da cam, bà Trần Tố Nga tiếp tục chờ Tòa Phá án Pháp xem xét liệu các tập đoàn hóa chất Mỹ có được hưởng quyền miễn trừ tài phán hay không.

Siết quản lý bằng AI và truy xuất nguồn gốc

Siết quản lý bằng AI và truy xuất nguồn gốc

Hơn 2.000 gian hàng có dấu hiệu vi phạm bị chặn, hơn 9.100 sản phẩm bị gỡ khỏi các sàn thương mại điện tử chỉ trong chưa đầy 1 tháng cao điểm kiểm tra. Những con số này cho thấy hàng giả, hàng nhái đang ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, buộc cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các nền tảng thương mại điện tử phải đẩy nhanh ứng dụng công nghệ, từ trí tuệ nhân tạo (AI) đến truy xuất nguồn gốc, để bảo vệ người tiêu dùng và giữ niềm tin cho nền kinh tế số.

Lật tẩy đường dây mua bán trái phép hóa đơn khống trên 5.000 tỷ đồng

Lật tẩy đường dây mua bán trái phép hóa đơn khống trên 5.000 tỷ đồng

Nguyễn Văn Tuyến, sinh năm 1984, ngụ phường Phước Tân, TP Đồng Nai thành lập “công ty ma” rồi bán hóa đơn để hưởng phí chênh lệch. Nghĩ rằng với kinh nghiệm nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, sử dụng những trò ma mãnh để qua mặt cơ quan chức năng, Tuyến nhanh chóng thành lập 17 công ty, móc nối với nhiều đối tượng xuất bán khống hàng ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi trên 5.077 tỷ đồng, thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng. 

Cá độ núp bóng trò chơi có thưởng

Cá độ núp bóng trò chơi có thưởng

Những lời quảng cáo có cánh, mời gọi tham gia hội nhóm để được “tặng ngay tiền mặt, đầu tư sinh lời, chơi là trúng…” xuất hiện kín đáo và khéo léo trên màn hình trò chơi trực tuyến. Ít ai ngờ, “miếng bánh” ấy lại chính là cạm bẫy dẫn vào các trang web cá độ bóng đá, cờ bạc online khi mùa World Cup bắt đầu.

Đâu rồi, tính chân thật của sân khấu đương đại?

Đâu rồi, tính chân thật của sân khấu đương đại?

Sự phổ biến của hát nhép, hát đè và các công nghệ xử lý âm thanh đang đặt ra câu hỏi về tính chân thực của sân khấu đương đại. Giới chuyên môn cho rằng đã đến lúc cần những chế tài đủ mạnh để bảo vệ giá trị cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn.

 Phát triển bóng đá hay trục lợi?

Phát triển bóng đá hay trục lợi?

World Cup 2026 sẽ là giải đấu lớn nhất lịch sử với 48 đội tuyển và 104 trận đấu. FIFA gọi đây là bước tiến cho sự phát triển bóng đá toàn cầu, nhưng những con số doanh thu khổng lồ phía sau khiến cuộc tranh luận về mục đích thật sự của FIFA trở nên gay gắt hơn.

Vì sao ngành pin mặt trời Trung Quốc thua lỗ nặng?

Vì sao ngành pin mặt trời Trung Quốc thua lỗ nặng?

Chiếm tới 80% thị phần toàn cầu, sau giai đoạn tăng trưởng nóng, ngành pin mặt trời Trung Quốc từng là biểu tượng trong “Bộ ba chủ lực mới” nay lại rơi vào vòng xoáy dư cung, giảm giá và thua lỗ kéo dài.

Giới trẻ Việt vẫn lao vào tiền ảo

Giới trẻ Việt vẫn lao vào tiền ảo

Tiền ảo mới du nhập vào Việt Nam bằng con đường phi pháp. Nhưng ít ai biết rằng, từ lâu, chúng âm thầm len lỏi khắp ngõ ngách từ thành phố, nông thôn tới miền núi với số lượng tài khoản thống kê lên tới hơn 17 triệu, gần gấp đôi tài khoản chứng khoán dù tuổi đời chỉ bằng 1/2. Thị trường tiền ảo phi pháp này đã mê hoặc giới trẻ, cả người có học thức, thậm chí kỹ sư công nghệ thông tin (IT) các trường nổi tiểng, tới người lao động, du học sinh dù nhiều người đã không ít lần trắng tay chỉ sau vài buổi giao dịch. Đâu là sự thật?