Cơ hội đi cùng nguy cơ
Sự phát triển nhanh chóng của phim ngắn AI đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong hoạt động sáng tạo và sản xuất nội dung. Nhiều chuyên gia, nhà sản xuất nhìn nhận đây vừa là cơ hội kinh doanh lớn, vừa là thách thức đối với thị trường.
Thực tế cho thấy, không thể cấm phim ngắn AI bởi đây là xu hướng xuất phát từ nhu cầu của cả người sáng tạo nội dung và công chúng. Nếu cấm sản xuất, tiếp cận trong nước, người xem vẫn có thể tìm đến những sản phẩm này thông qua các nền tảng xuyên biên giới.
Vấn đề đặt ra vì thế không phải là có nên cấm hay không, mà là phải ứng xử như thế nào để công nghệ được phát triển đúng hướng, đồng thời hạn chế những hệ lụy có thể phát sinh.
Theo Giám đốc Công nghệ của EON Tech Đinh Tuấn Huy, AI đang phá vỡ những rào cản về chi phí, nhân lực và kỹ thuật, giúp một cá nhân có thể thực hiện những sản phẩm trước đây cần cả một ê-kíp.
Tuy nhiên, khi chi phí sản xuất ngày càng thấp, thị trường sẽ đối mặt với tình trạng dư thừa nội dung. Những bộ phim được đầu tư nghiêm túc phải cạnh tranh với hàng trăm video AI được sản xuất chỉ trong vài giờ. Khi công nghệ khiến việc sản xuất nội dung trở nên rẻ hơn, điều cần trở nên đắt giá hơn chính là tư duy sáng tạo.
Ông Huy cho rằng, ban đầu, khán giả xem phim AI vì kinh ngạc trước những hình ảnh siêu thực hoặc những điều trước đây rất khó thực hiện. Nhưng khi những hình ảnh ấy xuất hiện hàng ngày, sự kinh ngạc sẽ nhanh chóng trở thành bình thường.
Về lâu dài, khán giả không thực sự quan tâm một bộ phim được làm bằng AI hay phương pháp truyền thống. Họ quan tâm bộ phim có thú vị, có cảm xúc và có đáng dành thời gian để xem hay không. Khán giả có thể đến vì tò mò trước AI, nhưng họ chỉ ở lại vì câu chuyện. Công nghệ có thể tạo ra một khuôn mặt đang khóc, nhưng khiến người xem xúc động trước giọt nước mắt đó vẫn là bài toán của nghệ thuật.
Đồng quan điểm trên, bà Hồ Thị Thu Hà, Giám đốc TV360, Viettel Telecom cũng cho rằng, phim ngắn AI vừa là cơ hội vừa là nguy cơ. AI giúp làm được những nội dung trước đây rất khó hoặc rất tốn kém. Đó là các phim cần đại cảnh, bối cảnh lịch sử, trang phục, kỹ xảo. Chi phí cho những phần này giảm đáng kể, thời gian làm khâu chuẩn bị và khâu dựng cũng rút ngắn. Nhà sản xuất có thể thử ý tưởng, thử kịch bản với khán giả trước khi quyết định đầu tư lớn.
Với kho phim đã có, AI cho phép phát triển tiếp câu chuyện, mở rộng nhân vật, làm phần tiếp theo hoặc phần ngoại truyện của những bộ phim được khán giả yêu thích. Những hình tượng nhân vật kinh điển, kể cả của những nghệ sĩ đã mất, có thể được tái hiện trên màn ảnh, với điều kiện có sự đồng ý của gia đình và đơn vị nắm quyền. Khi đó, giá trị thương mại của những bộ phim tốt được kéo dài hơn, không dừng ở những gì đã sản xuất.
Về nguy cơ, chính vì làm nhanh và rẻ nên nhiều sản phẩm gần như không đầu tư kịch bản. Một công thức được nhân bản thành hàng trăm phim na ná nhau, kèm nội dung giật gân, thiếu chuẩn mực để giữ người xem. Nếu loại nội dung này chiếm phần lớn thời gian xem của khán giả, chuẩn mực chất lượng của cả thị trường sẽ bị kéo xuống. Những đơn vị đầu tư nghiêm túc cũng khó thu hồi vốn.
"Hiện nay, khán giả chấp nhận phim ngắn AI vì tiện lợi, vì thuật toán liên tục đề xuất, và vì chưa có nhiều lựa chọn tốt hơn ở cùng định dạng nhưng họ sẽ không mãi tìm đến nội dung kém chất lượng. Trách nhiệm của nhà sản xuất như và nền tảng là đáp ứng nhu cầu đó bằng nội dung tử tế, đã được phân loại độ tuổi, thay vì khai thác thói quen xem liên tục để tăng doanh thu", Giám đốc TV360 Hồ Thị Thu Hà nhận định.
Không để kinh doanh lấn át giá trị văn hoá
Theo Giám đốc TV360, không nên cấm hay bài xích phim ngắn AI. Cách tiếp cận cần thiết là định hướng, phân loại và quy trách nhiệm. TV360 đồng tình với việc nội dung AI cần được kiểm soát chặt chẽ. Đây cũng là cách bảo vệ những bộ phim được đầu tư nghiêm túc.
Giám đốc Công nghệ của EON Tech Đinh Tuấn Huy cho rằng, các nền tảng cần có cơ chế hạn chế nội dung spam, giả mạo và nhân bản hàng loạt, thay vì chỉ ưu tiên những video có khả năng thu hút tương tác. Đồng thời, cần minh bạch việc sử dụng AI để khán giả có đầy đủ thông tin khi tiếp nhận nội dung.
Ngành điện ảnh nên tận dụng AI để giảm chi phí kỹ thuật và dành nhiều nguồn lực hơn cho kịch bản, nghệ thuật và trải nghiệm khán giả. Điều chúng ta cần không phải là một thị trường có ít phim AI hơn, mà là một thị trường nơi nội dung tốt có cơ hội được tìm thấy, còn nội dung kém chất lượng không thể chỉ dựa vào số lượng để chiếm lĩnh sự chú ý.
Trong khi đó, chuyên gia truyền thông Huỳnh Ngọc Thuỷ cho rằng, với phim ngắn AI, cần phải dựa trên cả hai phương diện là văn hoá và kinh doanh. Khi có môi trường kiếm tiền, người ta sẽ kinh doanh và trong kinh doanh, người ta sẽ tìm mọi cách để kiếm tiền, miễn sao không vi phạm pháp luật. Nhưng nếu người làm phim chỉ coi Internet là môi trường để kiếm tiền thì sẽ rất nguy hiểm.
Bên cạnh đáp ứng tiêu chí kinh doanh, làm phim ngắn AI cũng phải đảm bảo tiêu chí văn hoá, tức là phải có giá trị, chất lượng, ảnh hưởng tốt.
Để ngăn chặn tình trạng nhiều nhà sản xuất chỉ bám vào xu hướng để đi kiếm tiền, bất chấp nội dung tốt hay xấu và sản phẩm nhảm nhí, sản phẩm rác tràn lan trên không gian mạng thì phải có đủ 3 yếu tố: Khung pháp lý đủ mạnh; cơ chế khuyến khích để doanh nghiệp lớn mạnh, đầu tư và có điều kiện đầu tư cho sản phẩm văn hoá có chất lượng, giá trị; cơ quan quản lý, thực thi pháp luật làm triệt để theo trách nhiệm, nghĩa vụ chứ không phải chỉ đạo thì mới làm.
Theo chuyên gia Huỳnh Ngọc Thuỷ, hiện nay, về quản lý nhà nước, khung pháp lý còn yếu và kiểm soát còn lỏng lẻo, nên trên mạng xã hội, không chỉ có phim ngắn AI mà đầy rẫy loại rác khác chưa có người dọn kịp thời.
Vì vậy, giải pháp là cơ quan quản lý nhà nước phải tích cực vào cuộc, đưa ra những chính sách đón đầu được xu hướng với các quy định rõ ràng, các cơ chế, chính sách hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp làm ăn tốt và cơ chế trừng phạt nghiêm khắc nếu vi phạm.
Hiện nay chúng ta đã xử phạt nghiêm khắc các trường hợp thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội. Tuỳ từng mức độ mà người vi phạm có thể bị phạt tiền, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Bị xử phạt nghiêm khắc nên người sử dụng mạng xã hội sẽ thận trọng, không dám làm sai nhiều như trước. Với phim ngắn AI, chúng ta phải có công cụ quản lý nhà nước đủ mạnh và hiệu quả tương tự.
“Về nguyên tắc, chúng ta phải có sản phẩm tốt hơn, có giá trị hơn thì sẽ giảm được những sản phẩm lăng nhăng kiểu như phim tổng tài, cẩu huyết. Tôi tin là khi có sản phẩm tốt hơn, chất lượng hơn dù phải bỏ tiền ra mua, người ta cũng sẽ lựa chọn thay vì chọn sản phẩm miễn phí nhưng thiếu chất lượng”, chuyên gia Huỳnh Ngọc Thuỷ chia sẻ.
Đồng quan điểm trên, TS Đoàn Trung Sơn, Giám đốc chương trình An ninh mạng, Đại học Phennika cũng cho rằng, điều đáng lo ngại không phải là AI tạo ra nhiều nội dung mà chúng ta đang bắt đầu nhầm lẫn giữa khả năng tạo ra nội dung cũng như khả năng tạo ra giá trị.
Đa số nền tảng tích hợp nội dung mua bán nên những người sáng tạo nội dung luôn muốn tạo ra sản phẩm kích thích với người xem, thậm chí không quan tâm tới nội dung. Họ không quan tâm sản phẩm được cung cấp có mang lại giá trị thực cho người xem hay không mà phần lớn hướng tới mục đích kinh doanh.
Theo TS Đoàn Trung Sơn, sản phẩm rác tràn lan trên không gian mạng không chỉ quy trách nhiệm về AI mà phải là con người sử dụng AI.
Các nhà sáng tạo sản xuất nội dung theo mong muốn của mình. Các nhà cung cấp dịch vụ AI có những định hướng trong việc tạo ra những giá trị cho nội dung số được cung cấp trên mạng. Họ phải chịu trách nhiệm về nội dung được đăng tải. Về phía người dùng, khi tiếp cận các nội dung trên không gian mạng cũng phải được trang bị khả năng nhận thức, kiến thức để tiếp cận thông tin một cách đúng đắn, từ đấy có những quyết định đúng đắn.
Như vậy, một thị trường phim ngắn AI lành mạnh cần có sự tham gia của cơ quan quản lý, nền tảng, nhà sản xuất, đơn vị phát hành và người xem. Khi mỗi “mắt xích” đều có trách nhiệm, AI mới thực sự trở thành công cụ phục vụ sáng tạo, thay vì trở thành phương tiện để sản xuất hàng loạt những nội dung chỉ nhằm chiếm lĩnh sự chú ý của công chúng.
