Chuyện làng văn nghệ

Rắc rối chuyện "lắc" và "gật"

"Khi người bồi bàn chỉ vào các món ăn trong thực đơn, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm và nhà văn Lê Lựu lắc đầu. Tức thì, anh ta mang ra và bày sẵn trên bàn. Chỉ món khác, lại lắc, lại mang ra. Hai nhà văn Việt Nam ngơ ngác chẳng hiểu đầu cua tai nheo nó ra làm sao" - Dược sĩ Chu Bá Nam nhớ lại.

Mùa đông năm 1975, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm và nhà văn Lê Lựu mang theo lá thư của nhà văn Đỗ Chu (tên thật là Chu Bá Bình) đến khu tập thể dành cho sinh viên, thực tập sinh, nghiên cứu sinh ở ngoại ô thành phố Sôphia, gặp dược sĩ Chu Bá Nam - em trai nhà văn Đỗ Chu - nhờ làm phiên dịch bất đắc dĩ giúp hai ông. Dược sĩ Chu Bá Nam khi đó đang là thực tập sinh tại Viện Hoa hồng Bungari. Hai nhà văn Việt Nam mời dược sĩ ăn trưa ở nhà hàng của Hội Nhà văn Bungari. Nhà hàng này nằm cách lăng Đimitơrốp, Tổng Bí thư đầu tiên của Quốc tế Cộng sản III vài trăm mét.    

"Khi người bồi bàn chỉ vào các món ăn trong thực đơn, nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm và nhà văn Lê Lựu lắc đầu. Tức thì, anh ta mang ra và bày sẵn trên bàn. Chỉ món khác, lại lắc, lại mang ra. Hai nhà văn Việt Nam ngơ ngác chẳng hiểu đầu cua tai nheo nó ra làm sao" - Dược sĩ Chu Bá Nam nhớ lại.

Theo dược sĩ Chu Bá Nam, sở sĩ có chuyện ngược đời như vậy là vì ở Bungari, lắc đầu sẽ có nghĩa là "có", tức đồng ý và gật đầu có nghĩa là "không", tức không đồng ý. "Lắc là gật đã phiền rồi, nhưng gật lại là lắc còn rắc rối hơn" - Dược sĩ Chu Bá Nam cho biết. Rồi ông kể thêm: "Có anh bạn sinh viên người Nga hỏi cô thiếu nữ Bungari: Anh hôn em một cái có được không? Cô ta gật, anh hôn luôn, thế là ăn ngay một cái tát mà chẳng kịp hiểu do đâu. Hai nhà văn Việt Nam tuy không rơi vào trường hợp này, nhưng lại ở một hoàn cảnh khác, cũng rất khó nói. Hội Nhà văn Bungari rất tế nhị khi bố trí cho hai nhà văn ở hai tầng khác nhau, có ý để hai người tiện... tìm nguồn sáng tạo, bằng cách nói trước với bồi phòng ý nhị thăm dò thái độ của hai vị khách quý rồi tùy nghi ứng biến. Nhà văn Lê Lựu kể lại, lúc ở khách sạn, ông thấy bồi phòng nhìn ông rồi chỉ tay về phía cô gái đứng ở hành lang, cười cười. "Thế anh gật hay lắc?" - Dược sĩ Chu Bá Nam hỏi. "Mình chỉ tỏ ý không quan tâm" - Lê Lựu trả lời. "Thật khó cho ông, không biết tiếng, lại không được dùng ngôn ngữ cơ thể. Chẳng biết có phải vì sự "tỏ ý không quan tâm" của nhà văn Lê Lựu hay không, mà tối hôm sau, Hội Nhà văn Bungari đã bố trí hai vị khách quý đến từ Việt Nam ngủ cùng một tầng cho… vui" - Dược sĩ hóm hỉnh.

Cũng theo dược sĩ Chu Bá Nam, nếu như nhà văn Lê Lựu và nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm lắc bị "thiệt", thì đạo diễn, nhà biên kịch phim Hồng Sến lắc lại được "lợi". Chuyện cũng xảy ra cách đó mấy tháng. "Một buổi trưa, đạo diễn Đặng Nhật Minh và đạo diễn Hồng Sến mới bay sang Bungari tìm đến phòng tôi. Trên tay Hồng Sến có một hộp gỗ mới, chạm trổ rất đẹp. Ông giải thích: "Xuống xe điện có một bà chìa hộp này ra, mình lắc đầu, thế là bà ta dúi vào tay mình và quay đi luôn. Vì bến xe cuối cùng nên hành khách xuống hết đành mang về". Tôi cười đến vỡ bụng, lại chuyện "lắc" và "gật". Chúng tôi cùng mở hộp ra xem, bên trong có con búp bê nhỏ và lọ nước hoa cùng một số đồ lưu niệm lặt vặt…" - Dược sĩ Chu Bá Nam kể.

Lý giải cho việc sử dụng ngôn ngữ cơ thể ngược đời này ở Bungari, dược sĩ Chu Bá Nam bảo: Theo các nhà ngôn ngữ học, Bungari thuộc vùng núi Bancăng, phần phía Bắc của Hy Lạp cổ đại. Người Hy Lạp cổ có thói quen "gật" là "lắc" và "lắc" là "gật", ngược với những vùng khác trên thế giới. Sau này, do giao lưu Địa Trung Hải, người Hy Lạp hòa nhập với các dân tộc khác, trong khi vùng núi phía Bắc vẫn bảo thủ giữ lại thói quen cũ. Bởi vậy, ngày nay, trong chương trình dạy tiếng Anh cho người Bungari trên tivi, người ta phải dạy cả "lắc" và "gật". Yes: Gật. No: Lắc. Nghĩa là đồng ý thì gật, không đồng ý thì lắc. "Tuy vậy, nếu không muốn lằng nhằng và sợ hiểu lầm, tốt nhất ở Bungari khi được hỏi chỉ nên nói "Đa" (có) hay "Ne" (không), và cố giữ cho đầu không lắc mà cũng chẳng gật" - Dược sĩ Chu Bá Nam nói

Trịnh Chu

Các tin khác

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Điện ảnh CAND sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo CAND, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình gieo những yêu thương

Hành trình gieo những yêu thương

Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.