Con đường mới của sân khấu thực cảnh Việt Nam

Đầu tư hàng chục tỷ vào công nghệ biểu diễn

Sân khấu cổ truyền Việt Nam vốn rất mộc mạc, nhiều khi chỉ là một sân khấu đơn sơ và diễn viên là đủ. Nhưng để bắt kịp với xu hướng hưởng thụ nghệ thuật thị giác mới, một loại hình giải trí khác đã ra đời, mang tên sân khấu thực cảnh. Ở đó có thể quy tụ vài trăm diễn viên hoặc có khi lên đến cả nghìn diễn viên. Họ cùng nhau biểu diễn dưới những sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại tối tân nhất.

Các nhà đầu tư cũng nhìn nhận sân khấu thực cảnh không chỉ là một sản phẩm giải trí mà còn là một phần của hệ sinh thái du lịch. Bởi những chuyến du lịch ngày nay không còn chỉ xoay quanh việc tham quan danh lam thắng cảnh hay thưởng thức ẩm thực; du khách còn muốn tìm những thú vui mới mẻ trong thưởng thức nghệ thuật kết hợp với giải trí. Chính sự thay đổi trong nhu cầu của khán giả đã khiến sân khấu thực cảnh trở thành một hướng đầu tư mới của nhiều khu du lịch tại Việt Nam. Một show diễn thành công có thể trở thành biểu tượng của một điểm đến, giống như cách nhiều chương trình nghệ thuật nổi tiếng trên thế giới góp phần định vị thương hiệu của địa phương.

Không chỉ là những màn trình diễn nghệ thuật, các show quy mô lớn là sự kết hợp giữa câu chuyện văn hóa, không gian điểm đến và công nghệ trình diễn hiện đại. Khoản kinh phí khổng lồ được đầu tư cho ánh sáng, âm thanh, trình chiếu 3D mapping, sân khấu thông minh, drone và các hiệu ứng đa giác quan nhằm tạo ra những khoảnh khắc ấn tượng, có sức lan tỏa mạnh trên mạng xã hội. "Tinh hoa Bắc Bộ" (Hà Nội) và "Ký ức Hội An" (Đà Nẵng); “Huyền thoại biển xanh” (Nha Trang); “Nụ hôn của biển cả”; “Once Show” (Phú Quốc) và các chương trình nghệ thuật tại Nhà hát Đó. Gần đây, “Đất nước thiên hùng ca” (Hưng Yên)… tiếp tục cho thấy một bước tiến mới trong việc ứng dụng công nghệ vào sân khấu thực cảnh Việt Nam. Chương trình khai thác câu chuyện lịch sử Việt Nam trong không gian trình diễn hiện đại, kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc, hình ảnh kỹ thuật số và các công nghệ sân khấu tiên tiến nhất đều có trên sân khấu thực cảnh tại Việt Nam.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Việt Nam) cho biết: "Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, nghệ thuật đang đứng trước những cơ hội phát triển rất lớn. Điều quan trọng là vừa bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống, vừa mạnh dạn ứng dụng công nghệ, tiếp cận các xu hướng sáng tạo đương đại và tăng cường hội nhập quốc tế. Với sân khấu thực cảnh, công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn góp phần mở rộng không gian sáng tạo, nâng cao trải nghiệm của công chúng, tạo sức sống mới cho các giá trị văn hóa Việt Nam".

Tuy nhiên, bà cũng nhận định: "Khán giả có thể bị thu hút bởi ánh sáng, âm thanh và kỹ xảo trong lần đầu tiên, nhưng điều khiến họ quay lại chính là câu chuyện và cảm xúc mang dấu ấn của vùng đất".

Theo đạo diễn sân khấu lễ hội Phạm Hoàng Giang, sân khấu thực cảnh có thể "hô biến" dòng sông, một mặt hồ, một khu phố cổ, một cánh đồng hay một quần thể kiến trúc có thể trở thành sân khấu khổng lồ. Tuy nhiên, để biến những không gian đó thành một tác phẩm nghệ thuật có khả năng thu hút hàng nghìn, chục nghìn khán giả mỗi đêm, công nghệ đóng vai trò quan trọng. Đó là lý do các nhà đầu tư sẵn sàng bỏ ra nguồn vốn rất lớn cho hệ thống ánh sáng, âm thanh, màn hình LED, trình chiếu mapping, thiết bị điều khiển sân khấu tự động, hiệu ứng nước, lửa, drone hay các giải pháp công nghệ tương tác.

"Công nghệ giúp các giá trị văn hóa truyền thống tiếp cận với thế hệ khán giả mới. Những câu chuyện lịch sử, truyền thuyết dân gian hay nét đẹp đời sống bản địa nếu chỉ được kể bằng phương thức truyền thống đôi khi khó tạo sức hút với công chúng trẻ. Nhưng khi kết hợp với âm thanh đa chiều, hình ảnh kỹ thuật số và nghệ thuật trình diễn hiện đại, những câu chuyện ấy có thể trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn", đạo diễn Phạm Hoàng Giang nói.

Tuy nhiên, theo ông Giang, cuộc chạy đua công nghệ cũng đặt ra một câu hỏi: "Liệu sân khấu thực cảnh có đang trở thành cuộc thi về hiệu ứng thay vì cuộc chơi của nghệ thuật?". Thực tế cho thấy, công nghệ chỉ là phương tiện; một chương trình có thể sở hữu sân khấu hoành tráng nhưng nếu thiếu câu chuyện, thiếu chiều sâu văn hóa và cảm xúc thì rất khó tạo dấu ấn lâu dài. Những show thành công trên thế giới đều có một điểm chung: công nghệ phục vụ câu chuyện, chứ không thay thế câu chuyện. Vì vậy, bài toán lớn nhất của sân khấu thực cảnh Việt Nam hiện nay không chỉ là đầu tư bao nhiêu tiền cho thiết bị, mà là làm thế nào để công nghệ hòa quyện với bản sắc địa phương, tạo nên những sản phẩm vừa hiện đại, vừa mang dấu ấn riêng.

Khi mạng xã hội trở thành "khán phòng" lớn nhất

Từ góc độ nghệ thuật sân khấu, đạo diễn Hoàng Công Cường cho rằng những gì thế giới đang áp dụng trong các sân khấu lớn, từ sân khấu cơ khí đa tầng, mapping, hologram, laser cho tới trình diễn trên không, hay mặt nước… đều đã được tiếp cận và xử lý trong chương trình nghệ thuật theo hướng phù hợp với điều kiện và tư duy sáng tạo của Việt Nam. Nếu làm tốt, nó sẽ là nơi hút lượng khán giả khổng lồ. Đây là một tín hiệu cho thấy sân khấu Việt Nam hoàn toàn có khả năng tiệm cận chuẩn quốc tế về mặt công nghệ biểu diễn, khi có sự đầu tư đồng bộ và cách tổ chức sản xuất bài bản. Tuy nhiên, công nghệ không đứng riêng lẻ như một yếu tố "trình diễn kỹ thuật", mà được đặt trong mạch kể chuyện, phục vụ trực tiếp cho cảm xúc và nội dung tác phẩm sẽ tạo được sự hứng thú cho cả ê kíp sáng tạo và công chúng thưởng thức.

Từ góc nhìn của người làm truyền thông chiến lược, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn truyền thông Lê, nhận định: "Có một sự thay đổi dễ nhận thấy trong vài năm gần đây: Ngân sách dành cho công nghệ trong nhiều dự án sân khấu thực cảnh đã chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng vốn đầu tư".

Đằng sau những con số hàng chục, thậm chí trăm tỷ đồng đầu tư, không đơn thuần là cuộc chạy đua về kỹ thuật. Đó là sự thay đổi trong cách kể chuyện, cách chạm đến cảm xúc khán giả và cách một chương trình tồn tại trong kỷ nguyên số.

Theo ông Lê Quốc Vinh, nếu trước đây thành công của một buổi diễn được đo bằng số lượng khán giả mua vé, thì ngày nay còn được đo bằng số lượng video được chia sẻ trên TikTok, Instagram, Facebook hay YouTube. Những gì hay ho, lạ mắt trên sân khấu đều có khả năng trở thành những video lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội. Điều đó khiến công nghệ trở thành một khoản đầu tư cho truyền thông. Một khoảnh khắc dài 15 giây có thể tiếp cận hàng chục triệu người, tạo hiệu ứng quảng bá mà trước đây cần đến những chiến dịch marketing rất tốn kém. Trong nền kinh tế trải nghiệm, giá trị của một buổi diễn không chỉ nằm ở những gì diễn ra trên sân khấu, mà còn ở sức sống của nó sau khi khán giả rời khỏi khán phòng.

"Cuộc cạnh tranh trong tương lai sẽ không nằm ở việc ai sở hữu nhiều thiết bị hơn, mà ở việc ai kể được những câu chuyện đặc sắc hơn. Bởi một sân khấu có thể được xây dựng bằng hàng nghìn thiết bị công nghệ, nhưng để trở thành một biểu tượng văn hóa, nó cần có linh hồn của vùng đất và cảm xúc của con người", ông Lê Quốc Vinh nói.