Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Bana ở làng Hà Ri, làng Thạnh Quang, xã Vĩnh Hiệp (huyện Vĩnh Thạnh) có lịch sử hình thành từ lâu đời. Đến nay, còn gần 50 hộ gắn bó với nghề, sản phẩm làm ra chủ yếu để sử dụng trong gia đình, số ít khác được bán ra thị trường. Ông Nguyễn Hồng Quang, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hiệp, cho biết, bây giờ lớp trẻ trong cộng đồng đồng bào dân tộc Bana không còn nhiệt huyết với nghề dệt thổ cẩm. Tuy nhiên, vẫn còn không ít người ở độ tuổi trung niên tỏ ra tâm huyết, nỗ lực giữ nghề.
Hiện nay, chính quyền địa phương đã quy hoạch vị trí để xây dựng nhà sản xuất, trưng bày tập trung các sản phẩm làng nghề. Đồng thời, xã đang kiến nghị UBND huyện chỉ đạo cơ quan chuyên môn phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch bảo tồn, phát triển nghề dệt thổ cẩm truyền thống; trong đó có xây dựng kế hoạch phát triển du lịch làng nghề cộng đồng, kết hợp du lịch sinh thái ở khu vực suối Tà Má, gắn với tiêu thụ sản phẩm dệt thổ cẩm cho bà con.
Ở làng Hà Văn Trên, xã Canh Thuận (huyện Vân Canh) có khoảng 100 người gắn bó với nghề dệt thổ cẩm. Bà Đinh Thị Lên (62 tuổi) là người lớn tuổi nhất ở làng còn gắn bó với nghề truyền thống này. Chiếc khung cửi dệt thổ cẩm của bà Lên được đặt bên cửa sổ của ngôi nhà sàn. Sau khi mắc len vào khung cửi, bà miệt mài dệt và cho “ra lò” những sản phẩm đẹp, chất lượng.
Ngoại và mẹ là người chỉ dạy nghề dệt thổ cẩm cho bà Lên khi năm 15 tuổi. Đến năm 20 tuổi, bà tự tay đan, dệt hoàn chỉnh từng chiếc áo, chiếc chăn mặc, váy, khăn, khố… Không chỉ giỏi nghề, bà Lên còn truyền dạy cho 3 người con gái của mình. Đến nay, các chị Đinh Thị Xuân (43 tuổi), Đinh Thị Thoại (38 tuổi) và La Thị Ngọc Ánh (25 tuổi) đã thạo nghề và tự tay dệt ra những bộ áo (nam, nữ), váy, chăn (cõng trẻ con, đắp), khăn (quấn cổ, đội đầu), túi đựng trầu cau, túi xách…
Điều dễ thấy trên từng tấm vải thổ cẩm của người Bana ở làng Hà Văn Trên là các gam màu xanh, đỏ, đen, cam, trắng trên từng sản phẩm với họa tiết, hoa văn ngày một tinh xảo. Đáng quý nhất, theo bà Lên, tất cả những gì ông bà xưa truyền dạy đều được giữ gìn trọn vẹn đến hôm nay. Chị Đinh Thị Lượt, ở làng Hà Văn Trên, cầm trên tay bộ áo, váy thổ cẩm do chị dệt nên, tự hào khoe: “Vào dịp lễ, Tết, hội thi, hội diễn được thấy các mí, các yá, các chàng trai, cô gái trẻ xúng xính trong bộ đồ thổ cẩm, đeo vòng bạc điệu đà, uyển chuyển trong vòng xoang Bana là mình thấy ưng cái bụng”.
Đáng mừng, năm 2020, UBND tỉnh Bình Định đã đồng ý cho Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Canh Thuận được sử dụng địa danh “Hà Văn Trên - Canh Thuận - Vân Canh - Bình Ðịnh” đăng ký nhãn hiệu tập thể “Vải thổ cẩm Hà Văn Trên”. Huyện Vân Canh cũng đã phối hợp với Sở KH&CN tỉnh Bình Định lập hồ sơ, đề nghị Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) xem xét, chứng nhận nhãn hiệu. Chị Đinh Thị Xuân Bông, một nghệ nhân ở làng Hà Văn Trên, chia sẻ: “Người dân kỳ vọng khi được cơ quan chức năng cấp chứng nhận nhãn hiệu làng nghề thì cơ hội để làng nghề khôi phục, phát triển là rất lớn”.
Theo ông Nguyễn Xuân Việt, Phó Chủ tịch UBND huyện Vân Canh, nghề dệt thổ cẩm tuy chưa đem lại nguồn thu nhập lớn cho phụ nữ ở làng Hà Văn Trên, nhưng tình yêu văn hóa truyền thống của họ đang tạo ra sức lan tỏa đến thế hệ trẻ trong việc bảo tồn, gìn giữ nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc mình. Đây là lý do để địa phương xúc tiến, xây dựng nhãn hiệu tập thể cho dệt thổ cẩm Hà Văn Trên.
Tới đây, khi nhãn hiệu “Vải thổ cẩm Hà Văn Trên” được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) xem xét, chứng nhận, sẽ mang lại nhiều giá trị trong việc bảo hộ thương hiệu, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm và hướng tới mục tiêu chia sẻ lợi ích cộng đồng. Sản phẩm làm ra đảm bảo về nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng sản phẩm, từ đó, giá trị sản phẩm được nâng lên, thị trường tiêu thụ rộng hơn, góp phần nâng cao, cải thiện đời sống kinh tế cho bà con.
“Sau khi được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận, huyện sẽ hướng dẫn bà con cách thức quản lý nhãn hiệu tập thể, xây dựng làng Hà Văn Trên trở thành một điểm văn hóa, du lịch cộng đồng, tạo điều kiện cho người dân có thêm cơ hội quảng bá, bảo tồn và phát huy sản phẩm truyền thống của dân tộc mình. Huyện cũng lên kế hoạch phát triển làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống tại làng Hà Văn Trên; mở các lớp đào tạo nghề dệt vải thổ cẩm; đồng thời xây dựng Đề án bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái”, ông Việt cho biết thêm.
Thực hiện Đề án bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam, trong giai đoạn 2021-2025, ông Tạ Xuân Chánh, Giám đốc Sở VH&TT tỉnh Bình Định, cho biết đơn vị sẽ phối hợp với Ban Dân tộc và chính quyền các địa phương lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể về nghề dệt thổ cẩm của người Chăm Hroi để đề nghị Bộ VH-TT&DL đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đồng thời, tham mưu cho UBND tỉnh xây dựng chính sách đầu tư, hỗ trợ người dân khôi phục, phát triển làng nghề dệt thổ cẩm gắn với du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái.
Phát triển du lịch làng nghề truyền thống 
Làm gì để thúc đẩy phát triển làng nghề truyền thống? 
