Thế giới phân cực sau quyết định của Liên Hợp quốc về Iran

Phản ứng trước kết quả bỏ phiếu của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về việc hủy bỏ gia hạn lệnh cấm vận vũ khí đối với Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ kích hoạt cơ chế phục hồi, ám chỉ việc áp đặt trở lại các lệnh trừng phạt vốn đã bị đình chỉ theo thỏa thuận hạt nhân 2015 đối với Iran.

Không có gì đáng ngạc nhiên khi động thái mới nhất này của ông chủ Nhà Trắng trở thành chủ đề tranh luận của các cường quốc khác trên thế giới.

Mỹ tuyên bố có thể khởi động giai đoạn thông báo kéo dài 30 ngày mà sau đó, những lệnh trừng phạt của Liên Hợp quốc vốn đã bị dỡ bỏ sau thỏa thuận hạt nhân sẽ được khôi phục. Giai đoạn này sẽ kết thúc theo chủ ý của Mỹ trước tháng 10-2020 - khi lệnh cấm vận vũ khí hết hiệu lực và cũng là lúc Nga tiếp quản vị trí Chủ tịch Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc, thời điểm mà Washington có thể gặp nhiều rào cản về thủ tục hơn.

Kiên nhẫn là điều mà Tehran cần vào lúc này.
Kiên nhẫn là điều mà Tehran cần vào lúc này.

Để phản đối động thái này của Mỹ, Nga và Trung Quốc đưa ra lập luận theo nguyên tắc pháp lý rằng Mỹ đã từ bỏ quyền khôi phục các lệnh trừng phạt khi rút khỏi thỏa thuận hạt nhân vào năm 2018. Lập luận này dựa trên cơ sở Nghị quyết số 2231 của Hội đồng Bảo an nhằm bảo vệ thỏa thuận hạt nhân với quy định rõ ràng rằng chỉ những nước tham gia thỏa thuận này mới có thể khôi phục các lệnh trừng phạt.

Đây là luận điểm pháp lý mà ngay cả cựu Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ John Bolton - một người phản đối thỏa thuận hạt nhân và chứng kiến việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận này - cũng đã xác nhận. Thực tế, vấn đề đã chuyển từ một cuộc đấu tranh pháp lý thành cuộc chiến về mặt chính trị. Một bức tranh đa sắc màu đang diễn ra tại Liên Hợp quốc, theo đó các thành viên được chia thành 3 nhóm.

Nhóm thứ nhất do Mỹ đứng đầu và trên thực chất cũng chỉ có nước Mỹ. Đó là việc nước này sẽ tìm cách bảo vệ quan điểm của mình - chủ yếu thông qua việc gây sức ép chính trị và kinh tế - để buộc một số quốc gia thành viên đồng ý thực thi các lệnh trừng phạt khi thời hạn thông báo kết thúc. Nếu các nước không khôi phục các lệnh trừng phạt thì chính quyền ông Trump có khả năng sẽ đe dọa áp dụng các biện pháp trừng phạt bổ sung, như đã thực hiện thành công trong 18 tháng qua. Một số quốc gia có thể sẽ buộc phải đứng về phía Mỹ vì lo sợ nước này có thể gây áp lực kinh tế đối với họ.

Nga và Trung Quốc được cho là dẫn đầu nhóm thứ hai và đã bắt đầu có động thái đáp trả. Nhóm này không chỉ từ chối thực hiện các lệnh trừng phạt của Liên Hợp quốc mà Nhà Trắng tuyên bố cần áp đặt trở lại, mà còn có thể gây cản trở bằng việc không đồng ý tái thiết lập các ủy ban cần thiết của Liên Hợp quốc để giám sát việc thực hiện các lệnh trừng phạt đó. Tìm kiếm một quyết định của Tòa án Công lý quốc tế về vấn đề pháp lý đối với tuyên bố của Mỹ cũng có thể sẽ là một cách mà nhóm này sẽ thực hiện.

Nhóm thứ ba sẽ do Pháp, Anh và Đức dẫn đầu - những nước vẫn có quan điểm cho rằng thỏa thuận cần được duy trì hết mức có thể. Trong một tuyên bố vào tháng 6-2020, chính phủ các nước này nhấn mạnh rằng họ sẽ không ủng hộ việc Mỹ đơn phương khôi phục các lệnh trừng phạt. Chỉ có điều, quyết tâm này liệu có biến thành hành động phản đối trực diện hay không thì còn phải chờ xem. Cách được cho là hiệu quả nhất mà nhóm này đang thực hiện, đó là tìm cách trì hoãn việc đưa ra quyết định tiến hành các bước cần thiết cho việc thực thi các lệnh trừng phạt của Liên Hợp quốc, ít nhất được dự đoán là cho đến tháng 11, sau khi cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ diễn ra.

Thỏa thuận hạt nhân Iran được duy trì là cần thiết trong tình hình hiện nay. Ảnh: KT.
Thỏa thuận hạt nhân Iran được duy trì là cần thiết trong tình hình hiện nay. Ảnh: KT.

Các nước lớn còn lại như Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản dường như ủng hộ cách tiếp cận này. Chính phủ những nước này thậm chí còn gửi tín hiệu chính trị quan trọng đến Iran và ủng hộ hầu hết các thành viên Hội đồng Bảo an ra tuyên bố chung cam kết không chấp nhận hành động đơn phương khôi phục các lệnh trừng phạt của Mỹ. Theo cách tiếp cận này, 27 nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) có thể khởi động một tiến trình tham vấn kéo dài xung quanh cách thức tái áp đặt các lệnh trừng phạt. Khả năng là các lệnh trừng phạt riêng rẽ cấp EU đối với chương trình hạt nhân của Iran sẽ không được áp đặt trở lại chừng nào Iran vẫn thận trọng trong cách tiếp cận các hoạt động hạt nhân của mình.

Về phần mình, Iran có thể sẽ phản ứng tức thì trước mọi động thái của Mỹ, mà khả năng lớn nhất là mở rộng các hoạt động hạt nhân. Tuy nhiên, kiên nhẫn là điều mà Tehran cần vào lúc này. Một cuộc chiến pháp lý, mà ẩn đằng sau nó là màu sắc chính trị, do Nga và Trung Quốc khởi xướng chống lại hành động tái áp đặt các lệnh trừng phạt của Mỹ lên Iran, kết hợp với việc nhiều quốc gia không thực thi các lệnh trừng phạt của Liên Hợp quốc và phe ứng cử viên Tổng thống Mỹ Joe Biden liên tục bóng gió rằng Mỹ sẽ quay trở lại thỏa thuận hạt nhân Iran như trước, có thể giúp trì hoãn những phản ứng tiêu cực nhất từ Tehran.

EU và Iran đã cố gắng ngăn thỏa thuận hạt nhân sụp đổ. Tất cả đã đi một chặng đường dài và chỉ còn một thời gian ngắn nữa là đến cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ, với hy vọng sẽ có một sự thay đổi. Nếu Iran có hành động cực đoan liên quan đến chương trình hạt nhân như gia tăng đáng kể mức độ làm giàu urani hoặc hạn chế quyền tiếp cận của các thanh sát viên quốc tế sẽ có thể khiến nỗ lực duy trì thỏa thuận đổ ra sông ra biển. Đó là chưa kể những yếu tố ngoài tầm kiểm soát của tất cả các bên, chẳng hạn như một vụ tấn công vào cơ sở hạt nhân Iran bởi một đồng minh Mỹ trong khu vực, thì kết quả sẽ thật khó lường.

Hùng Thắng (Tổng hợp)

Các tin khác

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Núi thách thức chờ đợi tân thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal

Chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử quốc hội đưa Balendra Shah - cựu rapper 35 tuổi - tiến gần tới vị trí thủ tướng trẻ nhất lịch sử Nepal. Nhưng, phía sau làn sóng ủng hộ mạnh mẽ là những kỳ vọng khổng lồ và cả một núi thách thức quản trị phức tạp, đặt ra bài toán không dễ giải đối với một chính khách chưa trải qua nhiều kinh nghiệm.

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Bầu cử địa phương tại Pháp 2026, “nhiệt kế” cho cuộc đua vào Điện Elysee

Giữa bối cảnh nước Pháp tiến gần đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2027, các cuộc bầu cử địa phương diễn ra ngày 15 và 22/3 đang trở thành “chiếc nhiệt kế” rất quan trọng. Từ những làng quê nhỏ đến các thành phố lớn, lá phiếu của cử tri lần này không chỉ chọn ra các thị trưởng mà còn “cập nhật” tâm trạng chính trị của xã hội Pháp trước cuộc bầu cử lớn hơn vào năm sau.

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Siết chặt biên giới, đảm bảo an toàn bầu cử

Với đặc thù là tỉnh biên giới, để đảm bảo an ninh, an toàn cho bầu cử, Công an tỉnh Tây Ninh đã triển khai cao điểm siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu. Qua phối hợp tuần tra, kiểm soát, lực lượng chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật…

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Hợp tác cùng hành động trước thách thức an ninh phi truyền thống sẽ định hình tương lai ASEAN

Năm 2025 khép lại, tình hình an ninh Đông Nam Á có những chuyển biến đáng lo ngại buộc các nhà lãnh đạo cảnh sát khu vực phải nâng cao hợp tác để vừa giải quyết triệt để các thách thức an ninh phi truyền thống mới nảy sinh, vừa bảo đảm tính tự chủ chiến lược của từng quốc gia trong bối cảnh mới đầy biến động.

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nước Đức trước cơ hội có nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng thống Frank-Walter Steinmeier đang dần đi đến những trang cuối, mở ra một cuộc đua không chỉ đơn thuần là tìm người kế nhiệm vị trí nguyên thủ quốc gia Đức. Trong bối cảnh xã hội phân cực và chính trường nhiều biến động, những lời kêu gọi về một nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, hứa hẹn một sự thay đổi mang tính biểu tượng tại Đức.

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Mexico: El Mencho và an ninh cho World Cup

Cái chết của trùm ma túy khét tiếng El Mencho đẩy bang Jalisco rơi vào tình trạng hỗn loạn, kéo theo những lo ngại ngày càng lớn về công tác đảm bảo an ninh cho World Cup 2026 - giải đấu mà Mexico trong vai trò quốc gia đồng chủ nhà.

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Nhật Bản: “Canh bạc” của bà Takaichi

Cuộc bầu cử ở Nhật Bản diễn ra vào ngày 8/2, hơn nửa tháng sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giải tán Quốc hội (ngày 23/1). Hầu hết các phân tích đều tập trung vào bối cảnh đây là lần đầu tiên trong 60 năm, Hạ viện Nhật Bản bị giải tán đúng vào ngày khai mạc kỳ họp thường kỳ của Quốc hội và thực hiện chiến dịch tranh cử ngắn ngủi bất thường chỉ vỏn vẹn có 16 ngày.

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Trong bối cảnh nền kinh tế gặp khó khăn và tình trạng tham nhũng, cử tri Thái Lan coi cuộc bầu cử ngày 8/2 là cơ hội để vực dậy đất nước. Đó là chính sách nhằm thắp sáng thời kỳ hoàng kim của việc phát triển cơ sở hạ tầng và đưa Thái Lan trở thành trung tâm thương mại - đầu tư của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới.

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Chống tham nhũng tại Albania: “Bộ trưởng ảo” và nghịch lý thật

Việc chính phủ Albania ra mắt “bộ trưởng ảo” Diella nhằm mục đích minh bạch hóa bộ máy hành chính đang đối mặt với những nghi ngại lớn sau khi các quan chức đứng đầu cơ quan phát triển hệ thống này bị điều tra vì sai phạm kinh tế. Sự việc không chỉ đặt ra thách thức cho mục tiêu gia nhập EU của Albania mà còn mở ra suy ngẫm về những giới hạn của công nghệ trong quản trị quốc gia.

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Cơn bão ICE: Làn sóng phẫn nộ làm lung lay đảng Cộng hòa

Trong những ngày đầu năm 2026, nước Mỹ chứng kiến một làn sóng phản kháng chưa từng có nhắm vào Cơ quan Di trú và Hải quan (ICE). Cái chết của người mẹ 3 con ở Minneapolis đã trở thành ngòi nổ kéo theo các cuộc biểu tình khắp cả nước và đẩy đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump vào thế nguy hiểm chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng.

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Thủ tướng Friedrich Merz và hành trình đưa nước Đức “vượt dốc”

Trong bối cảnh một châu Âu chao đảo, nước Đức dưới thời Thủ tướng Friedrich Merz đã thoát khỏi hình ảnh "lưỡng lự" trong chính sách đối ngoại, khẳng định vị thế trụ cột không thể thiếu của EU và NATO. Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang của những thành công trên trường quốc tế, một cuộc khủng hoảng nội tại đang âm ỉ đe dọa chính phủ của ông khi những cuộc bầu cử đang tới gần.

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Ôtô Trung Quốc bon bon xuất ngoại

Trung Quốc hiện là quốc gia xuất khẩu ô tô nhiều nhất thế giới tính theo đầu xe. Các hãng xe hơi Trung Quốc đang phải chịu sức ép cạnh tranh khủng khiếp trên thị trường nội địa. Nhiều nhà sản xuất xe vì vậy coi thị trường nước ngoài như chiếc “van xả” giúp giảm bớt áp lực.

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Cuộc sống hiện tại của gia đình ông Bashar Al-Assad

Trước khi làm Tổng thống Syria, ông Bashar Al-Assad từng là một bác sĩ. Khi làm Tổng thống Syria, ông thường được gọi là “Bác sĩ” hơn là “Tổng thống”. Sau khi từ bỏ ghế Tổng thống Syria và sống lưu vong ở Moscow, ông được cho là đang quay lại với nghề y, tham gia các lớp học nhãn khoa.

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Peru: Các cựu Tổng thống liên tục bị kết án

Đất nước Peru ở Nam Mỹ đang lập một kỷ lục hiếm có trong lịch sử chính trị thế giới đương đại, với việc có đến 7 đời tổng thống trong 7 năm , và đặc biệt là đã bỏ tù đến 6 cựu nguyên thủ quốc gia trong vòng 20 năm qua.

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Brazil: Ông Bolsonaro bắt đầu thụ án

Cựu Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro phải bắt đầu thụ án 27 năm tù vì tội âm mưu đảo chính bất thành, thẩm phán Tòa án Tối cao Alexandre de Moraes ra phán quyết hôm 25/11.

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng ở Bihar, đòn bẩy chính trị cho Thủ tướng Modi

Chiến thắng áp đảo của Liên minh Dân chủ Quốc gia (NDA) do đảng Nhân dân Ấn Độ (BJP) lãnh đạo tại bang Bihar là đòn bẩy quan trọng cho Thủ tướng Narendra Modi. Kết quả này không chỉ phản ánh sự đồng thuận của cử tri với các chính sách an sinh và phát triển địa phương mà còn mở ra dư địa chính trị để New Delhi cân bằng lợi ích trong quan hệ thương mại với Mỹ và giữ thế chủ động trước căng thẳng kéo dài với Pakistan.