Hơn 90% doanh nghiệp nhỏ và vừa khó vay vốn
Báo cáo "Doanh nghiệp SME tại Việt Nam 2026" vừa được FiinGroup công bố cho thấy tính đến tháng 7/2026, cả nước có khoảng 914.000 DNNVV, chiếm khoảng 94% tổng số DN. Tuy nhiên, khu vực này mới đóng góp dưới 20% doanh thu và khoảng 8% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.
Khả năng tiếp cận vốn vay của DNNVV cũng còn rất hạn chế. Chỉ khoảng 8,8% DN tiếp cận được vốn vay, giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025. Trong khi đó, tỷ lệ tương ứng ở nhóm DN lớn lên tới 47,1%.
FiinGroup nhận định khoảng cách lớn về tiếp cận tài chính đang ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng duy trì hoạt động, mở rộng quy mô và phát triển của khu vực SME.
Về khoảng trống tín dụng còn rất lớn trong khu vực SME, báo cáo phân tích ngân hàng và các tổ chức tài chính có xu hướng lựa chọn những DN có thời gian hoạt động đủ lâu. Gần 85% SME có vay vốn là những DN đã hoạt động từ 5 năm trở lên. Hồ sơ rủi ro của nhóm này cũng tốt hơn đáng kể.
Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 45% DN hoạt động trên 5 năm, có mức rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa tiếp cận vốn vay. Đây có thể là nhóm có tiềm năng để các tổ chức tín dụng tiếp tục đánh giá và mở rộng tiếp cận, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp có mức rủi ro trung bình và thấp.
Thực tế, câu chuyện khó tiếp cận vốn tín dụng của nhóm DNNVV dù không mới, nhưng những vướng mắc vẫn luôn mang tính thời sự. Để hỗ trợ, hệ thống ngân hàng đang đẩy mạnh các gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ các DNNVV và các lĩnh vực ưu tiên. Riêng nhóm 4 ngân hàng thương mại lớn nhất đã bố trí khoảng 220.000 tỷ đồng, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng.
Tuy nhiên, đằng sau những con số lãi suất hấp dẫn là nỗi lo về khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ phía ngân hàng, khiến dòng vốn rẻ vẫn chưa thể chảy mạnh vào khu vực sản xuất nhỏ và vừa.
Ông Trần Đình Trung, Giám đốc Tài chính tại Công ty xe đạp Thống Nhất bày tỏ mong muốn ngân hàng có chính sách giảm lãi suất cho DN để đỡ chi phí lãi vay, nhất là trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên nút thắt tiếp cận vốn với DNNVV như tài sản bảo đảm, hoá đơn chứng từ, thời gian chứng minh dòng tiền hay hồ sơ thẩm định… vẫn là lý do khiến DN khó tiếp cận vốn.
Chia sẻ từ kinh nghiệm thực tế, lãnh đạo một doanh nghiệp trong lĩnh vực xuất nhập khẩu đang có vốn vay ở ngân hàng cho rằng lãi suất chỉ là một phần, vì các DNNVV muốn tiếp cận dòng vốn rẻ, nhất là dòng vốn từ khối ngân hàng nhà nước, phải có lịch sử tín dụng tốt, có báo cáo tài chính “đẹp” và tài sản thế chấp đúng quy mô - điều mà không phải đơn vị nào cũng đáp ứng được.
“Dù có nhiều gói tín dụng lớn dành cho DNNVV, song nếu tiếp tục vận hành theo cơ chế cũ, dòng tiền nhiều khả năng lại chảy về nhóm DN vốn dĩ đã đủ điều kiện, thay vì đến đúng đối tượng đang khát vốn, thì hiệu quả sẽ vẫn không cao. Chưa kể, dù lãi suất giảm, nhưng không đồng nghĩa DN sẽ tăng nhu cầu vay vốn nếu đơn hàng chưa có, hoặc tình hình sản xuất ảm đạm, việc tăng thêm đòn bẩy tài chính là điều ít DN nghĩ đến”, vị DN này nghi ngại.
Khơi tín dụng, mở rộng thị trường vốn
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc khơi thông dòng vốn cho khu vực DNNVV có ý nghĩa không chỉ với từng DN mà còn với khả năng mở rộng quy mô của cả nền kinh tế.
Để gỡ khó, giúp DNNVV tiếp cận vốn tín dụng, TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DNNVV Việt Nam (VINASME) nhận định không thể yêu cầu các ngân hàng thương mại hạ chuẩn tín dụng để gánh rủi ro nợ xấu, song hoàn toàn có thể thay đổi cách thức đánh giá tín dụng.
Theo ông Nam, ngân hàng cần đa dạng hóa các tiêu chí thẩm định dựa trên dữ liệu số, từ dòng tiền hoạt động qua tài khoản, lịch sử hóa đơn điện tử, hợp đồng thực tế cho đến hệ thống máy móc, kho bãi và quyền sở hữu trí tuệ…
Ngoài ra, cơ chế bảo lãnh tín dụng cũng cần được vận hành thực chất hơn. Các định chế bảo lãnh nên áp dụng hình thức bảo lãnh từng phần từ 30% đến 50% để cùng chia sẻ rủi ro với ngân hàng thương mại.
“Đặc biệt, việc công khai minh bạch điều kiện và lý do từ chối giải ngân của từng gói tín dụng cũng là yêu cầu cấp thiết để xác định rõ dòng vốn đang tắc nghẽn ở khâu nào”, TS Nam nói.
Có quan điểm tương tự, Chủ tịch Hiệp Hội DNNVV Nguyễn Văn Thân cho rằng điều quan trọng không chỉ nằm ở việc DNNVV có vốn mà còn là khả năng tiếp cận vốn một cách kịp thời. Lý do rất đơn giản, đó là việc cho nhóm DN này vay vừa rủi ro, vừa phức tạp và lợi nhuận thấp vì lãi suất phải giảm.
Tìm giải pháp, ông Thân cho rằng Việt Nam cần có cơ chế công nhận kết quả xếp hạng tín nhiệm để tạo niềm tin cho thị trường. Khi được thực hiện bài bản, đây sẽ là công cụ quan trọng để phân loại DN theo mức độ uy tín, năng lực tài chính và khả năng thực hiện nghĩa vụ. Đối với các ngân hàng, các tổ chức tín dụng, xếp hạng tín nhiệm có thể trở thành một nguồn thông tin tham khảo trong quá trình thẩm định và cấp tín dụng, qua đó giảm bớt sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.
Bên cạnh vốn tín dụng ngân hàng truyền thống, ông Thân cũng đề nghị phải mở rộng các kênh huy động vốn cho khối DNNVV. Vị chuyên gia này cho rằng qua 10 năm thực hiện, Quỹ Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa phát huy hiệu quả, bởi vậy cần tính đến phương án giải thể hoặc thay đổi cơ chế thực hiện. Ngoài ra, ông Thân đề xuất thành lập ngân hàng chuyên biệt và sớm có quy chế sandbox, để các bên có thể cho vay lẫn nhau…
