Thịt heo đông lạnh - nỗi lo vào tận nhà bếp

Chỉ cần vài cú nhấp chuột, người tiêu dùng có thể dễ dàng tìm thấy các hội nhóm với hàng chục nghìn thành viên, rao bán thịt lợn đông lạnh với giá rẻ bất ngờ. Tuy nhiên, đằng sau mức giá hấp dẫn ấy là dấu hỏi lớn về nguồn gốc, chất lượng và độ an toàn thực phẩm?

Tràn lan “thịt không giấy khai sinh”

Chỉ cần gõ cụm từ “thịt heo đông lạnh” sẽ cho ra một loạt hội nhóm với đủ loại thịt heo, từ nhập khẩu lẫn hàng trong nước, từ nội tạng, mỡ heo đến các loại thịt heo với giá rẻ bất ngờ.

Theo tìm hiểu của phóng viên, trung bình thịt dải heo có giá từ 40.000 đồng/1kg, mỡ heo từ 30.000 đồng/1kg, móng heo, da heo chỉ từ 20.000 đồng/1kg. Xương cục, xương sườn giá chỉ từ 20.000 đồng/1kg. Giá đắt nhất là ba chỉ heo, thịt đùi heo, giá từ 65.000 đồng đến 90.000 đồng/1kg. Giá các mặt hàng này chỉ rẻ bằng một nửa so với giá trong siêu thị, cửa hàng sạch.

Hầu hết người bán đều khẳng định là hàng nhập khẩu, nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Tuy nhiên chủ cửa hàng chỉ nhận phân phối giá buôn, khối lượng lớn. Khách hàng muốn mua sẽ phải đặt cả thùng vài chục kg trở lên. Điểm chung dễ nhận thấy là tất cả các giao dịch đều diễn ra hoàn toàn trên mạng. Người bán không có cửa hàng cố định, không địa chỉ rõ ràng và đặc biệt, không chấp nhận cho khách đến xem hàng trực tiếp.

Một Facebook H.Q rao bán xương ống heo giá 28.000 đồng/1kg, bắp giò heo sadia giá 62.000 đồng/1kg. Nạc đùi heo primesa/sulina giá 90.000 đồng/1kg. Sườn sụn giá 52.000 đồng/1kg. Đuôi heo Boseler đẹp giá 125.000 đồng/1kg. Đồng thời khẳng định “bên em chuyên cung cấp thịt heo giá mềm công ty cho quán bún bò, phở, hủ tiếu gia truyền, quán ăn nhà hàng các loại trâu, heo, bò, gà, hải sản... Chị cần bất cứ loại gì bên em cũng có”.

Không chỉ rao bán trên mạng xã hội, nhiều công ty, chủ cửa hàng còn livestream, đăng tải clip quảng bá sản phẩm trên TikTok. Một công ty thực phẩm K.F Việt quảng cáo ba chỉ heo rút xương, khẳng định hàng nhập khẩu có giấy tờ đàng hoàng từ bên Châu Âu. “Những hàng tiêu chuẩn châu Âu gần như họ đã kiểm soát rất kĩ về khâu quy trình chăn nuôi nên mới có những miếng tỉ lệ mỡ, nạc tương xứng với nhau, có giấy tờ đàng hoàng về vệ sinh an toàn thực phẩm mới được xuất đi các nước khác. Giá rất mềm phù hợp cho các anh chị làm nhà hàng, quán ăn. Bên em bán từ 10kg trở lên”, cửa hàng thực phẩm này cho biết.

Tương tự một công ty C.P Food cũng rao bán ba chỉ heo chỉ 76.000/1kg, nọng heo siêu rẻ 55.000 đồng/1kg. Trong khi trong siêu thị giá nạc nọng lên đến hơn 300.000 đồng/1kg và là hàng hiếm, rất khó mua vì số lượng ít. Khi nhiều người vào bình luận đặt dấu hỏi nguồn gốc xuất xứ thì chủ cửa hàng khẳng định hàng mới nhập khẩu từ Nga, gia đình anh cũng ăn thường xuyên. Giá này phù hợp cho các quán cơm, nhà hàng…

Ngoài thịt heo, nội tạng heo như lưỡi, lòng, mũi, mỡ lòng heo đông lạnh được các đầu mối bán với giá sỉ chỉ vài nghìn đồng một cái hoặc kg. Trên một trang chuyên bán nội tạng tươi nhập khẩu từ Hàn Quốc, lưỡi heo không đầu chỉ 3.000 đồng một cái, mũi heo 5.000 đồng, còn đuôi heo là 8.000 đồng một kg. Đặc biệt, loại mỡ dùng để nhồi lòng heo có nơi chỉ bán 4.000-5.000 đồng một kg. Đây là loại mỡ nằm trong khoang bụng, gần các cơ quan nội tạng quan trọng như dạ dày, ruột và gan.

Xiết chặt kinh doanh thực phẩm online

Khác với các kênh phân phối chính thống, thịt lợn đông lạnh trên các hội nhóm gần như không có bất kỳ chứng nhận kiểm dịch hay giấy tờ truy xuất nguồn gốc. Nhiều sản phẩm không có nhãn mác, không ghi ngày giết mổ, không rõ điều kiện bảo quản.

Đáng lo ngại hơn, trong bối cảnh đã từng xảy ra các vụ việc lợn bệnh bị “phù phép” thành thịt sạch, không loại trừ khả năng một phần trong số thịt đông lạnh giá rẻ này là hàng tồn, hàng kém chất lượng, thậm chí là thịt từ lợn mắc bệnh bị tuồn ra thị trường.

Khi bị cấp đông nhiều lần hoặc bảo quản không đúng quy trình, thịt có thể bị biến chất, mất giá trị dinh dưỡng và tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi khuẩn gây hại. Người tiêu dùng gần như không có cách nào nhận biết bằng mắt thường.

Mới đây lực lượng chức năng tỉnh Lạng Sơn đã thu giữ 960 kg sản phẩm thịt heo (móng giò heo) đã qua sơ chế do ông M.V.H, trú tại tại xã Na Dương, tỉnh Lạng Sơn vận chuyển không xuất trình được hóa đơn, chứng từ, chứng nhận xuất xứ hàng hóa, hợp đồng, giấy tờ mua bán hay bất cứ giấy tờ khác liên quan đến toàn bộ số hàng hóa.

Đội QLTT số 6 Chi cục QLTT tỉnh Hưng Yên cũng vừa phối hợp với Công an xã Diên Hà kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính đối với một cá nhân hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử.

Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng ghi nhận khoảng 100kg thực phẩm đông lạnh gồm 4 loại sản phẩm: trứng gà non, lòng lợn, dồi sụn và tràng vịt. Kiểm tra thực tế, mô hình hoạt động kinh doanh của cá nhân là trên nền tảng Facebook không có cửa hàng, biển hiệu và không hoạt động kinh doanh theo mô hình kinh doanh truyền thống.

Cá nhân này đang đăng tải, bán hàng trên Facebook nhiều sản phẩm thực phẩm đông lạnh gói sẵn, gồm các mặt hàng từ gia súc, gia cầm trong nước và nhập khẩu như: tai lợn, thịt trâu, đùi tỏi gà, đuôi heo, đuôi trâu, trứng gà non, lòng lợn, dồi sụn, tràng vịt,...

Đoàn kiểm tra phát hiện khu vực bảo quản thực phẩm đông lạnh các loại được đóng trong túi nilon màu trắng; không thể hiện thông tin nguồn gốc, xuất xứ trên hàng hóa; không thể hiện thông tin của tên và địa chỉ của cá nhân, tổ chức chịu trách nhiệm về hàng hóa; không có bất kỳ tài liệu gì kèm theo sản phẩm. Cá nhân kinh doanh không xuất trình được các hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ của toàn bộ số hàng hóa trên.

Hiện nay, hoạt động mua bán thực phẩm qua mạng xã hội vẫn còn nằm trong “vùng xám” về quản lý. Việc kiểm tra, giám sát các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ trên nền tảng online gặp nhiều khó khăn: không địa chỉ cụ thể, không đăng ký kinh doanh, dễ dàng “biến mất” sau mỗi đợt bán hàng.

Trong khi đó, chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe, công tác kiểm tra chủ yếu vẫn tập trung ở các chợ truyền thống và cơ sở sản xuất lớn. Điều này vô tình tạo ra kẽ hở để thực phẩm bẩn, trong đó có thịt lợn đông lạnh không rõ nguồn gốc, len lỏi vào bữa ăn của người dân.

Từ vụ việc hơn 300 tấn thịt lợn bệnh vào trường học và bếp ăn tập thể  vừa bị Công an TP.Hà Nội triệt phá, hay vụ việc Hiệu trưởng Trường Mầm non Hoà Bình, xã Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên bị tạm đình chỉ công tác khi để thịt nấu cho trẻ nhiễm dịch tả châu Phi… dư luận càng thêm hoang mang khi lợn bệnh, lợn đông lạnh dễ dàng tuồn ra thị trường, đi vào các bếp ăn tập thể và bữa ăn học đường. Trước đó trên mạng xã hội từng xôn xao sự việc 90 kg thịt sườn heo đông lạnh nghi kém chất lượng chuẩn bị tuồn vào bếp ăn của Trường Tiểu học Lương Thế Vinh, phường Bến Cát, TP Hồ Chí Minh. Sau khi phát hiện, trường học đã lập biên bản, trả lại toàn bộ thực phẩm này cho nhà cung cấp.

Có thể thấy các đợt kiểm tra, truy quét của lực lượng chức năng liên tục được triển khai, nhiều lô thực phẩm bẩn bị phát hiện, thu giữ và tiêu hủy. Thế nhưng cũng chỉ như “muối bỏ biển”. Đằng sau những con số xử phạt ấy là một thực tế đáng lo ngại vẫn âm thầm tồn tại khi thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc vẫn tìm được đường đi vào bữa ăn của người dân bằng những cách tinh vi hơn, dù nhiều đơn vị cung cấp thực phẩm, trường học, công ty cung cấp suất ăn… đều khẳng định làm đúng quy trình nghiêm ngặt, có đầy đủ giấy tờ kiểm dịch, giấy phép vệ sinh an toàn thực phẩm…

Điều này cho thấy, việc kiểm soát an toàn thực phẩm không thể chỉ dừng lại ở trên giấy, thông qua việc quan sát bằng mắt thường, nhất là khi hoạt động giám sát tại trường học hiện nay chưa thể tiếp cận được tận gốc nguồn nguyên liệu ban đầu. Nguy cơ có thể xuất hiện ở bất kỳ mắt xích nào: từ nguồn nguyên liệu, sơ chế, chế biến, đến vận chuyển và bảo quản. Khi khâu hoàn thiện cuối cùng là suất ăn đã đến tay học sinh hay người tiêu dùng thì việc phát hiện vi phạm gần như là rất khó, gần như phụ thuộc vào “may rủi” hoặc chỉ lộ diện khi sự cố xảy ra.

Bởi vậy để ngăn chặn tình trạng này, cần một loạt giải pháp đồng bộ như tăng cường kiểm soát nguồn cung, siết chặt khâu giết mổ, kiểm dịch, đặc biệt là truy xuất nguồn gốc thịt lợn ngay từ đầu vào. Quản lý chặt chẽ hoạt động kinh doanh online, yêu cầu các tài khoản bán thực phẩm phải đăng ký, công khai thông tin và chịu trách nhiệm pháp lý về sản phẩm. Đẩy mạnh kiểm tra đột xuất, không chỉ tại chợ truyền thống, kho lạnh mà cả các điểm tập kết, giao hàng liên quan đến kinh doanh online. Tuy nhiên chốt chặn cuối cùng vẫn là người tiêu dùng. Dù cơ quan chức năng có tăng cường kiểm soát đến đâu, nếu người tiêu dùng vẫn dễ dãi với thực phẩm giá rẻ, không rõ nguồn gốc, thì thị trường thực phẩm bẩn vẫn còn đất sống.

Những miếng thịt đông lạnh mua qua mạng có thể rẻ hơn vài chục nghìn đồng, nhưng cái giá phải trả có thể là sức khỏe, thậm chí là tính mạng. Trong bối cảnh an toàn thực phẩm đang bị đe dọa từ nhiều phía, sự tỉnh táo của người tiêu dùng và cái tâm của những người làm kinh doanh chính là “hàng rào” quan trọng nhất để tự bảo vệ mình và gia đình.