Viết về vụ án dễ hay khó?

Từ trước đến nay, viết về một vụ án – đặc biệt là những chuyên án lớn mà lực lượng Công an khám phá thành công luôn luôn là một đề tài hấp dẫn và thu hút bạn đọc.

Ngày xửa ngày xưa, khi báo Công an nhân dân còn phát hành nội bộ, mỗi tờ báo được coi như “tài liệu mật”. Bởi lẽ ngày ấy, trên báo Công an nhân dân có chuyên mục “Tường thuật vụ án”, “Câu chuyện nghiệp vụ” và “Trinh sát kể chuyện”. Ba chuyên mục này đăng tải những bài hết sức chân thật về các vụ án cùng những bài học về vấn đề nghiệp vụ.

Có thể nói, vào những năm từ thập kỷ 90 trở về trước, đây là những chuyên mục được bạn đọc là cán bộ chiến sĩ công an ưa thích nhất và chính những thể loại này đã làm nên tên tuổi một số cây viết của Báo Công an nhân dân lúc bấy giờ như Trần Kính, Hữu Chí, Phạm Văn Miên, Thùy Linh... Sở dĩ các anh các chị viết về vụ án hay là bởi họ đã được học về nghiệp vụ Công an bài bản, có kiến thức nghiệp vụ và pháp luật; và đặc biệt, họ là những người được chiến sĩ Công an các đơn vị rất yêu quý, sẵn sàng “dốc bầu tâm sự” khi kể về những vụ án.

Nhà báo Nguyễn Như Phong ký sách tặng độc giả.
Nhà báo Nguyễn Như Phong ký sách tặng độc giả.

Sau này, khi báo Công an nhân dân được phát hành rộng rãi, thể loại này đã dần dần bị thay thế và thực chất cho đến bây giờ, không còn người viết về “Tường thuật vụ án”, “Câu chuyện nghiệp vụ” và “Trinh sát kể chuyện” nữa. Dĩ nhiên, đây không phải sự yếu kém mà do yêu cầu tuyên truyền hiện nay khác ngày xưa rất nhiều.

Năm 1997, khi báo An ninh thế giới ra đời, Tổng Biên tập Hữu Ước đã nghĩ ra một cách viết vụ án mà trước đó chưa từng có, đó là dùng cách viết của thể loại phóng sự để viết về các vụ án. Và người được giao trách nhiệm này là tôi (Nguyễn Như Phong). Tuy nhiên, để viết được vụ án bằng “giọng phóng sự” thì đòi hỏi phải có một nguồn tư liệu rất phong phú, giàu chi tiết đời thường của cả hai phía: người phá án và kẻ phạm tội. Để có được tư liệu đòi hỏi người viết phải xây dựng được mối quan hệ đặc biệt thân thiện đối với trinh sát của các đơn vị điều tra.

Nhà báo Nguyễn Như Phong trong một chuyến đi công tác Bản Lầu, Mường Khương khoảng năm 1982.
Nhà báo Nguyễn Như Phong trong một chuyến đi công tác Bản Lầu, Mường Khương khoảng năm 1982.

Trong những năm làm ở An ninh thế giới, tôi đã được Tổng Biên tập Hữu Ước tạo điều kiện hết mức để đi viết vụ án. Cần tiền là có tiền, cần xe là có xe, cần điện thoại đời mới, máy tính đời mới, máy ảnh đời mới... đều được đáp ứng. Vì thế, bất kể lúc nào, chỉ cần anh em cảnh sát điều tra ở các đơn vị gọi là đều có thể lên đường được ngay, trong túi rủng rỉnh tiền để mời anh em ăn uống.

Có những chuyên án tôi trực tiếp lái ôtô đưa anh em đi lùng bắt tội phạm; có những chuyên án của lực lượng an ninh tôi được thông tin về vụ án sớm nhất có thể mà không ảnh hưởng tới nguyên tắc nghiệp vụ và công việc của cán bộ điều tra. Và điều quan trọng nhất để viết về những vụ án bằng giọng phóng sự vừa đảm bảo tính nghiệp vụ, tính hấp dẫn mà vẫn giữ được bí mật là bởi sự giúp đỡ, chia sẻ của anh em làm công tác điều tra.

Có thể nói, từ những năm 1997 đến 2010, tôi được tham gia hầu hết các chuyên án lớn của Công an Hà Nội, Tổng cục Cảnh sát (Bộ Công an) và cả Tổng cục An ninh. Chính cách viết tường thuật vụ án bằng giọng phóng sự đã tạo nên bản sắc riêng biệt cho tờ An ninh thế giới.

Nhưng để viết được như vậy, hoàn toàn không đơn giản! Trước hết nó đòi hỏi người viết phải được chính cán bộ Công an tin cậy, yêu quý. Trong nhiều trường hợp, họ coi phóng viên như những cán bộ điều tra của mình; nghĩa là đồng cam cộng khổ với anh em và sẵn sàng giúp đỡ anh em khi cần thiết.

Một điều quan trọng, đó là phải biết cách khai thác tài liệu và chịu khó nghe, chịu khó hỏi, chịu khó ghi chép. Đặc biệt là phải biết phát hiện ra những chi tiết điển hình ở những hoàn cảnh điển hình đối với những tên tội phạm điển hình và cả đối với những cán bộ chiến sĩ Công an trực tiếp phá án.

Một vấn đề nữa, là phóng viên phải tự mình trang bị kiến thức về nghiệp vụ Công an, về pháp luật, đặc biệt là Luật Tố tụng hình sự. Hiện nay có tình trạng phóng viên nhiều tờ báo khi viết về vụ án rất ngây ngô và không hiểu gì về luật pháp. Thậm chí họ không hiểu thế nào là “bị can”, thế nào là “bị cáo”; không hiểu được thế nào là “bắt bình thường”, thế nào là “bắt khẩn cấp”; không hiểu được cơ quan An ninh điều tra thụ lý loại vụ án nào, cơ quan Cảnh sát điều tra thụ lý loại vụ án nào...

Nhà báo Nguyễn Như Phong (bìa trái) trong một chuyến đi công tác tại xã Na Ư, Điện Biên năm 2001.
Nhà báo Nguyễn Như Phong (bìa trái) trong một chuyến đi công tác tại xã Na Ư, Điện Biên năm 2001.

Vì không am hiểu nhiều về luật pháp, không hiểu nghiệp vụ, lại có lối lấy tài liệu theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa”, lười ghi chép, lười hỏi, cho nên hiện nay, cách viết về các vụ án trên nhiều báo như nhau và mắc bệnh chung là “nông choèn choẹt”!

Để viết được những vụ án hay, Ban Biên tập tờ báo phải tạo điều kiện tối đa cho phóng viên đi viết vụ án. Bởi lẽ, để viết được một vụ án “cho ra hồn”, nhiều khi rất mất thời gian, nhưng nếu như tòa soạn không dành đất để đăng tải, không có chế độ nhuận bút phù hợp thì không thể tạo động lực cho phóng viên dấn thân đi viết “tường thuật vụ án”.

Gần đây, một số phóng viên quá dễ dãi trong tác nghiệp thường lấy kết luận điều tra hoặc báo cáo của cơ quan Công an rồi chuyển thành “phóng sự điều tra” và họ đã suy diễn vụ án theo suy nghĩ của họ. Nếu đọc qua thì cũng không thấy vấn đề gì, nhưng đọc kỹ mới thấy sự ngô nghê, vớ vẩn – đặc biệt về những tình tiết của vụ án mà họ tự bịa ra.

Cũng có một khó khăn nữa đối với người viết vụ án hiện nay, đó là các cơ quan Công an siết chặt kỷ luật phát ngôn và cách thức cung cấp tài liệu nên hầu như không còn cảnh phóng viên lái ôtô chở Công an lùng bắt tội phạm; phóng viên cùng trải nghiệm công việc của điều tra viên, hiểu rõ hoạt động phạm tội của đối tượng để phát hiện ra hoàn cảnh điển hình, chi tiết điển hình... như nói ở trên để xây dựng phóng sự.

Chuyện trinh thám và chuyện vụ án bao giờ cũng là đề tài hấp dẫn với bạn đọc. Chỉ có điều bây giờ có viết được hay không mà thôi!

Nguyễn Như Phong

Các tin khác

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Quyết liệt truy quét lò mổ lậu

Dưới ánh đèn lờ mờ của những khu dân cư ven đô, khi thành phố còn chưa tỉnh giấc, những "vòi bạch tuộc" của thực phẩm bẩn đang âm thầm vươn ra. Từ những lò mổ không phép nhếch nhác, thịt gia súc, gia cầm không qua kiểm dịch được tuồn thẳng vào chợ đầu mối, bếp ăn tập thể, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân.

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam giành huy chương ASIAD có khả thi?

Bắn cung Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho ASIAD 20, với nhiều kỳ vọng nhưng cũng không ít lo âu. Sau những tín hiệu tích cực ở đấu trường châu lục, đội tuyển được kỳ vọng có thể tạo nên bất ngờ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lực lượng biến động và sự cạnh tranh khốc liệt từ các cường quốc châu Á, câu hỏi lớn được đặt ra: liệu bắn cung Việt Nam có đủ khả năng giành huy chương?

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Cần quét sạch những "ngôi sao chổi" mạng

Mạng xã hội đang xuất hiện ngày càng nhiều nội dung gây sốc, phản cảm chỉ để thu hút lượt xem. Từ vụ TikToker ở Lào Cai bị xử phạt vì đăng video xấu độc, không phù hợp thuần phong mỹ tục đến những hiện tượng “giang hồ mạng” như L.9N, có thể thấy một thực tế rõ ràng: càng gây tranh cãi, càng dễ lan truyền, và hệ quả là trong môi trường số, những nội dung phản cảm như có đất dụng võ: Chỉ cần bạn sẵn sàng xem, tôi sẵn sàng làm nội dung.

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Phim kinh dị: Khai thác văn hóa giữa lằn ranh sáng tạo và trách nhiệm

Sau những bộ phim kinh dị chỉ để lại sức hút bề nổi, thể loại này tại Việt Nam đang dần mang sắc thái bản địa, khơi dậy trầm tích tín ngưỡng và văn hóa dân gian. Đây là bước đi đầy tham vọng, dẫu còn nhiều thách thức, của một nền điện ảnh đang tìm kiếm tiếng nói riêng giữa bối cảnh cạnh tranh của thị trường tiêu thụ văn hóa toàn cầu.

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

Kịch bản của IMF cảnh báo nguy cơ suy thoái

IMF cảnh báo kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ suy thoái khi xung đột Trung Đông kéo dài, đồng thời hạ triển vọng tăng trưởng và đưa ra 3 kịch bản với các mức độ rủi ro khác nhau tùy theo diễn biến giá dầu và thị trường tài chính.

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

EU tìm nguồn nhiên liệu bay thay thế

Nguồn cung nhiên liệu hàng không đối mặt rủi ro gián đoạn, EU đang chuẩn bị kịch bản nhập khẩu từ Mỹ và tăng dự trữ nhằm hạn chế tác động tới ngành hàng không.

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam và thử thách cực đại ở ASIAD 20

Điền kinh Việt Nam đang đứng trước một bài toán nan giải tại ASIAD 20 (diễn ra tại Nhật Bản vào tháng 9 tới) khi đặt mục tiêu giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ trong bối cảnh sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Nếu như đấu trường Đông Nam Á vẫn là “sân nhà” quen thuộc, thì bước ra châu lục, mọi thứ trở nên khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần.

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

Nghệ sĩ vẫn chật giữ nghề…

“Cơm áo không đùa với khách thơ”, khi thu nhập từ sân khấu không đủ sống, nhiều nghệ sĩ biểu diễn phải xoay xở đủ nghề như làm MC, hát thuê, buôn bán… Dẫu vậy, không ít người vẫn chọn ở lại với nghề, giữ lửa đam mê và chờ đợi một cơ hội đổi thay.

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Vụ sữa giả với hơn 400 chủng loại: Làm rõ vì sao “con voi chui lọt lỗ kim”

Cuối năm 2024, qua công tác nắm tình hình, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an phát hiện trên thị trường có rất nhiều loại sữa không đảm bảo chất lượng, đặc biệt là các loại sữa dành cho các đối tượng đặc biệt như người già, trẻ em, phụ nữ có thai, người gầy yếu... và các loại sữa có ghi bổ sung vitamin, canxi, khoáng chất, thậm chí cả đông trùng hạ thảo, tổ yến... nên đã báo cáo lãnh đạo Bộ chỉ đạo xác minh, làm rõ, xác định 2 công ty sản xuất các loại sữa trên với số lượng đặc biệt lớn là Công ty Rance Pharma và Công ty Hacofood.

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Đọc sách khoa học giữa thời bùng nổ thông tin

Thị trường xuất bản Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nền tảng số mở ra vô vàn cơ hội tiếp cận tri thức. Thế nhưng, chính sự phong phú ấy lại khiến người đọc dễ rơi vào tình trạng bối rối và mất phương hướng khi chọn sách khoa học, dòng sách thiết yếu để xây dựng nền tảng tri thức cho mọi lứa tuổi.

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Karate Việt Nam sẵn sàng hướng đến ASIAD 20

Ở 3 kỳ SEA Games liên tiếp, đội tuyển karate Việt Nam không chỉ đóng góp nhiều HCV cho Đoàn thể thao Việt Nam mà còn duy trì được vị thế số một Đông Nam Á. Đây là nền tảng quan trọng để các võ sĩ của chúng ta hướng đến mục tiêu chinh phục huy chương tại ASIAD.

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập

Với những người chiến sĩ CAND khoác lên mình sắc xanh lá mạ, vinh dự, tự hào nhưng trách nhiệm cũng rất nặng nề, Công an xã Cẩm Hưng đã và đang ngày đêm giữ cho thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đảm bảo an ninh, trật tự để mang lại bình yên trên quê hương cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập.

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số tiếp cận di sản văn hóa

Nghệ thuật số đang thay đổi cách người Việt tiếp cận di sản và văn hóa. Từ những bộ sưu tập tĩnh trong tủ kính, công chúng dần bước vào trải nghiệm sống động qua trình chiếu mapping và trí tuệ nhân tạo. Bên cạnh việc hỗ trợ hoạt động bảo tồn, công nghệ còn làm sống dậy các lớp giá trị văn hóa, đồng thời mở ra động lực cho kinh tế trải nghiệm theo hướng bền vững.

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Thuế đối ứng giúp Mỹ cải thiện một số chỉ số kinh tế vĩ mô và thu hút đầu tư, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Sau một năm, bức tranh kinh tế Mỹ hiện lên với cả gam sáng và những khoảng tối đáng chú ý.

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Chuyên gia nước ngoài nâng tầm thể thao Việt Nam

Trong hành trình vươn ra đấu trường châu lục và thế giới, thể thao Việt Nam đang đứng trước một bài toán quen thuộc nhưng chưa bao giờ dễ giải: làm thế nào để rút ngắn khoảng cách với các cường quốc. Và một trong những cách không bao giờ lỗi thời đó là chiêu mộ HLV đẳng cấp từ các nền thể thao phát triển hơn.

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

AI đang tái định hình điện ảnh Trung Quốc

Làn sóng AI đang len lỏi vào mọi khâu sản xuất, từng bước tái định hình ngành điện ảnh Trung Quốc. Cơ hội mở ra cho nhiều người làm nghề, nhưng cũng kéo theo không ít thách thức về bản sắc và sự cạnh tranh trong tương lai.