Đây cũng là chủ đề được các chuyên gia, nhà quản lý và địa phương trao đổi tại Tọa đàm "Nghị quyết 10: Phát triển hệ sinh thái FDI chất lượng cao" do Cục thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức chiều ngày 7/8.
Từ thu hút vốn sang kiến tạo hệ sinh thái FDI chất lượng cao
Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung làm rõ bốn vấn đề lớn: Vì sao Việt Nam phải thay đổi tư duy về FDI? Việt Nam đang lựa chọn mô hình FDI nào? FDI cần tạo ra giá trị gì cho nền kinh tế? Và điều gì quyết định thành công của Nghị quyết số 10-NQ/TW.
Phát biểu tại toạ đàm, bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho biết, hơn 40 năm qua, khu vực FDI đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng, xuất khẩu, tạo việc làm và huy động nguồn lực cho phát triển đất nước. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy nhiều hạn chế, nhất là mức độ lan tỏa đối với khu vực kinh tế trong nước còn thấp, trong khi bối cảnh cạnh tranh chiến lược, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đang đặt ra những yêu cầu mới.
Theo bà Bùi Thu Thủy, đó là lý do Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, với mục tiêu không chỉ thu hút thêm vốn mà hướng tới nâng cao chất lượng, hiệu quả và gắn kết chặt chẽ nguồn lực quốc tế với nội lực của nền kinh tế.
Đại diện Bộ Tài chính cho biết, Nghị quyết số 10-NQ/TW thể hiện 6 chuyển đổi lớn trong tư duy phát triển FDI. Đó là: Chuyển từ thu hút đầu tư nước ngoài sang phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; từ coi trọng quy mô vốn sang chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng; đổi mới cơ chế ưu đãi đầu tư theo kết quả đầu ra và khả năng lan tỏa; chuyển từ thu hút dự án đơn lẻ sang phát triển hệ sinh thái FDI gắn với các dòng vốn quốc tế; từ quản lý đầu tư sang kiến tạo môi trường đầu tư kinh doanh, chuẩn bị đầy đủ hạ tầng, nhân lực và thể chế để đón dòng vốn chất lượng cao; và tăng cường điều phối dòng vốn ở tầm quốc gia, khắc phục tình trạng cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các địa phương.
Theo bà Bùi Thu Thủy, thông điệp cốt lõi của Nghị quyết là huy động và kết nối hiệu quả nguồn lực quốc tế với nội lực của nền kinh tế, tạo năng lực phát triển mới cho Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Ở góc độ hoạch định chính sách, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, Nghị quyết số 10 không chỉ kế thừa tinh thần của Nghị quyết số 50-NQ/TW năm 2019 mà còn tạo bước đột phá về cách tiếp cận.
Theo ông, điểm nổi bật của Nghị quyết là xây dựng một hệ sinh thái toàn diện cho toàn bộ vòng đời của dự án FDI, từ xúc tiến đầu tư, triển khai đến quá trình hoạt động lâu dài, thay vì chỉ tập trung vào chính sách ưu đãi khi nhà đầu tư gia nhập thị trường.
Ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh, yếu tố quyết định chất lượng dòng vốn FDI không chỉ nằm ở nhà đầu tư mà còn ở năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Muốn FDI tạo được hiệu ứng lan tỏa, Việt Nam phải nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, hoàn thiện hạ tầng và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Đây cũng là giải pháp giúp tăng cường nội lực và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.
Ở góc độ địa phương, ông Lê Quang Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên cho biết, sau khi hợp nhất với tỉnh Thái Bình, Hưng Yên có không gian phát triển mới với hơn 20.000 ha đất công nghiệp quy hoạch đến năm 2030 và tiếp tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút FDI.
Theo ông, thay vì cạnh tranh bằng ưu đãi hay chi phí, Hưng Yên đang chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng, hệ sinh thái công nghiệp, logistics, đô thị và nguồn nhân lực. Tỉnh đã xây dựng kế hoạch triển khai Nghị quyết số 10, tập trung phát triển khu công nghiệp xanh, khu công nghệ cao, hạ tầng kết nối liên vùng, cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế "luồng xanh" và đề xuất áp dụng các mô hình thể chế vượt trội để thu hút dòng vốn công nghệ cao.
Đại diện cộng đồng doanh nghiệp FDI, ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam đánh giá cao định hướng của Nghị quyết số 10. Theo ông, Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn phát triển mới, trong đó mục tiêu không còn là thu hút những nhà đầu tư tìm kiếm lợi ích ngắn hạn mà là những doanh nghiệp cam kết đầu tư lâu dài, cùng tạo giá trị cho nền kinh tế.
Ông cho biết Nestlé đã hoạt động tại Việt Nam 30 năm và luôn theo đuổi mô hình phát triển bền vững, không chỉ tạo lợi nhuận mà còn hỗ trợ đối tác, nhà cung ứng và cộng đồng nâng cao năng lực. Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã trưởng thành từ quá trình hợp tác với Nestlé thông qua chuyển giao phương thức quản trị, tiêu chuẩn chất lượng và kỹ năng sản xuất.
FDI phải trở thành động lực nâng cao năng lực quốc gia
Một trong những thông điệp nổi bật tại tọa đàm là FDI trong giai đoạn mới phải góp phần nâng cao năng lực quốc gia, thay vì chỉ mang đến nguồn vốn. Theo bà Bùi Thu Thủy, rào cản lớn nhất hiện nay là sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn hạn chế do doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu có quy mô nhỏ, năng lực công nghệ và quản trị chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi các tập đoàn nước ngoài vẫn ưu tiên hệ sinh thái nhà cung ứng sẵn có. Vì vậy, Nghị quyết số 10-NQ/TW hướng tới các giải pháp đột phá để thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước, đồng thời khẳng định khu vực FDI là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế.
Ông Binu Jacob cho rằng, trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu, ưu đãi đầu tư không còn là yếu tố quyết định. Điều các tập đoàn quan tâm hơn là môi trường đầu tư minh bạch, chính sách ổn định, có thể dự báo, nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh. Theo ông, lòng tin và sự đồng hành của Chính phủ sẽ quyết định việc các doanh nghiệp FDI mở rộng đầu tư dài hạn tại Việt Nam.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Lê Quang Hòa cho biết, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có hơn 270 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI. Để đạt mục tiêu này, Hưng Yên sẽ phát triển các khu công nghiệp theo mô hình hệ sinh thái mở, khuyến khích doanh nghiệp FDI gắn với cam kết đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và tăng cường kết nối với doanh nghiệp nội địa.
Theo đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu, để Nghị quyết 10-NQ/TW phát huy hiệu quả cần triển khai đồng bộ với các chính sách phát triển kinh tế tư nhân và doanh nghiệp nhà nước, đồng thời tiếp tục hoàn thiện các luật liên quan đến đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ và cải cách thủ tục hành chính. Mục tiêu cuối cùng là giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI mà từng bước vươn lên dẫn dắt các chuỗi giá trị toàn cầu.
