Tình báo tín hiệu trong chiến tranh Falklands

Trong suốt chiến tranh Falklands, điều này là hết sức đúng. Mặc dù có một số thất bại, nhưng tình báo tín hiệu (SIGINT) đã giúp Anh chiến thắng chiến tranh Falklands, và để lại một số bài học lịch sử quan trọng cho những cuộc chiến tranh trong tương lai.

Những khả năng Sigint của Anh

Nhiều người cảm nhận rằng đáng lý GCHQ nên cảnh báo sớm cho chính phủ Anh về cuộc xâm lược tiềm năng Falklands. Nhận thức có lẽ là muộn màng. Tuy vậy đã có vài nhân tố dẫn đến thất bại trong việc phát hiện cuộc xâm lược sắp đến. Đầu tiên, Argentina và Nam Mỹ là những ưu tiên thấp do mối đe dọa khổng lồ do Hiệp ước Warsaw kích hoạt hạt nhân gây ra. Vì thế mà mặc dù lưu lượng Sigint đang được thu thập và phổ biến, nhưng nó đã hoàn thành với ít nguồn lực hơn.

Thứ nữa, khâu chuẩn bị xâm lược bị cắt ngắn. Chính quyền quân sự Argentina đã phát động cuộc tấn công, cho các chỉ huy chỉ 6 ngày chuẩn bị thay vì 6 tháng để cho binh sĩ làm quen. Không có bằng chứng rõ ràng về một cuộc xâm lược đang được chuẩn bị (thường là kéo dài nhiều tháng) rất ít người nghĩ rằng Argentina có thể khởi động xâm chiếm quần đảo Falklands.

Cuối cùng, các quan chức tình báo cấp cao dường như không muốn thay đổi lập trường của họ về cuộc xâm lược có thể xảy ra. Câu hỏi vẫn như cũ: “Liệu Argentina có xâm chiếm quần đảo Falklands không?”, mỗi lần như thế lại không thể tìm thấy câu trả lời. Tuy nhiên, khi tình hình tiến triển, câu trả lời vẫn giữ nguyên. Tuy vậy, câu trả lời dường như đến cùng một điểm: Đó là khi Argentina xâm chiếm đảo Nam Thule, người đứng đầu Ủy ban tình báo hỗn hợp đã kết luận rằng chính quyền quân quản Argentina sẽ dùng quần đảo Falklands như một dạng “nhân vật nổi tiếng” để thu hút sự chú ý. Ở đây cần phải hiểu về các khả năng Sigint của người Anh. Thứ nhất, HMS Endurance là một tàu tuần tra băng của Hải quân hoàng gia Anh dùng để chở lính thủy đánh bộ giữa Nam Georgia và quần đảo Falklands. Lớp vỏ thân tàu màu đỏ tươi khiến con tàu có biệt danh là “Mận Đỏ”, cái tên ngỡ thân thiện đã che đậy khả năng thực sự của con tàu.

HMS Endurance được trang bị một bộ nghe lén có thể thu được các dải tần trên biển hoặc các nhà ga. Cùng với các thủy thủ đoàn trên tàu là 2 sĩ quan tình báo có biệt danh là “gián điệp”, họ là những nhà ngôn ngữ học nói lưu loát tiếng Tây Ban Nha. Phần lớn tài liệu tốt nhất của GCHQ về Argentina là nhờ tàu HMS Endurance. Nhưng vào năm 1981, việc cắt ngân sách quốc phòng đã khiến con tàu buộc ngừng hoạt động. Đó là bởi vì nhiều nhân vật “máu mặt” ở điện Whitehall (trung tâm chính phủ Hoàng gia Anh) tin rằng khả năng tình báo của HMS Endurance về Sigint của Argentina đã được tạo nên. Đó cũng là một nỗ lực nhằm kéo dài tuổi thọ của con tàu và tiếp tục vai trò của thủy thủ đoàn. Cuộc xâm lược Nam Thule đã khiến Anh buộc phải khôi phục trạm nghe lén trên đảo Ascension chỉ 1 năm sau khi nó bị đóng cửa. Trạm nghe lén này cung cấp một vị trí mà người Anh có thể thu thập liên lạc của Argentina.

 Sai lầm chính trị của tình báo Anh

Một trong những thất bại nặng nề nhất của tình báo Anh là màn trình diễn bi thảm của nghị sỹ đảng Lao Động, Ted Rowlands. Sau cuộc xâm lược, GCHQ đã mong đợi một lượng lớn Sigint từ Argentina, tuy nhiên lượng thông tin này nhanh chóng bị cạn kiệt. Ted Rowlands tiết lộ với Quốc hội rằng GCHQ đang nghe lén liên lạc của Argentina. Điều này khiến Argentina phải suy nghĩ lại về bảo mật mật mã của họ, đổi mã thường xuyên hơn, và thi thoảng thực hiện mã hóa kép. Việc này khiến cho thông tin liên lạc của họ khó đọc hơn, song không có nghĩa là bất lực, thời gian giải mã tại GCHQ mất từ 12 đến 24 tiếng. Một sai lầm khác trong hệ thống của Anh là phần lớn thông tin tình báo đã bị thất lạc trong hàng ngũ quan liêu của quốc hội.  Phần lớn những gì trao cho các nhà hoạch định chính sách đã không được chú ý đúng mức.

Tuy nhiên, Margret Thatcher lại nổi tiếng là người rất quan tâm đến tình báo. Những mẫu tình báo được cung cấp cho bà thông qua một cuốn sách xanh sẽ cho bà những thông tin quý báu để tiến về phía trước. Nhưng, trớ trêu thay chính Anh đã nhanh nhảu đẩy mạnh cuộc xâm lược quần đảo. Hồi tháng 3/1982, một tốp công nhân kim khí Argentina đã được ký hợp đồng nhằm loại bỏ máy móc cũ kỹ bên trong một trạm săn cá voi bị bỏ hoang ở Nam Georgia. Khi đến nơi, họ đã treo quốc kỳ Argentina và từ chối hạ nó, khiến Bộ trưởng Ngoại giao Anh, lãnh chúa Lord Carrington, phải hạ lệnh loại bỏ họ. Từ Falklands, tàu HMS Endurance chở theo 20 lính thủy đánh bộ. Đáp trả, Argentina phái một con tàu kích cỡ tương tự và lực lượng đổ bộ để chống trả quân Anh. Vào cuối tháng 3 năm đó, hai nước cách nhau chỉ 20 hải lý quanh hòn đảo tí hon. Cuộc đối đầu nhỏ này đã đẩy nhanh kế hoạch xâm lược quần đảo Falklands của chính quyền quân quản Argentina. 

Các sĩ quan quân sự Argentina không có thời gian để chuẩn bị, còn những sĩ quan tình báo Anh không có thời gian để coi chuyện gì đang xảy ra. Chế độ quân quản Argentina cho rằng đó là một cơ hội bằng cách sử dụng khủng hoảng Nam Georgia như một cái cớ cho cuộc xâm lược quần đảo Falklands. Thông báo cực ngắn này đã giúp cho người Argentina đánh bại khả năng cảnh báo sớm của Sigint. Vào khoảng các ngày 27 và 28/3/1982, GCHQ nhận các tín hiệu liên lạc từ Argentina gửi cho các nhà ngoại giao của họ trên toàn cầu nhằm hủy bỏ bất kỳ kỳ nghỉ phép nào và quay về trạm. Một dấu hiệu đáng lo ngại cho các sĩ quan tình báo ở Anh. Tuy vậy, họ vẫn tin rằng mô hình căng thẳng đang leo thang dần dần chứ không thể nghĩ rằng Argentina sẽ hạ lệnh xâm lược chớp nhoáng. HMS Endurance báo cáo rằng luận điệu của Argentina ngày càng hiếu chiến và Anh nên chuẩn bị, đây được coi là một nỗ lực nhằm kéo dài tuổi thọ của con tàu và đã bị bỏ qua. 

GCHQ bắt đầu nhận một lượng lớn lưu lượng hải quân cấp thấp của Argentina, quá nhiều thứ đã được thu thập đến mức nó trở nên khó hiểu và do vậy bị xếp vào ưu tiên thấp. Tình báo Anh cho rằng cuộc xâm lược sẽ do quân đội Argentina chỉ huy và phần lớn diễn ra ở biên giới với Chile. Tất cả các đơn vị tinh nhuệ của Argentina cũng được bố trí ở khu vực biên giới. Tuy nhiên cuộc xâm lược đã được trao cho Hải quân Argentina vốn có mối quan hệ mật thiết với chính quyền quân quản, vì vậy lưu lượng dữ liệu tăng lên chính là việc chuẩn bị thực sự cho chiến tranh. Cuối cùng vào ngày 31/3/1982, Sigint đã nhận được những tín hiệu rõ ràng về cuộc xâm lược Falklands chỉ với thông báo trước đó 2 ngày. GCHQ nhận các liên lạc từ tàu ngầm Santa Fey của Argentina và con tàu nằm trong một đơn vị trinh sát đổ bộ đặc nhiệm lên bờ biển Mullet Creek.

Trong suốt buổi sáng hôm đó, lưu lượng tín hiệu bỗng tăng đột biến dẫn đến các nhà phân tích tình báo phải đưa ra lời giải thích duy nhất: Sắp xảy ra cuộc xâm lược quần đảo Falklands. Tuy nhiên, đó là lúc 6 giờ tối, Bộ trưởng Quốc phòng John Nott vẫn không hề hay biết sắp xảy ra một cuộc khủng hoảng lớn. Ông bù đầu cả ngày trong quốc hội và không nhận được tình báo Sigint. Tuy vậy, sau khi sàng lọc Sigint, ông Nott đã biết được 4 sự thật đúng đắn, gồm 1) Ông Nott biết được rằng Hải quân Argentina có 1 tàu ngầm đậu ngoài khơi cảng Stanley; 2) Nott biết rằng hạm đội Argentina đã tập trận và tách thành từng toán nhỏ, giờ đây họp lại tạo thành một hạm đội lớn; 3) Tình báo Sigint hé lộ rằng một quan chức quân đội đã lên một chiếc tàu buôn riêng biệt, người này có khả năng là chỉ huy cuộc đổ bộ; 4) Đáng chú ý nhất là Hạm đội tàu ngầm Argentina được lệnh tiêu hủy tất cả các tài liệu của họ. Chỉ còn 1 kết luận dứt khoát: Chiến tranh.

Trận chiến tình báo ở quần đảo Falklands

Mặc dù Sigint đã thất bại trong giai đoạn cảnh báo sớm, song nó đã làm cho mọi thứ trở nên vô cùng minh bạch sau khi diễn ra cuộc xâm lược. Ngày 1/4/1982, GCHQ đã bắt giữ tín hiệu Sigint xác nhận rằng hạm đội tàu ngầm Argentina đã được lệnh triệu tập ở ngoài khơi quần đảo Falklands để bắt đầu cuộc xâm lược ban đầu là vào sáng ngày hôm sau. Do sai lầm của nghị sỹ Ted Rowlands mà hoạt động tình báo Sigint của GCHQ đã diễn ra chậm chạp hơn so với trước, và những nước khác ở Nam bán cầu cũng đi từng bước thực hiện thay đổi an ninh Sigint của họ, điều này gây gian nan hơn cho GCHQ trong việc cung cấp Sigint kịp thời cho đặc nhiệm Anh đang trên đường tái chiếm quần đảo Falklands. Vậy nhưng Anh lại có những cách khác để thu thập tình báo. Đặc nhiệm Anh bị theo đuôi bởi những tàu đánh cá gián điệp Liên Xô - quốc gia đang cố gắng nghe lén liên lạc Anh, trên đầu là máy bay trinh sát tình báo điện tử (Elint) TU20D của Liên Xô.

Trớ trêu thay nguồn thông tin tình báo tốt nhất cho người Anh lại đến từ Liên Xô. Trong suốt chuyến hành quân của đặc nhiệm Anh đến quần đảo Falklands, Liên Xô đã phóng các vệ tinh để giám sát cuộc chiến. Nguồn tình báo từ các vệ tinh này đã bị đánh chặn thường xuyên bởi Sigint Na Uy và liền đó cung cấp cho người Anh. Người Anh dùng nguồn tình báo này để xác định vị trí chính xác của hạm đội Argentina. Người Liên Xô không cung cấp bất kỳ tin tình báo nào cho Argentina. Có lẽ cuộc chạm trán gây tranh cãi nhất trong cuộc xâm lược Falklands là việc đánh chìm tàu tuần dương hạng nhẹ General Belgrano của Hải quân Argentina. Vào ngày 2/5/1982, tàu ngầm tấn công của Anh là HMS Conqueror đã bắn 3 quả ngư lôi trúng tàu General Belgrano và hủy diệt nó. Thời điểm đó người Anh lo ngại làm mất dấu tàu Belgrano bởi các khả năng radar mạnh mẽ của nó.

Đồng hành cùng với 2 tàu khu trục Exocet-laden, chúng là bộ ba nguy hiểm. Bộ Hải quân Anh đã yêu cầu nội các chiến tranh thay đổi các quy tắc giao chiến để HMS Conqueror có thể tấn công tàu Belgrano bên ngoài vùng cấm 200 hải lý. Yêu cầu đã được chấp thuận và Belgrano bị phá hủy. Tuy nhiên, tàu Belgrano đang chạy xa các hòn đảo và cách vùng cấm một đỗi xa. Tình báo Sigint là rất quan trọng cho cuộc giao tranh này, nó đã tiết lộ rằng tình báo có liên quan đến nội các chiến tranh. GCHQ đã can thiệp vào thông tin liên lạc Argentina mà từ đó họ biết vị trí hạm đội tàu địch sẽ hủy diệt đặc nhiệm Anh càng sớm càng tốt. Tàu Belgrano được lệnh đi vào phía Nam quần đảo Falklands và tiến vào vùng cấm khiến nó trở thành mối đe dọa trực tiếp đến đặc nhiệm Anh. Mặt khác, việc can thiệp tình báo Sigint cũng tiết lộ thêm rằng tàu Belgrano được lệnh rời khỏi quần đảo và vì thế con tàu đã rời xa vùng cấm và vì vậy nó mới bị máy bay Anh phát hiện. 

Một việc khác. Sau khi quân Anh đổ bộ lên quần đảo Falklands đã có một số vấn đề liên lạc lớn giữa các nhà phân tích Sigint và quân đổ bộ. Sigint tiếp tục được cung cấp cho đô đốc Woodward trên tàu HMS Hermes nhưng nhiều tin tình báo này được cho là có độ bảo mật quá cao để có thể chuyển cho nhân viên tình báo của Thiếu tướng Julian Thomson. Vì vậy những người cần thông tin tình báo nhất thì lại bị bỏ mặc. Thông tin về quy mô các đơn vị, thiết bị, và địa điểm đóng quân của Argentina cũng khó có được. Thế nên các lực lượng mặt đất buộc phải tự phát triển Sigint theo cách riêng của họ. Nhân viên của Julian Thomson đã bắt một liên kết vô tuyến địa phương đã truyền thông điệp từ binh lính Argentina trên đảo Falklands cho gia đình của họ ở Argentina. Những thông điệp không những không bị mã hóa mà còn chứa đựng rõ ràng tên, cấp bậc, đơn vị và địa điểm của người gửi. Có vẻ như tình báo Quốc phòng Anh đã biết về quân số của các lực lượng Argentina ở Goose Green, nhưng lại không thông báo cho Đại tá H. Jones, chỉ huy của 450 lính dù đã chiến đấu với một lực lượng Argentina với quân số gấp 4 lần họ.