Viết về vụ án dễ hay khó?

Từ trước đến nay, viết về một vụ án – đặc biệt là những chuyên án lớn mà lực lượng Công an khám phá thành công luôn luôn là một đề tài hấp dẫn và thu hút bạn đọc.

Ngày xửa ngày xưa, khi báo Công an nhân dân còn phát hành nội bộ, mỗi tờ báo được coi như “tài liệu mật”. Bởi lẽ ngày ấy, trên báo Công an nhân dân có chuyên mục “Tường thuật vụ án”, “Câu chuyện nghiệp vụ” và “Trinh sát kể chuyện”. Ba chuyên mục này đăng tải những bài hết sức chân thật về các vụ án cùng những bài học về vấn đề nghiệp vụ.

Có thể nói, vào những năm từ thập kỷ 90 trở về trước, đây là những chuyên mục được bạn đọc là cán bộ chiến sĩ công an ưa thích nhất và chính những thể loại này đã làm nên tên tuổi một số cây viết của Báo Công an nhân dân lúc bấy giờ như Trần Kính, Hữu Chí, Phạm Văn Miên, Thùy Linh... Sở dĩ các anh các chị viết về vụ án hay là bởi họ đã được học về nghiệp vụ Công an bài bản, có kiến thức nghiệp vụ và pháp luật; và đặc biệt, họ là những người được chiến sĩ Công an các đơn vị rất yêu quý, sẵn sàng “dốc bầu tâm sự” khi kể về những vụ án.

Nhà báo Nguyễn Như Phong ký sách tặng độc giả.
Nhà báo Nguyễn Như Phong ký sách tặng độc giả.

Sau này, khi báo Công an nhân dân được phát hành rộng rãi, thể loại này đã dần dần bị thay thế và thực chất cho đến bây giờ, không còn người viết về “Tường thuật vụ án”, “Câu chuyện nghiệp vụ” và “Trinh sát kể chuyện” nữa. Dĩ nhiên, đây không phải sự yếu kém mà do yêu cầu tuyên truyền hiện nay khác ngày xưa rất nhiều.

Năm 1997, khi báo An ninh thế giới ra đời, Tổng Biên tập Hữu Ước đã nghĩ ra một cách viết vụ án mà trước đó chưa từng có, đó là dùng cách viết của thể loại phóng sự để viết về các vụ án. Và người được giao trách nhiệm này là tôi (Nguyễn Như Phong). Tuy nhiên, để viết được vụ án bằng “giọng phóng sự” thì đòi hỏi phải có một nguồn tư liệu rất phong phú, giàu chi tiết đời thường của cả hai phía: người phá án và kẻ phạm tội. Để có được tư liệu đòi hỏi người viết phải xây dựng được mối quan hệ đặc biệt thân thiện đối với trinh sát của các đơn vị điều tra.

Nhà báo Nguyễn Như Phong trong một chuyến đi công tác Bản Lầu, Mường Khương khoảng năm 1982.
Nhà báo Nguyễn Như Phong trong một chuyến đi công tác Bản Lầu, Mường Khương khoảng năm 1982.

Trong những năm làm ở An ninh thế giới, tôi đã được Tổng Biên tập Hữu Ước tạo điều kiện hết mức để đi viết vụ án. Cần tiền là có tiền, cần xe là có xe, cần điện thoại đời mới, máy tính đời mới, máy ảnh đời mới... đều được đáp ứng. Vì thế, bất kể lúc nào, chỉ cần anh em cảnh sát điều tra ở các đơn vị gọi là đều có thể lên đường được ngay, trong túi rủng rỉnh tiền để mời anh em ăn uống.

Có những chuyên án tôi trực tiếp lái ôtô đưa anh em đi lùng bắt tội phạm; có những chuyên án của lực lượng an ninh tôi được thông tin về vụ án sớm nhất có thể mà không ảnh hưởng tới nguyên tắc nghiệp vụ và công việc của cán bộ điều tra. Và điều quan trọng nhất để viết về những vụ án bằng giọng phóng sự vừa đảm bảo tính nghiệp vụ, tính hấp dẫn mà vẫn giữ được bí mật là bởi sự giúp đỡ, chia sẻ của anh em làm công tác điều tra.

Có thể nói, từ những năm 1997 đến 2010, tôi được tham gia hầu hết các chuyên án lớn của Công an Hà Nội, Tổng cục Cảnh sát (Bộ Công an) và cả Tổng cục An ninh. Chính cách viết tường thuật vụ án bằng giọng phóng sự đã tạo nên bản sắc riêng biệt cho tờ An ninh thế giới.

Nhưng để viết được như vậy, hoàn toàn không đơn giản! Trước hết nó đòi hỏi người viết phải được chính cán bộ Công an tin cậy, yêu quý. Trong nhiều trường hợp, họ coi phóng viên như những cán bộ điều tra của mình; nghĩa là đồng cam cộng khổ với anh em và sẵn sàng giúp đỡ anh em khi cần thiết.

Một điều quan trọng, đó là phải biết cách khai thác tài liệu và chịu khó nghe, chịu khó hỏi, chịu khó ghi chép. Đặc biệt là phải biết phát hiện ra những chi tiết điển hình ở những hoàn cảnh điển hình đối với những tên tội phạm điển hình và cả đối với những cán bộ chiến sĩ Công an trực tiếp phá án.

Một vấn đề nữa, là phóng viên phải tự mình trang bị kiến thức về nghiệp vụ Công an, về pháp luật, đặc biệt là Luật Tố tụng hình sự. Hiện nay có tình trạng phóng viên nhiều tờ báo khi viết về vụ án rất ngây ngô và không hiểu gì về luật pháp. Thậm chí họ không hiểu thế nào là “bị can”, thế nào là “bị cáo”; không hiểu được thế nào là “bắt bình thường”, thế nào là “bắt khẩn cấp”; không hiểu được cơ quan An ninh điều tra thụ lý loại vụ án nào, cơ quan Cảnh sát điều tra thụ lý loại vụ án nào...

Nhà báo Nguyễn Như Phong (bìa trái) trong một chuyến đi công tác tại xã Na Ư, Điện Biên năm 2001.
Nhà báo Nguyễn Như Phong (bìa trái) trong một chuyến đi công tác tại xã Na Ư, Điện Biên năm 2001.

Vì không am hiểu nhiều về luật pháp, không hiểu nghiệp vụ, lại có lối lấy tài liệu theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa”, lười ghi chép, lười hỏi, cho nên hiện nay, cách viết về các vụ án trên nhiều báo như nhau và mắc bệnh chung là “nông choèn choẹt”!

Để viết được những vụ án hay, Ban Biên tập tờ báo phải tạo điều kiện tối đa cho phóng viên đi viết vụ án. Bởi lẽ, để viết được một vụ án “cho ra hồn”, nhiều khi rất mất thời gian, nhưng nếu như tòa soạn không dành đất để đăng tải, không có chế độ nhuận bút phù hợp thì không thể tạo động lực cho phóng viên dấn thân đi viết “tường thuật vụ án”.

Gần đây, một số phóng viên quá dễ dãi trong tác nghiệp thường lấy kết luận điều tra hoặc báo cáo của cơ quan Công an rồi chuyển thành “phóng sự điều tra” và họ đã suy diễn vụ án theo suy nghĩ của họ. Nếu đọc qua thì cũng không thấy vấn đề gì, nhưng đọc kỹ mới thấy sự ngô nghê, vớ vẩn – đặc biệt về những tình tiết của vụ án mà họ tự bịa ra.

Cũng có một khó khăn nữa đối với người viết vụ án hiện nay, đó là các cơ quan Công an siết chặt kỷ luật phát ngôn và cách thức cung cấp tài liệu nên hầu như không còn cảnh phóng viên lái ôtô chở Công an lùng bắt tội phạm; phóng viên cùng trải nghiệm công việc của điều tra viên, hiểu rõ hoạt động phạm tội của đối tượng để phát hiện ra hoàn cảnh điển hình, chi tiết điển hình... như nói ở trên để xây dựng phóng sự.

Chuyện trinh thám và chuyện vụ án bao giờ cũng là đề tài hấp dẫn với bạn đọc. Chỉ có điều bây giờ có viết được hay không mà thôi!

Nguyễn Như Phong

Các tin khác

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Khơi thông nguồn lực từ dữ liệu văn hóa

Việt Nam đã tạo lập ngày càng nhiều dữ liệu số về di sản, nhưng phần lớn vẫn phân tán, thiếu liên thông và chưa được khai thác như một nguồn lực. Chuyển từ những bản sao số rời rạc sang hạ tầng tri thức dùng chung vì thế là điều kiện để di sản tiếp tục tạo ra giá trị cho nghiên cứu, giáo dục, sáng tạo và cộng đồng.

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Vì sao Mỹ ra tay cứu đồng yen Nhật Bản?

Trước đà lao dốc của đồng yen, Mỹ đã ra tay hỗ trợ Nhật Bản sau gần 3 thập kỷ, đánh dấu động thái phối hợp hiếm hoi giữa lúc những tác động từ tỷ giá ngày càng lan rộng.

Các nghệ sĩ trẻ với tư duy mới mẻ mang đến sức sống mới cho làng nghề.

Tái sinh di sản làng nghề

Hà Nội sở hữu hơn 1.300 làng nghề. Thế nhưng, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một vì thiếu thị trường, thiếu người kế nghiệp và thiếu không gian để kể câu chuyện của mình. Trước thềm Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, những người trẻ đã chọn làng nghề làm chất liệu sáng tạo, mở ra một cách tiếp cận mới, tái sinh di sản làng nghề…

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Khi cổ vật thành “mồi” của kẻ gian

Những pho tượng, sắc phong trong đình chùa đến những cấu kiện nguyên gốc của các công trình cổ, nhiều di sản đang trở thành mục tiêu của nạn trộm cắp ngày càng tinh vi, táo tợn. Mỗi cổ vật bị thất lạc không chỉ là mất đi một tài sản quý giá, mà còn là sự đứt gãy một phần ký ức lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Từ nâng tầm quản trị đến khát vọng chuyên nghiệp hóa

Trước đòi hỏi của kỷ nguyên phát triển mới, thể thao Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chiến lược: chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại và thương mại hóa chuyên nghiệp. Nâng cao năng lực tổ chức sự kiện không chỉ là thước đo điều hành, mà còn là chìa khóa mở ra không gian kinh tế thể thao đầy tiềm năng.

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Tuân thủ nguyên tác hay dũng cảm bước qua?

Khi “The Odyssey” - bộ phim điện ảnh lấy cảm hứng từ sử thi kinh điển của Homer công bố dàn diễn viên, lựa chọn của đạo diễn Christopher Nolan tựa như “quả táo bất hòa”, tạo ra những luồng tranh luận sôi nổi, độc giả lan tỏa những bài viết phân tích, so sánh với nguyên tác sử thi. Cùng thời gian, điện ảnh Việt Nam dậy sóng khi công bố Tăng Thanh Hà vào vai Nam Phương Hoàng hậu. Tại sao đạo diễn lại thích đảo lộn những hình mẫu vốn đã quá đỗi quen thuộc và thành công từ nguyên tác? Liệu việc tuân thủ tuyệt đối tác phẩm gốc có phải “lá bùa hộ mệnh”, hay sự phóng tác dũng cảm mới giúp tác phẩm đến gần hơn với thế hệ khán giả mới?

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Cần hệ sinh thái sáng tạo cho họa sĩ trẻ

Festival Mỹ thuật trẻ lần thứ 8 năm 2026 đang diễn ra tại Hà Nội, mở ra một không gian đối thoại đa chiều của nghệ thuật đương đại, phản ánh tiếng nói của những người trẻ trước cuộc sống và những thay đổi của thời cuộc. Tuy nhiên, hơn cả một kỳ liên hoan, mỹ thuật trẻ cần có một chiến lược phát triển dài hạn trong thời gian tới.

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Mỹ thâm hụt ngân sách do hoàn thuế nhập khẩu

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế quan, Chính phủ Mỹ phải hoàn hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp nhập khẩu, gây ra hậu quả ngân sách tháng 6/2026 thâm hụt 120 tỷ USD.

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Hình tượng người chiến sĩ - từ nguyên mẫu đến màn ảnh

Thời gian gần đây, nhiều bộ phim có chất liệu từ những chuyên án và nguyên mẫu có thật trong lực lượng CAND đã được đưa vào sản xuất. Những tác phẩm điện ảnh ấy không chỉ mang đến những câu chuyện chân thực, giàu tính nhân văn, tái hiện sinh động cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh Tổ quốc mà còn khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh của các chiến sĩ Công an trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Đào tạo trẻ - nền móng bền vững của Thể thao CAND

Trong thể thao thành tích cao, mỗi tấm huy chương không chỉ được quyết định ở khoảnh khắc thi đấu, mà được vun đắp từ rất sớm: từ khâu phát hiện năng khiếu, lựa chọn môn phù hợp, xây dựng giáo án huấn luyện, tạo dựng môi trường rèn luyện cho đến bồi dưỡng bản lĩnh qua từng giải đấu. Với Thể thao Công an nhân dân (CAND), công tác đào tạo trẻ vì thế luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là nhiệm vụ chuẩn bị lực lượng kế cận cho thể thao CAND, mà còn là sự đóng góp thiết thực vào thành tích chung của thể thao Việt Nam.

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Chuỗi cung ứng và mặt trận an ninh mới

Đầu năm 2026, khi xung đột Mỹ - Iran đẩy eo biển Hormuz vào tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, nỗi lo của thế giới không chỉ là giá dầu, mà còn là chip bán dẫn.

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Hành trình đưa các anh trở về đất mẹ

Những tấm thân vùi sâu dưới đất, nằm yên lặng hơn nửa thế kỷ, có những tình yêu không được viết bằng đám cưới, mà được viết bằng cả một đời chờ đợi. Đó là những thước phim chân thực và sống động nhất đã và đang diễn ra trong “chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Tiệm cận thế giới để vươn xa

Trong những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ rệt cả về quy mô thị trường lẫn năng lực sản xuất. Chất lượng hình ảnh, thiết kế mỹ thuật, diễn xuất hay tổ chức sản xuất ngày càng tiệm cận những chuẩn mực mới. Tuy nhiên, để một bộ phim không chỉ thành công trong nước mà còn có thể bước ra các liên hoan phim, thị trường phát hành quốc tế, điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở kịch bản. Những câu chuyện giàu bản sắc Việt Nam cần được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh đủ sức tạo đồng cảm với khán giả toàn cầu.

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

"0% lãi suất" và góc khuất ứng lương qua app

Chỉ cần vài thao tác không quá 10 phút trên điện thoại, người lao động có thể nhận trước tiền lương nhờ những lời quảng cáo "0% lãi suất", "giải ngân trong 5 phút". Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là các khoản phí phát sinh mà người lao động chỉ biết khi đã nhận tiền và khả năng vi phạm pháp luật, nguy cơ phụ thuộc tài chính và nếu không tỉnh táo thì rất khó để phân biệt giữa dịch vụ ứng lương với hoạt động cấp tín dụng.

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Khi nắng nóng có thể làm “bốc hơi” GDP

Những đợt nắng nóng cực đoan đang hoành hành tại châu Âu không chỉ là vấn đề thời tiết hay môi trường, mà ngày càng hiện rõ như một thách thức kinh tế, đe dọa tới tốc độ tăng trưởng GDP và gây ra khó khăn cho mọi mặt đời sống.