Mỗi đêm, tại ba chợ đầu mối Bình Điền, Hóc Môn và Thủ Đức, hàng nghìn xe tải nối đuôi nhau đưa nông sản, thịt, thủy hải sản từ khắp các tỉnh, thành về tập kết. Từ đây, thực phẩm được phân phối đến hàng chục nghìn chợ truyền thống, siêu thị, cửa hàng và bếp ăn tập thể trên toàn địa bàn TP Hồ Chí Minh.
Chính vì vậy, chỉ cần một lô hàng không bảo đảm chất lượng lọt qua "cửa ngõ" này, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng sẽ lan rộng với quy mô rất lớn. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, bên cạnh những doanh nghiệp, tiểu thương làm ăn nghiêm túc, vẫn còn tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc, sử dụng hóa chất cấm, phụ gia ngoài danh mục hoặc không bảo đảm điều kiện bảo quản xuất hiện tại các chợ đầu mối.
Trong những tháng đầu năm 2026, các cơ quan chức năng thực hiện lấy mẫu kiểm nghiệm thực phẩm tại các chợ đầu mối lớn như Bình Điền, Hóc Môn, Thủ Đức. Kết quả cho thấy, trong 380 mẫu được kiểm tra, có 34 mẫu không đạt, chiếm gần 9% . Đây là con số đáng lưu ý, cho thấy nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn hiện hữu và cần tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ.
Xuất phát từ thực tế đó, UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành Kế hoạch triển khai các hoạt động bảo đảm an toàn thực phẩm tại các chợ đầu mối năm 2026 với mục tiêu phát triển hệ thống chợ theo hướng văn minh, hiện đại, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02-30:2018/BNNPTNT về chợ đầu mối nông lâm thủy sản. Đồng thời, tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao trách nhiệm của đơn vị quản lý chợ, thương nhân và các tổ chức, cá nhân tham gia kinh doanh thực phẩm.
Một trong những nội dung được xem là "xương sống" của kế hoạch lần này là kiểm soát chặt nguồn gốc thực phẩm ngay từ đầu vào.
Theo đó, tất cả thực phẩm đưa vào chợ phải có đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh nguồn gốc và bảo đảm khả năng truy xuất theo quy định. Tổ chức quản lý chợ có trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc thực hiện của thương nhân, đồng thời lập và lưu trữ hồ sơ quản lý an toàn thực phẩm.
UBND TP Hồ Chí Minh cũng yêu cầu số hóa toàn bộ việc ghi chép hồ sơ nguồn gốc sản phẩm, dữ liệu thương nhân và giấy chứng nhận liên quan. Hệ thống dữ liệu tối thiểu phải lưu trữ đầy đủ thông tin về tên sản phẩm, nguồn cung cấp, mã số vùng trồng hoặc vùng nuôi, chứng nhận chất lượng, thời gian nhập hàng, đơn vị vận chuyển cũng như kết quả lấy mẫu kiểm nghiệm nếu có.
Song song đó, thành phố tiếp tục duy trì Đề án quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gia cầm, trứng gia cầm; phát triển các chuỗi thực phẩm an toàn và xây dựng cơ sở dữ liệu chung phục vụ công tác quản lý nhà nước cũng như đấu tranh phòng, chống tội phạm về an toàn thực phẩm.
Các chợ đầu mối sẽ bố trí khu vực ưu tiên cho các sản phẩm đạt chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, OCOP hoặc thuộc chuỗi thực phẩm an toàn. Chính sách này không chỉ khuyến khích sản xuất sạch mà còn tạo động lực để thương nhân chuyển sang kinh doanh hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng.
Các cơ quan chức năng sẽ thường xuyên lấy mẫu đối với rau củ quả, thịt, thủy sản và nhiều nhóm thực phẩm khác đang kinh doanh tại chợ đầu mối để kiểm tra dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, chất cấm, vi sinh vật và hóa chất độc hại.
Những lô hàng không đạt yêu cầu sẽ được cảnh báo, truy xuất nguồn gốc và xử lý kịp thời; kết quả phân tích mẫu cũng được chia sẻ giữa các đơn vị thành viên Ban Chỉ đạo an toàn thực phẩm thành phố để phối hợp quản lý.
Bên cạnh đó, lực lượng chức năng sẽ tăng cường kiểm tra việc chấp hành quy định về nguồn gốc hàng hóa, điều kiện vệ sinh khu vực kinh doanh, điều kiện bảo quản thực phẩm, sử dụng phụ gia, hóa chất, kiểm dịch động vật và hồ sơ liên quan. Công tác kiểm tra được thực hiện thường xuyên và tập trung vào các dịp cao điểm tiêu thụ như lễ, Tết nhằm ngăn ngừa nguy cơ thực phẩm bẩn trà trộn vào thị trường. Các trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm và công khai theo quy định.
Đáng chú ý, việc giám sát không chỉ hướng đến sản phẩm mà còn mở rộng sang điều kiện hạ tầng của chợ như hệ thống cấp thoát nước, khu vực thu gom rác, nhà vệ sinh, mặt bằng kinh doanh và các công trình kỹ thuật. Đây là yếu tố quyết định đến việc duy trì môi trường kinh doanh sạch sẽ, hạn chế nguy cơ ô nhiễm chéo.
UBND TP Hồ Chí Minh yêu cầu việc chuyển đổi số phải gắn với chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ thông tin giữa đơn vị quản lý chợ, cơ quan quản lý nhà nước và hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, công tác kiểm tra, giám sát phải tránh chồng chéo nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý.
Sở Khoa học và Công nghệ được giao phối hợp nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ trong quản lý chợ đầu mối, đặc biệt là hệ thống truy xuất nguồn gốc, quản lý dữ liệu thương nhân, cảnh báo nguy cơ mất an toàn thực phẩm và hỗ trợ ra quyết định cho cơ quan quản lý.
Công an TP Hồ Chí Minh sẽ phối hợp kiểm soát nguồn thực phẩm từ các tỉnh đưa vào thành phố, đấu tranh với các hành vi nhập lậu, sản xuất, tàng trữ, buôn bán thực phẩm không rõ nguồn gốc, sử dụng chất cấm, phụ gia ngoài danh mục; đồng thời bảo đảm an ninh trật tự và kiểm tra công tác phòng cháy chữa cháy tại các chợ đầu mối.
Đối với các doanh nghiệp quản lý chợ Bình Điền, Hóc Môn và Thủ Đức, thành phố yêu cầu chủ động lấy mẫu giám sát, xây dựng bộ tiêu chuẩn vệ sinh nội bộ, ứng dụng camera giám sát 24/7, triển khai các giải pháp quản lý thông minh và thường xuyên theo dõi nguồn gốc hàng hóa nhập chợ.
Theo phản ánh của nhiều người dân, nỗi lo tại khu vực chợ nông sản Thủ Đức chính là chợ tự phát bán các loại thịt; thủy, hải sản nằm trên đoạn đường trước chợ nông sản. Theo quan sát của chúng tôi vào sáng ngày 22/7, khu vực chợ tự phát này khá đông đúc người mua kẻ bán. Con đường chạy dài hàng trăm mét với nhiều ổ gà, nước đọng mùi hôi thối là nơi buôn bán của hàng chục, hàng trăm tiểu thương. Các loại cá, tôm, ốc, cua ghẹ…được bày bán ngay bên lề đường dơ bẩn, không đảm bảo vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm. Chợ tự phát này đã tồn tại từ nhiều năm qua nhưng chưa được chính quyền địa phương giải quyết dứt điểm.
