Từ những khu tập thể dột nát đến giấc mơ an cư

Niềm vui trong những căn hộ mới

Trong căn hộ trên tầng 20 tòa HH4 chung cư Đồng Quốc Bình (phường Gia Viên), bà Phạm Thị Việt, 70 tuổi vẫn nhớ như in những năm tháng sống ở khu tập thể cũ.

“Căn hộ trước đây của gia đình tôi chỉ hơn 20m², tường nứt, trần dột, mỗi lần mưa lớn là nước thấm xuống thành giọt, phải đặt chậu khắp nhà. Có hôm đang ăn cơm thì vữa trên trần rơi xuống hàng mảng, ai cũng sợ”, bà Việt bùi ngùi kể lại.

Cũng như bà Việt, những ký ức ấy từng là nỗi ám ảnh của nhiều gia đình sinh sống trong các khu tập thể cũ tại Hải Phòng, phần lớn được xây dựng từ những năm 1960 – 1970, sau nhiều thập kỷ đã xuống cấp nghiêm trọng, không gian chật chội, hệ thống điện nước tạm bợ, nhiều hộ dân phải cơi nới khiến kết cấu công trình càng thêm mất an toàn.

Ông Trịnh Chí Dũng, cư dân tầng 21 tòa HH4 nhớ lại: “Ngày trước khu này lụp xụp lắm, trời mưa là nước ngập, đường đi lầy lội, cầu thang tối om, dây điện chằng chịt. Biết là nguy hiểm nhưng nhiều gia đình cũng không có điều kiện chuyển đi nơi khác”.

Những câu chuyện như vậy từng phổ biến tại nhiều khu tập thể cũ ở Hải Phòng như Vạn Mỹ, Lam Sơn, An Dương, Đồng Quốc Bình… Theo thống kê của Sở Xây dựng Hải Phòng, thành phố có 205 chung cư cũ, phần lớn được xây dựng trong thời kỳ bao cấp kể từ những năm 1960, là nơi sinh sống của gần 7.400 hộ dân, đa số có thu nhập thấp.

Trong số đó, qua kiểm định chất lượng, chỉ có 27 tòa nhà cũ có thể sửa chữa, còn lại đều trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Năm 2020, gia đình bà Phạm Thị Việt chính thức chuyển về căn hộ mới tại tòa HH4 Đồng Quốc Bình, rộng gần 55m², có phòng khách, phòng ngủ, khu bếp riêng, được trang bị thang máy, hệ thống PCCC cùng nhiều tiện ích sinh hoạt. “Ngày chuyển nhà, cả nhà mừng lắm. Lúc bước vào căn hộ mới thấy rộng rãi, sạch sẽ mà cứ tưởng như mơ”, bà Việt xúc động nói.

Tại khu Đồng Quốc Bình, 35 chung cư cũ đã được phá dỡ để xây dựng 4 tòa nhà cao tầng với hơn 2.400 căn hộ, vừa bố trí chỗ ở cho các hộ dân cũ, vừa bổ sung quỹ nhà ở xã hội.

Đáng chú ý, trên quỹ đất sau khi phá dỡ các chung cư cũ, thành phố không tận dụng toàn bộ để xây dựng nhà ở mà dành phần lớn diện tích cho đường giao thông, công viên cây xanh và các tiện ích công cộng. “Giờ ở đây thoáng đãng, sạch đẹp hơn nhiều. Buổi chiều trẻ con xuống sân chơi, người già tập thể dục, cuộc sống thay đổi hẳn”, ông Dũng chia sẻ.

Những “đại công trường” nhà ở xã hội

Cùng với các khu chung cư đã hoàn thiện, dự án nhà ở xã hội Tổng kho 3 Lạc Viên (phường Ngô Quyền) là một trong những công trình lớn đang được triển khai nhằm giải quyết nhu cầu nhà ở cho các hộ dân từng sinh sống trong các khu tập thể cũ. Giữa khu công trường rộng lớn, những cần cẩu vươn cao trên nền trời, từng đoàn xe chở vật liệu ra vào tấp nập, hàng trăm công nhân làm việc khẩn trương hòa trong tiếng máy rộn rã.

Kỹ sư Nguyễn Ngọc Nam, người đang gánh trách nhiệm chỉ huy giám sát thi công công trình cho biết: “Dự án có quy mô hơn 4.000 căn hộ, trong đó phần lớn dành cho các hộ dân di dời từ các chung cư cũ. Các đơn vị đang tổ chức thi công liên tục để bảo đảm tiến độ”.

Không chỉ riêng dự án này, tại nhiều dự án cải tạo chung cư và xây dựng nhà ở xã hội khác như Vạn Mỹ, 311 Đà Nẵng, Đồng Quốc Bình giai đoạn 2… của Hải Phòng cũng đang được triển khai khẩn trương. Theo lãnh đạo Sở Xây dựng Hải Phòng, cải tạo chung cư cũ là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn, liên quan đến nhiều yếu tố như nguồn vốn, quỹ đất, cơ chế đầu tư và sự đồng thuận của người dân.

Ông Nguyễn Thành Hưng, Giám đốc Sở Xây dựng Hải Phòng chia sẻ:“Để cải tạo toàn bộ các chung cư cũ trên địa bàn, thành phố cần nguồn vốn khoảng 10.000 tỷ đồng, nếu chỉ dựa vào ngân sách thì sẽ tạo áp lực rất lớn và thời gian thực hiện kéo dài”.

Trong giai đoạn đầu, Hải Phòng đã áp dụng hình thức hợp đồng xây dựng – chuyển giao (BT) nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa. Theo cơ chế này, doanh nghiệp bỏ vốn xây dựng chung cư mới, sau đó bàn giao lại cho thành phố quản lý; đổi lại, doanh nghiệp được thanh toán bằng quỹ đất đối ứng để phát triển các dự án khác.

Nhờ cách làm này, trong giai đoạn 2017 – 2022, thành phố đã phá dỡ 51 lô chung cư cũ, xây dựng 7 tòa chung cư mới với hơn 2.600 căn hộ. Tuy nhiên, từ năm 2021, theo quy định của Luật Đầu tư, hình thức hợp đồng BT không còn được áp dụng đối với các dự án mới. Trước khó khăn đó, Hải Phòng tiếp tục tìm hướng đi khác.

Năm 2022, HĐND thành phố Hải Phòng ban hành Nghị quyết số 04 về thực hiện Đề án xây dựng nhà ở xã hội kết hợp giải quyết nhà ở cho các hộ dân sinh sống tại chung cư cũ. Theo đề án này, thành phố hỗ trợ một phần kinh phí để người dân mua nhà ở xã hội, thay vì tiếp tục cho thuê như trước. Ông Nguyễn Thành Hưng cho biết thêm: “Cách làm này giúp người dân có cơ hội sở hữu nhà ở lâu dài, đồng thời giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước”.

Theo đó, đến nay Hải Phòng đã xác định 5 dự án nhà ở xã hội kết hợp giải quyết nhà ở cho các hộ dân chung cư cũ, gồm: Khu nhà ở xã hội Tổng kho 3 Lạc Viên (phường Ngô Quyền) diện tích 16,9ha; dự án nhà ở xã hội 2,6ha thuộc Khu đô thị ven sông Lạch Tray và khu nhà ở xã hội phía Đông khu tái định cư A52 Khu đô thị Cầu Rào 2 (phường An Biên); khu nhà ở xã hội tại Khu đô thị Đồng Hòa (phường Kiến An); chung cư 5 tầng tại ngõ 75 đường Lý Thánh Tông (phường Đồ Sơn).

Khi hoàn thành, các dự án sẽ tạo khoảng 8.000 căn hộ, đáp ứng nhu cầu di dời các hộ dân từ chung cư cũ. Các khu nhà được quy hoạch đồng bộ hạ tầng giao thông, cây xanh, khu sinh hoạt cộng đồng, bảo đảm tiêu chí vị trí thuận lợi, chất lượng tốt, giá phù hợp.

Song song với đó, thành phố đang triển khai nhiều dự án nhà ở xã hội khác nhằm thực hiện mục tiêu phát triển 33.500 căn nhà ở xã hội đến năm 2030 theo chỉ tiêu Chính phủ giao. Kết quả đó cho thấy quyết tâm và cách làm chủ động của Hải Phòng trong việc giải quyết bài toán cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ – một nhiệm vụ vốn được xem là khó khăn ở nhiều đô thị lớn.

Không chỉ dừng lại ở việc tháo gỡ những công trình xuống cấp, thành phố còn hướng tới xây dựng các khu nhà ở đồng bộ, văn minh, gắn với phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở ngày càng lớn, đặc biệt đối với các hộ dân thu nhập thấp, việc triển khai đồng bộ các dự án nhà ở xã hội gắn với cải tạo chung cư cũ đang mở ra hướng đi bền vững cho đô thị Hải Phòng.

Những tòa nhà mới mọc lên hôm nay không chỉ giải quyết nhu cầu an cư trước mắt mà còn góp phần tạo dựng diện mạo đô thị hiện đại, từng bước đưa thành phố Cảng trở thành điểm sáng của cả nước trong công tác cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ.