Không thể phủ nhận, các chương trình truyền hình thực tế đã đem đến một món ăn tinh thần mới cho các khán giả truyền hình khi họ đã quá bội thực với các gameshow. Tuy nhiên, không phải chương trình nào cũng thành công, thu hút được sự quan tâm của công chúng cũng như mang lại ý nghĩa xã hội rộng lớn.
Khi cơn bão gameshow bước vào giai đoạn thoái trào thì cũng là lúc các chương trình truyền hình thực tế lên ngôi. Đây cũng là quy luật tự nhiên của loại hình truyền thông bằng hình ảnh này. Nếu như, ở các nước phương Tây, truyền hình thực tế có tuổi đời lên tới 60 năm thì ở Việt Nam, tuổi đời của nó vừa tròn 6 năm. Với những người yêu thích truyền hình thì những chương trình truyền hình thực tế đầu tiên vẫn chưa thể quên là "Khởi nghiệp" (năm 2005), "Phụ nữ thế kỷ 21" (năm 2006)…
So với những gameshow được chuẩn bị sẵn trong phòng quay, chau chuốt thì các chương trình truyền hình thực tế lại hấp dẫn khán giả ở sự tự nhiên, sinh động, bất ngờ. Đó thực sự là cơn gió lạ, là món ăn mới mà giới truyền thông dành cho khán giả. Từ những bước đầu dò dẫm, không lâu sau đó, nhiều chương trình được thực hiện theo phương thức này ra đời. Có thể kể đến như: "Vượt lên chính mình", "Như chưa hề có cuộc chia ly", "Ước mơ của tôi", "Love bus - Hành trình kết nối những trái tim", "Hành trình 2468 km", "BeU with Honda", "Cầu vồng", "Bước nhảy hoàn vũ", "Vietnam Idol", "Vietnam Next top Model".... Hiện nay, theo ước tính, trung bình mỗi tuần có khoảng 3-4 chương trình truyền hình thực tế phát trên sóng một đài truyền hình. Và tổng số đã có tới vài chục chương trình truyền hình thực tế được ra mắt khán giả ở cả đài truyền hình địa phương và trung ương .
Không thể phủ nhận, những yếu tố tự nhiên, bất ngờ đầy ngẫu hứng làm nên sức hấp dẫn của các chương trình truyền hình thực tế. Trong đó, năm 2010 vừa qua được gọi là năm của truyền hình thực tế khi nhiều chương trình đã tạo được cơn sốt trong dư luận. Tiêu biểu như "Bước nhảy hoàn vũ", "
"Vietnam Idol" năm 2010 đã là lần thứ 3 ở Việt
Tương tự như "Vietnam Idol" (cuộc thi tìm kiếm ngôi vị thần tượng trong lĩnh vực âm nhạc) thì "Vietnam Next top Model" là chương trình tìm kiếm những gương mặt mới cho làng thời trang. Sau khi chuyện đình đám ở các nước phương Tây, chương trình này đã được các nhà sản xuất nhanh chóng mua bản quyền và phát sóng lần đầu tại Việt
Việc các thành viên Ban Giám khảo mâu thuẫn với nhau, mâu thuẫn với nhà sản xuất dẫn đến ngay sau vòng tuyển chọn đầu tiên đã phải thay đổi toàn bộ ê kíp Ban Giám khảo. Chuyện thí sinh Thu Hiền cãi Ban Giám khảo khi cô không đồng ý với những nhận xét của họ dành cho mình. Hay những phản ứng của dư luận về cách dẫn "cứng" và phong cách lạnh lùng thái quá của MC Hà Anh cũng là điểm "nổi trội" đọng lại sau cuộc thi này.
Không chỉ có vậy, "Sao Mai điểm hẹn" bị đánh giá là đuối hơn so với các năm trước về chuyên môn, chất lượng giọng hát nhưng lại trội hơn bao giờ hết về số lượng tranh luận, ì xèo. Việc thí sinh liên tục "phản ứng" lại Ban Giám khảo, giải thưởng chưa thuyết phục…
Có thể hiểu một cách đơn giản, truyền hình thực tế là kiểu truyền hình người thật, việc thật. Chính vì sự tự nhiên ấy mà nhiều tình huống dở khóc dở cười, những hoàn cảnh éo le lại là tác nhân tạo nên sức "hấp dẫn" của chương trình. Đồng thời, sức thu hút còn nằm ở sự tò mò về những sự thật bất ngờ không hề được sắp đặt trước trong mỗi lần phát sóng của chương trình. Chính sự bất ngờ này tạo nên mối tương tác cảm xúc khá hiệu quả giữa người xem và thí sinh.
Là một loại chương trình hiện đại, hấp dẫn nhưng truyền hình thực tế có kinh phí thực hiện không nhỏ. Hầu hết các chương trình đều được thực hiện với nguồn kinh phí xã hội hóa từ các nhà tài trợ. Chính vì thế, sự can thiệp đôi khi hơi thái quá của các nhà tài trợ là có thật với mục đích thu hút công chúng để lăngxê sản phẩm khiến cho ý nghĩa tốt đẹp ban đầu của chương trình giảm đi rất nhiều.
Ngược lại với xu hướng lạm dụng thái quá các scandal để hút khán giả, nhiều chương trình truyền hình thực tế lại rơi vào tình trạng khô khan và thiếu… thực tế. Cách đây không lâu, tại chương trình "Love bus - Hành trình kết nối những trái tim", khán giả đã phải bật cười khi máy quay phim đặc tả cảnh một chàng trai đang say sưa ngửi bông hoa… giả. Chương trình "Phụ nữ thế kỷ 21" đã không trụ được sau 2 số do thiếu sống động. Các cô gái tham gia chương trình đã bị cho là diễn xuất căng cứng, thiếu tự nhiên. Nhưng cũng có chương trình vấp phải sự phản ứng của dư luận khi làm theo kiểu tự nhiên chủ nghĩa. Tiêu biểu như chương trình "Những chàng trai, những cô gái" phát trên HTV7 đã phải dừng lại sau vài số. Chương trình này ghi lại những hình ảnh trong cuộc sống thường nhật của các chàng trai và cô gái ở nhiều lĩnh vực ngành nghề khác nhau. Lý do thất bại của chương trình là không phù hợp với thị hiếu người xem. "Vui là chính" cũng bị phản đối kịch liệt vì không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam. Cho tới thời điểm này, chỉ có hai chương trình truyền hình thực tế đạt hiệu quả về mặt nội dung vì ý nghĩa nhân văn là "Vượt lên chính mình" và "Như chưa hề có cuộc chia ly".
Một trong những nguyên nhân khiến truyền hình thực tế chưa phát huy được toàn bộ thế mạnh phải kể đến bản tính của người Việt thường e dè, thiếu tự nhiên và không mạnh dạn đưa ra chính kiến của mình.
Truyền hình thực tế là một thể loại rất khó làm, luôn đòi hỏi chi phí cao và đội ngũ làm nghề chuyên nghiệp. Tuy nhiên, đây đang là xu hướng mới của truyền hình và mang lại những tác động mạnh mẽ đến xã hội. Chính vì vậy, các nhà sản xuất cần tránh xu hướng lợi dụng những chiêu câu khách nhảm nhí để có thể mang đến cho công chúng những chương trình hấp dẫn, bổ ích
