Gần 80 năm qua, ngày 27/7 là "Ngày Thương binh - Liệt sĩ" và tháng 7 đã in sâu trong tâm khảm mỗi người dân Việt Nam là "Tháng tri ân". Đó là truyền thống biết ơn những bậc tiền nhân có công dựng nước và giữ nước như các Vua Hùng, An Dương Vương, Hai Bà Trưng, Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Hàm Nghi, Phan Đình Phùng, Nguyễn Trung Trực, Hoàng Hoa Thám... và sau này là các vị cách mạng tiền bối khai sáng nước Việt Nam hiện đại, tiêu biểu là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Để "Non sông gấm vóc có ngày nay" (thơ Hồ Chí Minh, 1961), chỉ tính riêng trong thế kỷ XX, dân tộc ta đã phải tiến hành các cuộc kháng chiến, chiến tranh bảo vệ bi hùng; biết bao cán bộ, chiến sĩ và đồng bào đã dũng cảm hy sinh vì nền độc lập, tự do, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.
Bởi vậy mà "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" (tính từ 15/3/2026 đến 27/7/2027) là một cao trào tri ân toàn diện cực kỳ thiết thực, là mệnh lệnh từ trái tim thể hiện rõ truyền thống "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam.
Sau hơn 3 tháng phát động, chiến dịch này đã thu được nhiều kết quả ý nghĩa và trong những ngày qua, có bao câu chuyện rưng rưng xúc động khi nhiều hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy. Trong đó, tại khu vực công viên Lê Thị Riêng, bước đầu phát hiện nhiều hài cốt liệt sĩ. Đặc biệt, một bộ hài cốt kèm di vật, giấy tờ mang tên Huỳnh Văn Quên (quê Long An, nay thuộc tỉnh Tây Ninh).
Thông tin nhanh chóng lan truyền và một gia đình tại Tây Ninh có nhiều dữ liệu trùng khớp, rất có thể là thân nhân của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, đã được lấy mẫu ADN để giám định.
Khúc vĩ thanh không chỉ xúc động, mà còn là sự ám ảnh bởi chỉ một lời ước hẹn ngay trước Mậu Thân 1968 của người lính quả cảm Huỳnh Văn Quên: "Thắng trận này, anh sẽ về ra mắt ba má và xin cưới em", mà cô thôn nữ Nguyễn Thị Lệ (sinh năm 1947) đã đợi chờ gần 60 năm qua! Đất nước thời tao loạn, những người phụ nữ có chồng ra trận không trở về, là sự hy sinh lớn lao nhưng họ còn có niềm hạnh phúc được làm vợ, làm mẹ. Nhưng, với bà Lệ, chỉ một lời ước hẹn đó mà cả cuộc đời bà ở vậy, vò võ chờ đợi từ lúc mới đôi mươi đến khi sắp tuổi 80 mới có tin tức về "người thương", thì sự hy sinh và thiệt thòi khó gì có thể so sánh. Dù bà Lệ có niềm an ủi được gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên coi như dâu thảo trong nhà và ngày 18/7/2026, Sở Nội vụ tỉnh Tây Ninh ra quyết định bổ sung bà Nguyễn Thị Lệ là vợ của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, đồng thời cấp Giấy chứng nhận thân nhân liệt sĩ số 7.248 cho bà; thì câu chuyện tình của bà với người anh hùng ngã xuống trong trận đánh tại cầu chữ Y mùa xuân Mậu Thân 1968 sẽ còn ám ảnh, là minh chứng cho sự khốc liệt của chiến tranh, sự mất mát, thiệt thòi của cả người đã mất lẫn người còn sống...
Uống nước nhớ nguồn là đạo lý, là truyền thống của dân tộc Việt Nam. Trong bản Di chúc lịch sử, Bác Hồ căn dặn: "Đầu tiên là công việc đối với con người. Đối với những người đã dũng cảm hy sinh một phần xương máu của mình (cán bộ, binh sĩ, dân quân, du kích, thanh niên xung phong...), Đảng, Chính phủ và đồng bào phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn, đồng thời phải mở những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi người để họ có thể dần dần "tự lực cánh sinh". Đối với các liệt sĩ, mỗi địa phương (thành phố, làng xã) cần xây dựng vườn hoa và bia kỷ niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta. Đối với cha mẹ, vợ con (của thương binh và liệt sĩ) mà thiếu sức lao động và túng thiếu, thì chính quyền địa phương (nếu ở nông thôn thì chính quyền xã cùng hợp tác nông nghiệp) phải giúp đỡ họ có công việc làm ăn thích hợp, quyết không để họ bị đói rét".
Một trong những liệt sĩ đầu tiên sau Ngày Toàn quốc kháng chiến (19/12/1946), là thân nhân của nhân sĩ nổi tiếng - bác sĩ Vũ Đình Tụng. Khi được báo cáo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp viết thư thăm hỏi, tri ân bác sĩ Vũ Đình Tụng.
Thư có đoạn: "Thưa ngài!
Tôi được báo cáo rằng: Con giai ngài đã oanh liệt hy sinh cho Tổ quốc.
Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nước Việt Nam là gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu của tôi. Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột.
Nhưng cháu và anh em thanh niên khác dũng cảm hy sinh để giữ gìn đất nước. Thế là họ đã làm rạng rỡ dân tộc, vẻ vang giống nòi. Họ chết cho Tổ quốc sống mãi; vật chất họ mất nhưng tinh thần họ vẫn luôn luôn sống với non sông Việt Nam.
Họ là con thảo của Ðức Chúa, họ đã thực hiện cái khẩu hiệu: Thượng đế và Tổ quốc. Những thanh niên đó là dân tộc anh hùng. Ðồng bào và Tổ quốc sẽ không bao giờ quên ơn họ.
Ngài đã đem món của quý báu nhất là con của mình, sẵn sàng hiến cho Tổ quốc. Từ đây chắc ngài sẽ thêm ra sức giúp việc kháng chiến để bảo vệ nước nhà thì linh hồn cháu ở trên trời cũng bằng lòng và sung sướng...”.
Bức thư ngắn gọn, chan chứa muôn vàn tình thương yêu của vị lãnh tụ với gia đình bác sĩ Vũ Đình Tụng, cũng chính là sự tri ân với chiến sĩ, đồng bào đã ngã xuống vì sự trường tồn của dân tộc Việt Nam.
Trong dòng chảy đó, tháng 6/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị chọn một ngày trong năm làm Ngày Thương binh toàn quốc để đồng bào ta có dịp tỏ lòng hiếu nghĩa, bác ái. Đầu tháng 7/1947, tại xã Minh Phú, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên diễn ra hội nghị của Ban Vận động tổ chức Ngày Thương binh toàn quốc; hội nghị nhất trí lấy ngày 27/7 hằng năm là Ngày Thương binh toàn quốc (sau này là Ngày Thương binh - Liệt sĩ).
Nhân dịp này, Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động phong trào giúp đỡ thương binh. Người nêu rõ: "Trong lúc chống nạn đói kém, đồng bào ta đã từng mỗi tuần nhịn ăn một bữa để giúp các đồng bào bị đói. Bây giờ chống nạn ngoại xâm, tôi chắc đồng bào ta sẽ vui lòng vài ba tháng nhịn ăn một bữa để giúp đỡ chiến sĩ bị thương". Đồng thời, Người nêu gương thực hiện: "Tôi xin xung phong gửi một chiếc áo lót lụa của chị em phụ nữ đã biếu tôi, một tháng lương của tôi, một bữa ăn của tôi, và của các nhân viên tại Phủ Chủ tịch, cộng là một nghìn một trăm hai mươi bảy đồng để ủng hộ và giúp đỡ thương binh...”.
Thấm nhuần truyền thống, đạo lý của dân tộc và lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những năm qua, Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta tiếp tục quan tâm làm tốt công tác thương binh, chính sách với gia đình liệt sĩ. Đặc biệt, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" là một cao điểm hành động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Bên cạnh việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ lần đầu tiên được tổ chức ở quy mô lớn nhất, toàn diện nhất. Hàng vạn ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính ở khắp các nghĩa trang trên cả nước sẽ được khai quật để lấy mẫu giám định ADN.
Chiến dịch 500 ngày đêm đề ra các mục tiêu chính: Tìm kiếm, quy tập khoảng 7 nghìn hài cốt liệt sĩ; hoàn thành việc lấy mẫu đối với khoảng 230 nghìn mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ; giám định ADN khoảng 18 nghìn mẫu hài cốt liệt sĩ... Trong đó, Bộ Công an được Chính phủ giao nhiệm vụ chỉ đạo xây dựng và quản trị, vận hành ngân hàng gen thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin; chủ trì rà soát thông tin, tạo lập dữ liệu, thu thập và phân tích mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính hài cốt; tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia; so sánh, đối khớp ADN hài cốt liệt sĩ với ADN mẫu đối chứng thân nhân liệt sĩ còn thiếu thông tin phục vụ đối chiếu; phối hợp, chỉ đạo tham gia giải quyết các vấn đề phức tạp, nhạy cảm, thông tin sai lệch, tiêu cực trong quá trình thực hiện góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu của chiến dịch.
Từ khi phát động chiến dịch (2/4/2026), theo số liệu từ Cục Chính sách - Xã hội, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, tính đến ngày 5/7, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được 1.306 hài cốt liệt sĩ, trong đó 282 hài cốt liệt sĩ ở trong nước, 174 hài cốt liệt sĩ tại Lào, 850 hài cốt liệt sĩ tại Campuchia, cùng 3 mộ tập thể tại Tuyên Quang... Cả nước đã tổ chức lấy mẫu đối với 35.925 mộ liệt sĩ, trong đó 25.331 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, đạt 70,51%; còn 10.594 mộ chưa đủ điều kiện lấy mẫu. Bên cạnh đó, đã lấy mẫu thân nhân liệt sĩ đối với 93.464 trường hợp, phân tích và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu 53.036 mẫu...
“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” sẽ kết thúc vào ngày 27/7/2027; khối lượng công việc còn rất lớn, song với quyết tâm, với tình cảm và lòng biết ơn sâu sắc các anh hùng, liệt sĩ, nhất định chúng ta sẽ hoàn thành tốt và vượt mức mục tiêu, yêu cầu đề ra. Hơn thế nữa, sau khi hoàn thành, chiến dịch đó nhất định còn tiếp diễn dưới những hình thức, mức độ khác nhau để làm an lòng các gia đình liệt sĩ và tri ân tiền nhân.
