Vi phạm về nguyên tắc, điều kiện cấp giấy phép, thủ tục
Theo kết luận, từ năm 2020 đến ngày 30/11/2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đã tổ chức đấu giá thành công 10 khu vực khoáng sản, cấp 85 giấy phép thăm dò khoáng sản và cấp 226 giấy phép, quyết định khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền.
Trên địa bàn Nghệ An, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho 11 tổ chức tại 13 khu vực hoạt động khoáng sản, trong đó có 7 tổ chức đang hoạt động khai thác theo 9 giấy phép được cấp.
Về công tác đấu giá quyền khai thác khoáng sản, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện 2/10 hồ sơ đấu giá quyền khai thác khoáng sản vi phạm quy hoạch khoáng sản, nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự, thủ tục đấu giá. Trong đó, phê duyệt bước giá, tiền đặt trước cuộc đấu giá quyền khai thác khoáng sản không đúng thẩm quyền. Bên cạnh đó, ban hành kế hoạch đấu giá, tổ chức đấu giá chưa phù hợp với kỳ quy hoạch khoáng sản (chỉ đến năm 2020) và diện tích quy hoạch (mỏ Hòn Giồ quy hoạch 30ha nhưng đấu giá 41,34ha), vi phạm quy định của Luật Khoáng sản; tổ chức đấu giá không bảo đảm nguyên tắc công khai và không thực hiện đúng trình tự, thủ tục đấu giá.
Về công tác cấp phép thăm dò khoáng sản, qua thanh tra 17 hồ sơ cấp giấy phép thăm dò khoáng sản, cơ quan thanh tra xác định 16 hồ sơ có vi phạm về công khai thông tin, quy hoạch, thẩm định hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục hành chính.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp nhận hồ sơ của 9/17 giấy phép thăm dò khoáng sản nhưng không thông báo công khai thông tin tên công ty, tên loại khoáng sản và vị trí khu vực đề nghị thăm dò khoáng sản trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Báo Đấu thầu; cấp 3/17 giấy phép thăm dò khoáng sản không phù hợp với quy hoạch khoáng sản được phê duyệt, vi phạm quy định của Luật Khoáng sản. 14/17 giấy phép thăm dò khoáng sản bị chậm giải quyết thủ tục hành chính.
Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp giấy phép thăm dò khoáng sản cho Công ty TNHH Vàng Phước Sơn trong khi vốn chủ sở hữu đang bị âm, vi phạm quy định của Luật Khoáng sản. Bộ cũng đã cấp giấy phép thăm dò cho Công ty cổ phần Vôi công nghiệp Việt Nam 219 khi hồ sơ không có văn bản xác nhận vốn chủ sở hữu theo quy định.
Ngoài ra, trong công tác cấp phép khai thác khoáng sản, qua thanh tra 42 hồ sơ cấp giấy phép khai thác khoáng sản, Thanh tra Chính phủ xác định có tới 30 hồ sơ có hành vi vi phạm về nguyên tắc, điều kiện cấp giấy phép, thủ tục tiếp nhận hồ sơ, thẩm định hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, thu hồi khoáng sản đi kèm.
Trong đó, 6 giấy phép Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản không đúng quy định. Một giấy phép không phê duyệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản theo thẩm quyền.
Hai giấy phép được cấp chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Hai giấy phép được cấp khi tổ chức không đảm bảo điều kiện vốn chủ sở hữu.
Giấy phép điều chỉnh cho Công ty cổ phần Xi măng Vicem Sông Thao (tỉnh Phú Thọ) đã xác định việc công ty thu hồi đá thải (khoáng sản đi kèm trong trữ lượng giấy phép được cấp) khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép. Tuy nhiên việc này không được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xử lý theo quy định, vi phạm quy định của Luật Khoáng sản.
Tại kết luận, Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện 6/7 tổ chức khai thác khoáng sản theo giấy phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã thực hiện 33 hành vi vi phạm pháp luật về khoáng sản, đất đai, thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và 2 tổ chức thực hiện 2 hành vi vi phạm pháp luật về đo đạc và bản đồ.
Chậm báo cáo Chính phủ tình hình quản lý nhà nước về khoáng sản
Trong công tác quản lý, cấp phép, theo kết luận, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành một số văn bản pháp luật về khoáng sản, xây dựng chiến lược, quy hoạch khoáng sản và thực hiện nhiệm vụ lập quy hoạch điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 còn chậm. Việc tham mưu ban hành văn bản pháp luật có nội dung chưa đồng bộ, bất cập, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng chậm báo cáo Chính phủ tình hình quản lý nhà nước về khoáng sản trong phạm vi cả nước hàng năm. Công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật khoáng sản chưa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước; không phê duyệt kế hoạch đấu giá quyền khai thác khoáng sản hàng năm.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cấp giấy phép khai thác khoáng sản nhưng chưa phê duyệt, chưa tạm thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản; gia hạn giấy phép thăm dò khoáng sản ghi không đúng diện tích trả lại địa phương quản lý.
Từ đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ để xử lý theo thẩm quyền.
