Đây là chỉ đạo quyết liệt, không thể chậm trễ để ngăn chặn tình trạng đầu cơ và "thổi giá" diễn biến phức tạp, đưa thị trường trở lại quỹ đạo minh bạch, an toàn và bền vững trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện.
Không thể chậm trễ
Theo chỉ đạo của Chính phủ, đây không đơn thuần là một trung tâm giao dịch hành chính thông thường mà là một công cụ giúp Nhà nước kiểm soát hoạt động giao dịch, ngăn chặn đầu cơ và thúc đẩy thị trường phát triển bền vững.
Theo dự thảo của Bộ Xây dựng, Trung tâm này sẽ đóng vai trò là đầu mối liên thông trên môi trường điện tử, có chức năng tổ chức, giám sát và xác thực các giao dịch từ mua bán, chuyển nhượng đến cho thuê mua. Việc hình thành trung tâm là một tất yếu khách quan khi thị trường hiện nay đang bị bóp méo bởi thông tin thiếu chính xác, khiến giá nhà đất bị đẩy lên mức bất hợp lý.
Bước đi tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số, đây là nhận định của GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường trong bối cảnh chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là con đường bắt buộc. GS Đặng Hùng Võ cho rằng, đối với lĩnh vực bất động sản, việc thành lập Trung tâm giao dịch là bước đi quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này.
“Hiện nay, người dân Việt Nam phải mất từ 25 đến 45 ngày để hoàn thành một giao dịch bất động sản do các thủ tục kéo dài, gây lãng phí và làm giảm tính thanh khoản. Trong khi đó, tại các quốc gia đã chuyển đổi số thành công, người dân có thể hoàn tất quy trình chuyển nhượng và nhận giấy chứng nhận chỉ trong vòng chưa đầy 2 giờ nhờ mô hình trung tâm giao dịch tập trung”, GS Đặng Hùng Võ cho hay.
Đánh giá ở góc độ thị trường nhà đất, TS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho rằng Trung tâm sẽ hướng đến việc tích hợp thông tin từ nhiều lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, thuế và ngân hàng. Trước khi một bất động sản được đưa vào giao dịch, mọi dữ liệu pháp lý sẽ được định danh và tích hợp tại Trung tâm, giúp người dân giao dịch thuận tiện và đảm bảo tính pháp lý minh bạch.
“Khi mọi thông tin về giá bán chính thức, lịch sử giao dịch và tình trạng pháp lý của dự án được công khai, các đối tượng đầu cơ sẽ không còn đất diễn để "mập mờ" thổi giá hay tạo sốt ảo. Đây cũng là căn cứ quan trọng để Nhà nước đánh giá thuế tài sản chính xác, ngăn chặn tình trạng hai giá trong hợp đồng và giảm thiểu tranh chấp”, TS Nguyễn Văn Đính phân tích.
Giải quyết sớm những thách thức
Khẳng định đây là quyết tâm cao độ của Chính phủ trong việc thúc đẩy minh bạch hóa thị trường bất động sản, bà Phạm Thị Miền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá Thị trường bất động sản Việt Nam cũng cho rằng mô hình này giúp minh bạch hóa toàn bộ quy trình, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.
Cùng với đó, theo bà Miền, thông qua việc ứng dụng công nghệ như AI và Blockchain, Nhà nước có thể nâng cao năng lực quản lý dữ liệu, truy vết giao dịch và đưa ra các cảnh báo sớm về các hiện tượng bất thường trên thị trường. Điều này không chỉ giúp thanh lọc những thành phần môi giới thiếu chuyên môn mà còn thúc đẩy đội ngũ này phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa.
Dù mục tiêu và lợi ích rõ ràng, song bà Phạm Thị Miền cũng cho rằng, vẫn còn những rào cản lớn để đưa mô hình này vào vận hành thực tế.
“Đầu tiên là hệ thống dữ liệu hiện nay vẫn còn thiếu đồng bộ. Nhiều địa phương vẫn quản lý đất đai bằng hồ sơ giấy thủ công, chưa hoàn tất đo đạc bản đồ địa chính và chưa cấp đủ sổ đỏ cho người dân. Thậm chí, hồ sơ trên giấy còn mâu thuẫn với thực địa, dẫn đến ách tắc khi đưa vào hệ thống số.
Cùng với đó dữ liệu giữa các bộ, ngành như dữ liệu giữa cơ quan thuế, công chứng, kho bạc và ngân hàng chưa được kết nối liền mạch. Bên cạnh đó, các phần mềm quản lý tại nhiều địa phương còn mang tính rời rạc, "mạnh ai nấy làm", chỉ dừng lại ở việc lưu trữ hồ sơ mà chưa có khả năng phân tích hay cảnh báo rủi ro”, bà Miền phân tích.
Theo bà Miền, những thách thức, rào cản này là yếu tố khiến Chính phủ đang phải yêu cầu các cơ quan chức năng vào cuộc quyết liệt hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia. Để Trung tâm giao dịch vận hành hiệu quả, bài toán mấu chốt là phải hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai và bất động sản theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch và sống".
Dù vậy, bà Miền cho rằng với tinh thần triển khai quyết liệt và đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, mục tiêu xây dựng Trung tâm giao dịch bất động sản hoàn toàn có thể đạt được trong trung và dài hạn. Điều kiện tiên quyết là sự vào cuộc nghiêm túc của toàn bộ hệ thống chính trị, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, đồng thời thúc đẩy cơ chế chia sẻ dữ liệu thực chất giữa các cơ quan liên quan như thuế, ngân hàng, hệ thống công chứng và các tổ chức trung gian khác.
Trong khi đó, theo GS. Đặng Hùng Võ, để mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất này được triển khai hiệu quả cần phải có sự cải cách thể chế sâu rộng. Dữ liệu cần được cập nhật theo thời gian thực, ghi nhận mọi biến động ngay trong ngày để đảm bảo tính hiện thời. Trong giai đoạn chuyển đổi, có thể áp dụng mô hình "hai tầng" - vận hành song song hồ sơ giấy và hồ sơ số để đảm bảo tính liên tục của thị trường.
“Có thể định hướng triển khai thí điểm tại các thành phố lớn có điều kiện hạ tầng thuận lợi trước khi nhân rộng ra toàn quốc. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống phần mềm đủ mạnh, đồng bộ trên toàn quốc để dữ liệu từ cấp cơ sở có thể kết nối liền mạch tới Trung ương”, GS Đặng Hùng Võ khuyến nghị.
Hàng ngàn giao dịch bất động sản nghi có dấu hiệu trốn thuế 
Giao dịch bất động sản xuống thấp kỷ lục 
