Thỏa thuận Mỹ - Iran lại bên bờ đổ vỡ, chảo lửa Trung Đông lan rộng

Chiến sự giữa Mỹ và Iran đang bước vào giai đoạn khốc liệt nhất kể từ khi bùng phát hồi tháng 2. Các cuộc không kích và trả đũa qua lại không chỉ tàn phá hạ tầng quân sự mà còn nhắm trực tiếp vào các cơ sở dân sự trọng yếu, trong bối cảnh thỏa thuận hòa bình vừa ký kết đã bị phía Iran tuyên bố đình chỉ.

download-8.png
Một cây cầu nối Roudan và Bandar Abbas bị hư hại do các cuộc không kích ở miền nam Iran. Ảnh: Amir Hossein Khorgooei / ISNA/AFP/Getty Images.

Bão hỏa lực xuyên đêm

Ngày 19/7, quân đội Mỹ tuyên bố đã tiến hành các cuộc không kích mới vào Iran nhằm "trừng phạt đích đáng" Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Đây là đòn đáp trả trực tiếp sau vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa đạn đạo của Iran vào một căn cứ Mỹ ở Jordan cách đây hai ngày, khiến hai binh sĩ Mỹ thiệt mạng, một người mất tích và bốn người phải nhập viện.

Theo các hãng thông tấn bán chính thức của Iran như Mehr và Tasnim, đây là đêm thứ tám liên tiếp Mỹ dội bom xuống lãnh thổ nước này. Các cuộc tấn công rạng sáng 19/7 nhắm vào khu vực gần Sirik thuộc tỉnh Hormozgan, đảo Qeshm, cùng một địa điểm gần Shadegan thuộc tỉnh Khuzestan. Dù xuất hiện một số báo cáo về các vụ nổ tại Qom, Arak và Behbahan, giới chức địa phương đã lên tiếng bác bỏ.

Trên mạng xã hội X, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) khẳng định chiến dịch này nhằm "làm suy yếu hơn nữa khả năng của Iran trong việc đe dọa hoạt động vận tải thương mại ở eo biển Hormuz". Các mục tiêu bị Mỹ triệt hạ bao gồm các trạm giám sát ven biển, cơ sở phòng không, năng lực hàng hải và các kho chứa tên lửa, UAV của quân đội Iran.

Trả đũa diện rộng và khủng hoảng hạ tầng dân sự

Không chấp nhận lùi bước, Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã phát đi thông điệp cứng rắn trên truyền hình quốc gia, cảnh báo Tehran sẽ giáng cho Washington những "bài học khó quên".

Ngay sau đó, quân đội Iran đã tiến hành các đợt trả đũa dồn dập nhắm vào tài sản quân sự của Mỹ và các đồng minh tại vùng Vịnh. Theo tuyên bố từ quân đội Iran, họ đã tấn công kho đạn tại trại Al-Adiri và hệ thống radar Patriot tại căn cứ Ali Al Salem (Kuwait). IRGC cũng nhận trách nhiệm tấn công bến nhiên liệu quân sự Mỹ tại cảng al-Ahmadi (Kuwait), cơ sở lắp ráp chiến đấu cơ tại Căn cứ Không quân Sheikh Isa (Bahrain), và căn cứ Azraq (Jordan), nơi Iran tuyên bố đã phá hủy hai tiêm kích Mỹ. Cơ quan chức năng Jordan xác nhận đã đánh chặn 10 tên lửa đạn đạo của Iran.

Đáng lo ngại hơn, cuộc chiến đang vượt ra ngoài các mục tiêu quân sự. Việc cả hai bên nhắm vào hạ tầng dân sự đang khoét sâu một cuộc khủng hoảng nhân đạo trầm trọng.

Mỹ cáo buộc Iran tấn công làm hư hại hai nhà máy lọc nước và điện tại Kuwait, khiến nhiều lính cứu hỏa nước này bị thương và buộc Kuwait phải đóng cửa không phận. Còi báo động không kích cũng vang lên liên hồi tại Bahrain, buộc người dân phải tìm nơi trú ẩn.

Ở chiều ngược lại, Tehran cáo buộc Washington phạm tội ác chiến tranh khi nhắm vào cơ sở hạ tầng thiết yếu. Trọng tâm của cuộc chiến ban đầu là quyền kiểm soát eo biển Hormuz, nhưng nay đã mở rộng sang cầu đường và các nhà máy lọc nước. Theo hãng tin IRNA, nhà máy lọc nước Bonji ở Jask, miền nam Iran, đã bị phá hủy hoàn toàn trạm bơm và trạm biến áp, cắt đứt nguồn cung cấp nước của khoảng 10.000 người dân tại 20 ngôi làng. Một nhà máy lọc nước khác trên đảo chiến lược Qeshm cũng bị hư hại nặng.

Bộ Y tế Iran công bố, các cuộc không kích của Mỹ trong ba tuần qua đã khiến ít nhất 50 người thiệt mạng và hơn 500 người bị thương. Nỗi đau dân sự hiện hữu rõ nét khi Đại sứ quán Iran tại Ấn Độ nêu tên hai bé gái, Sogand Dardmand và Fatemeh Zahra Akbari, nằm trong số bảy nạn nhân thiệt mạng trong vụ không kích của Mỹ vào Bandar Khamir (miền nam Iran) hôm 16/7. Về phía Mỹ, kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào tháng 2, đã có 16 binh sĩ thiệt mạng và hơn 430 người bị thương.

Bản ghi nhớ Islamabad chết yểu

Nguyên nhân sâu xa của vòng xoáy bạo lực hiện tại là sự sụp đổ của Bản ghi nhớ (MoU) Islamabad, được Mỹ và Iran ký kết hồi giữa tháng 6. Thỏa thuận này, đặc biệt là Điều 5, vốn được kỳ vọng sẽ đảm bảo an toàn cho hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump trong hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara cách đây hơn một tuần đã tuyên bố MoU này "đã chấm dứt" sau các vụ tấn công của Iran vào các tàu chở dầu. Ông Trump lập tức tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran và thu hồi lệnh miễn trừ trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ của nước này. Giới phân tích nhận định, Washington đang chịu áp lực lớn trong việc giảm giá dầu mỏ và khí đốt trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Dù vậy, sức ép quân sự của Mỹ chưa thể buộc Tehran nhượng bộ.

Phía Iran phản ứng dữ dội. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi và Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei đồng loạt cáo buộc Mỹ đã vi phạm và đình chỉ mọi cam kết của thỏa thuận. Đáp lại, Tehran tuyên bố "đình chỉ các nghĩa vụ tương ứng" để tập trung phòng vệ.

Phó Tổng thống thứ nhất của Iran, ông Mohammad Reza Aref, mỉa mai rằng Mỹ đã nã đạn khi "mực trên bản ghi nhớ còn chưa khô", phớt lờ việc thỏa thuận này vốn giao cho Tehran trách nhiệm quản lý hàng hải qua eo biển Hormuz. Iran kiên quyết bảo vệ quyền kiểm soát eo biển này và quyết định tuyến đường cho các tàu thuyền, trong khi Tổng thống Trump yêu cầu tuyến hàng hải huyết mạch của năng lượng toàn cầu phải được mở cho mọi phương tiện giao thông.

Hiện tại, Hải quân Mỹ đang tiếp tục phong tỏa các tàu Iran. Theo hãng tin Al Jazeera, 8 đêm không kích liên tiếp của Mỹ đang thổi bùng sự tức giận và thất vọng trong dư luận Iran. Người dân đang sống trong sự bất định, không rõ cuộc đối đầu này sẽ kéo dài bao lâu và liệu còn bất kỳ khe cửa hẹp nào cho một giải pháp ngoại giao nhằm chấm dứt chuỗi ngày rực lửa này hay không.

Tiến Kim

Các tin khác

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran đang lan rộng từ các mục tiêu quân sự sang hạ tầng dân sự và năng lượng, làm gia tăng nguy cơ đẩy Trung Đông vào một cuộc khủng hoảng an ninh, nhân đạo và kinh tế, bất chấp các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng.