Cho ý kiến thảo luận tại Tổ 2 (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh) Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là dự án luật có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Nêu rõ, trong hai năm trở lại đây, Quốc hội đã tổ chức các diễn đàn về xây dựng pháp luật và hoạt động giám sát, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác pháp luật.
Theo Chủ tịch Quốc hội, yêu cầu trước hết là phải xác định đúng vị trí, vai trò của công tác này. Mọi công dân đều phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Tuy nhiên, người dân phải hiểu Hiến pháp, hiểu pháp luật thì mới có thể thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình.
Thời gian qua, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã được quan tâm triển khai từ Trung ương đến địa phương, trong đó có việc thành lập các hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở các quy định mà không thực sự quan tâm tổ chức thực hiện thì pháp luật vẫn khó đến được với người dân.
Dẫn kinh nghiệm của một số nước phát triển, Chủ tịch Quốc hội cho rằng phải tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Luật cần tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định, lâu dài; những nội dung cụ thể, thường xuyên biến động cần giao cho Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền quy định.
Theo Chủ tịch Quốc hội, thời gian gần đây, hoạt động lập pháp đã có những đổi mới mạnh mẽ. Khối lượng các dự án luật, nghị quyết được Quốc hội xem xét, thông qua tăng cao, gắn với việc đổi mới tư duy, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong quá trình xây dựng, thẩm tra, hoàn thiện pháp luật. Cùng với đổi mới hoạt động xây dựng pháp luật, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải có bước chuyển mạnh mẽ, tương xứng với yêu cầu của giai đoạn mới.
Nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không thể chỉ dừng lại ở việc số hóa văn bản và đăng tải lên các cổng thông tin điện tử mà phải hướng tới sự tương tác đa chiều.
Quang cảnh thảo luận tại Tổ 2.
Dự thảo luật cần nghiên cứu, quy định rõ việc xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong hệ sinh thái này, cần xác định cụ thể nghĩa vụ của các cơ quan trong xây dựng, chuẩn hóa và cung cấp dữ liệu pháp luật mở, có cấu trúc, có thể tích hợp vào các công cụ số, hệ thống trí tuệ nhân tạo và trợ lý pháp lý tự động.
Thông qua các công cụ này, người dân có thể tìm hiểu và được giải đáp những vấn đề pháp luật cơ bản liên tục 24 giờ mỗi ngày, bảy ngày mỗi tuần, qua đó giúp việc tiếp cận và sử dụng pháp luật trở nên thuận lợi hơn.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý, chuyển đổi số phải hướng tới tương tác đa chiều, không chỉ truyền thông một chiều từ cơ quan nhà nước xuống người dân. Dự thảo cần bổ sung cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết pháp luật, đo lường khả năng tiếp nhận và thực thi pháp luật của người dân trên môi trường số. Trên cơ sở đó, các cơ quan có thể kịp thời điều chỉnh nội dung và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật.
Một yêu cầu khác được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là phải xác định rõ các nhóm đối tượng đặc thù, đồng thời cá thể hóa nội dung và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật…
Nhấn mạnh ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, lần sửa đổi này phải tạo ra một cuộc đổi mới mạnh mẽ về phương thức tổ chức thực hiện, thay vì chỉ chỉnh sửa câu chữ, điều chỉnh kỹ thuật hoặc bổ sung thêm trách nhiệm của các cơ quan.
Theo Chủ tịch Quốc hội, cần chuyển từ tư duy quản lý, ban phát thông tin sang tư duy phục vụ, hỗ trợ người dân; qua đó giúp mỗi người nâng cao năng lực sử dụng pháp luật để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Nếu công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai tốt, các luật và nghị quyết do Quốc hội ban hành mới thực sự đi vào cuộc sống, đến được với người dân, doanh nghiệp và các đối tượng chịu sự tác động.
Đại biểu Vũ Huy Khánh phát biểu tại Tổ 2.
Cần quy định rõ phạm vi, nội dung, hình thức và thời điểm thực hiện truyền thông chính sách
Góp ý Điều 21, Đại biểu Vũ Huy Khánh (Đoàn TP Hồ Chí Minh) phân tích, theo quy định tại điều này, hoạt động truyền thông chính sách nhằm cung cấp thông tin và tạo sự tương tác hai chiều đối với chính sách trong dự thảo văn bản quy phạm pháp luật ngay từ quá trình đề xuất, hình thành chính sách. Sau khi được cấp có thẩm quyền thông qua, chính sách mới được quy phạm hóa thành các quy định cụ thể trong văn bản pháp luật.
Đại biểu đề nghị rà soát, hoàn thiện Điều 21 và các điều khoản có liên quan theo hướng quy định rõ phạm vi, nội dung, hình thức và thời điểm thực hiện truyền thông chính sách. Đồng thời, cần xác định cụ thể trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin và cơ chế kiểm soát thông tin trong quá trình truyền thông.
Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu quy định một số trường hợp loại trừ hoặc chưa thực hiện truyền thông, nhất là đối với các chính sách đang trong quá trình nghiên cứu ban đầu, có nội dung liên quan đến tổ chức bộ máy hoặc chưa được cấp có thẩm quyền xem xét, cho ý kiến.
Nhấn mạnh xây dựng chính sách là một quá trình gồm nhiều bước từ nghiên cứu, đề xuất, soạn thảo, lấy ý kiến đến xem xét, quyết định, đại biểu cho rằng truyền thông chính sách phải góp phần cung cấp thông tin chính xác, tiếp thu các ý kiến có trách nhiệm và tạo sự đồng thuận xã hội; tránh để thông tin chưa đầy đủ hoặc những ý kiến thiếu tính xây dựng ảnh hưởng đến quá trình hoàn thiện chính sách.
