Sáng 29/10, tại phiên thảo luận tại Hội trường về Luật Đất đai (sửa đổi), nhiều đại biểu Quốc hội nêu thực tế về bất cập trong xác định diện tích đất ở có nguồn gốc sử dụng lâu đời và đề nghị cần có quy định cụ thể, minh bạch để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, đồng thời hài hòa lợi ích khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh.
Làm rõ diện tích đất ở có nguồn gốc sử dụng lâu đời
Thảo luận về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Tạ Văn Hạ (đoàn Đà Nẵng) cho rằng cần rà soát những bất cập trong việc xác định diện tích đất ở đối với các thửa đất được sử dụng, chuyển giao qua nhiều thế hệ. Trên thực tế, có những thửa đất người dân đã sinh sống ổn định từ lâu đời nhưng hồ sơ địa chính qua các thời kỳ lại ghi nhận không thống nhất, phần là đất thổ cư, phần là đất vườn hoặc đất trồng cây lâu năm.
Đại biểu nêu thực tế, có gia đình sử dụng thửa đất rộng khoảng 700m² qua nhiều thế hệ, nhưng khi đổi hoặc cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, diện tích được xác định là đất ở chỉ còn 200–300m², phần còn lại được ghi nhận là đất trồng cây lâu năm hoặc đất nông nghiệp có thời hạn sử dụng chỉ 40 năm. Khi Nhà nước thu hồi đất, phần diện tích mà người dân cho rằng đã sử dụng ổn định từ lâu lại được bồi thường theo loại đất nông nghiệp, dẫn đến tâm tư, bức xúc.
Bên cạnh đó, dù là đất ông cha để lại nhưng do có sự phân biệt giữa đất ở và đất vườn, đất trồng cây lâu năm, tại nhiều gia đình, con cái trưởng thành vẫn sinh sống trên thửa đất của cha mẹ, nhưng việc tách thửa gặp khó khăn do không đáp ứng diện tích tối thiểu hoặc các điều kiện theo quy định. Theo đại biểu, đây là những vấn đề cần được rà soát, có giải pháp tháo gỡ phù hợp với lịch sử sử dụng đất và thực tế đời sống của người dân.
Từ những bất cập đó, đại biểu Tạ Văn Hạ đề nghị nghiên cứu cơ chế điều chỉnh đất đai trong chỉnh trang đô thị, phát triển khu dân cư nông thôn. Thay vì chỉ thực hiện thu hồi đất, bồi thường rồi bố trí người dân đến nơi ở khác, cơ chế này có thể tạo điều kiện để cộng đồng dân cư cùng tham gia quá trình phát triển, được hưởng lợi từ giá trị đất đai gia tăng sau khi đầu tư hạ tầng.
Theo đại biểu, nếu được thiết kế phù hợp, người dân có thể được bố trí lại một phần diện tích đất trong cùng khu vực với điều kiện hạ tầng tốt hơn, đồng thời có cơ hội hưởng lợi từ giá trị gia tăng của đất. Cách làm này góp phần hạn chế tình trạng người dân phải di dời khỏi nơi ở lâu năm nhưng khoản bồi thường không đủ để tạo lập nơi ở và sinh kế tương đương.
Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý cơ chế điều chỉnh đất đai cần có hành lang pháp lý chặt chẽ, bảo đảm không làm thiệt hại giá trị quyền sử dụng đất của người dân; tôn trọng quyền tài sản, nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch và có sự giám sát của cộng đồng.
Cần tính đến hạn mức đất ở khi bồi thường
Tranh luận với ý kiến của đại biểu Tạ Văn Hạ, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (đoàn Đồng Nai) cho rằng việc bồi thường, giải phóng mặt bằng phải tính đến những trường hợp thửa đất có diện tích lớn, được hình thành từ lịch sử sử dụng đất qua nhiều thế hệ. Nếu chỉ căn cứ vào diện tích đất ở được xác định trong hồ sơ hiện tại mà chưa xem xét đầy đủ nguồn gốc, quá trình sử dụng thì có thể phát sinh thiệt thòi cho người dân. Tuy nhiên, theo đại biểu, cũng cần tính đến lợi ích của Nhà nước, tránh trường hợp toàn bộ thửa đất có diện tích rất lớn đều được bồi thường theo giá đất ở.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên nêu vấn đề: Có những thửa đất được cấp từ trước, trong giấy tờ ghi nhận diện tích lên tới 5.000–7.000m² là đất sử dụng lâu dài hoặc đất thổ cư. Nếu khi thu hồi, toàn bộ diện tích này đều được bồi thường theo giá đất ở thì cũng đặt ra vấn đề về cân đối lợi ích giữa người dân và Nhà nước.
Từ đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu quy định hạn mức đất ở được tính đến khi bồi thường, căn cứ vào quy mô hộ gia đình và số người con. Đại biểu nêu ví dụ: “Nếu một gia đình có một con thì hạn mức là 360m², hai con thì hạn mức là 720m²; trường hợp ba, bốn con thì có thể tính toán tương ứng”.
Theo đại biểu, việc nghiên cứu hạn mức như vậy nhằm hạn chế thiệt thòi cho người dân trong quá trình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, đồng thời bảo đảm lợi ích của Nhà nước khi thu hồi đất phục vụ quốc phòng, an ninh và các công trình phúc lợi xã hội.
