Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ 2 diễn ra ngày 24-11 được kỳ vọng sẽ tạo nên sự đổi mới. Làm thế nào để phát huy tối đa sức mạnh mềm của văn hóa, để chúng ta không chỉ bảo vệ được những di sản của cha ông để lại mà còn sử dụng văn hóa như một nguồn lực nội sinh để phát triển đất nước? Phóng viên ANTG đã có cuộc trò chuyện với các học giả, nhà nghiên cứu về vấn đề này.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ: Thấu hiểu văn hóa để chấn hưng đất nước
- Văn hóa có vai trò quan trọng trong sự phát triển xã hội, kinh tế và vị thế của một dân tộc. Vậy theo ông, ở nước ta, nhìn lại lịch sử, văn hóa đã phát huy được vai trò đó một cách hiệu quả chưa?
Nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ.
+ Nhà văn hóa Nguyễn Trãi từng viết: “Như nước Đại Việt ta từ trước, vốn xưng nền văn hiến đã lâu”. Đó là một định đề văn hóa, một tổng kết mang tính lịch sử về văn hóa. Định đề đó nằm ở đầu “Đại cáo bình Ngô”, khẳng định truyền thống độc lập dân tộc cũng như vai trò và giá trị của văn hóa với chủ quyền quốc gia. Kế sách mưu phạt tâm công của Nguyễn Trãi chính là đánh giặc bằng văn hóa tinh thần, bằng tổng thể văn hóa. Cuối “Đại cáo bình Ngô”, Nguyễn Trãi viết rất cập nhật: “Ban chiếu duy tân khắp chốn”. Duy tân là đổi mới, là kinh bang hoa quốc. Cuộc cách mạng thế kỷ XX của chúng ta có một mục tiêu trực tiếp và tối thượng là dân tộc và dân chủ. Dân tộc là phát huy truyền thống độc lập, dân chủ là hướng về nhân dân, vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng. Đề cương văn hóa Việt Nam do lãnh tụ cách mạng Trường Chinh soạn thảo với phương châm dân tộc hóa, đại chúng hóa, hiện đại hóa đã khẳng định đường lối phát triển của văn hóa cách mạng Việt Nam, có tính thời sự cho đến hôm nay. Trên thực tế vận động cách mạng, phương châm đó đã được hiện thực hóa một cách hiệu quả và thành công suốt 76 năm qua. Không thể phủ nhận được dù kỳ vọng của chúng ta, ở địa hạt này hay địa hạt khác, còn mong muốn nhiều hơn nữa, hoàn thiện hơn nữa.
- Trong Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Bác Hồ khẳng định “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”. Điều này được coi là kim chỉ nam cho sự phát triển, trong thời đại hôm nay, trước xu thế toàn cầu hóa, tinh thần của Bác sẽ được ứng dụng thế nào?
+ Cũng năm 1943, lãnh tụ Hồ Chí Minh đưa ra một định nghĩa văn hóa có tầm khái quát sâu sắc, đáng xem là mẫu mực: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”. Lúc này hay lúc khác, Bác Hồ sử dụng khái niệm văn hóa vào các địa hạt khác nhau của tổng thể đó. Giá trị soi đường cho quốc dân đi là một trong những giá trị cội nguồn của văn hóa với nhân loại, mà cụ thể là với một nhân dân Việt Nam vốn 95% đang mù chữ, một xuất phát điểm văn hóa còn rất đáng lo ngại, cần kíp chấn hưng để mỗi người giác ngộ văn hóa, đảm nhận vai trò chủ nhân của số phận, của cộng đồng và của quốc gia.
Cần phát huy sức mạnh mềm của văn hóa.
Toàn cầu hóa là một sự phát triển tất yếu và mạnh mẽ. Tiếp biến văn hóa là một quy luật sinh tồn của văn hóa. Trước toàn cầu hóa thì nhân loại đã chứng kiến nhiều nền văn minh không thể vượt qua thử thách và đã tàn lụi, đặc biệt ở các không gian châu Phi và châu Mỹ. Toàn cầu hóa hôm nay bao hàm nội dung bảo vệ, bảo tồn bản sắc văn hóa của tất cả các cộng đồng trên thế giới. Tư tưởng về quyền chủ quyền quốc gia dân tộc và đa dạng văn hóa đã được định hình vào nửa sau thế kỷ XX. Tuy nhiên, tiếp biến văn hóa, phát triển kinh tế cũng đặt ra thử thách về sự “trôi dạt văn hóa” ở nhiều cộng đồng, đặc biệt ở cấp độ quốc gia, không trừ một không gian nào. Dĩ bất biến ứng vạn biến, tư tưởng được Bác Hồ vận dụng nhiều lần cũng rất đúng trong việc bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc. Ngày nay chúng ta nói hòa nhập mà không hòa tan cũng là ứng dụng, vận dụng trí tuệ của Bác Hồ trên lĩnh vực văn hóa.
- Từ rất sớm, chúng ta đã có những chính sách, chủ trương phát triển văn hóa, coi văn hóa là sức mạnh nội sinh để kiến tạo nên một quốc gia. Thế nhưng, cho đến nay, chúng ta vẫn chưa đạt được nhiều thành tựu lớn. Theo ông, có phải do chủ trương chính sách vẫn đang mang tính hình thức?
+ Chủ trương chính sách cũng là một yếu tố cấu thành của tổng thể văn hóa, nó ra đời từ thực tiễn và nhu cầu của tổng thể văn hóa. Khái niệm “thành tựu lớn” là tùy vào cách quan sát. Tuy nhiên, mọi thành tựu đều có những nguyên nhân rất sâu xa. Các tôn giáo, các nền ngôn ngữ, các học thuyết xã hội, các văn minh tinh thần và vật chất đã được sáng tạo trong những hoàn cảnh cụ thể của từng phần địa cầu khác nhau. Cái đó tạo nên một truyền thống cho từng không gian, và ngày nay cho cả nhân loại. Chúng ta có những thành tựu không thể phủ nhận ở cấp độ quốc gia: độc lập, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, phát huy văn hóa của cộng đồng 54 dân tộc. Chúng ta đã từ một nền tảng đầy những lạc hậu, như các trí thức xuất sắc đầu thế kỷ XX đã trăn trở, để đi đến hôm nay mà không “trôi giạt văn hóa” quốc gia thì đó là thành tựu lớn. Còn “tác phẩm” lớn thì vẫn nằm trong kỳ vọng. Vấn đề nghiên cứu văn hóa thế giới quan tâm cuối thế kỷ XX đến nay là vấn đề bản sắc. Thành tựu tác phẩm là một trong những yếu tố của bản sắc mà thôi. Chính sách là một bộ phận của thiết chế văn hóa. Quả đúng là, trong truyền thống bao cấp, chúng ta có những bất cập, có những biểu hiện quan liêu và lãng phí trong hoạt động văn hóa, trong việc khơi dậy sự giác ngộ và trách nhiệm của nhân lực trong thiết chế văn hóa. Điều đó đang được từng bước sửa chữa, nhưng cần thời gian.
- Nhiều học giả, nhà văn hóa cho rằng, Hội nghị văn hóa lần này cần một cuộc “chấn hưng” văn hóa mạnh mẽ, vì văn hóa, đạo đức đang xuống cấp. Theo ông, chúng ta sẽ “chấn hưng” bằng cách nào?
+ Có những phương sách cụ thể cần hài hòa, đặc biệt là với văn hóa truyền thống, với các di sản văn hóa. Đó là Thấu hiểu văn hóa – Thẩm định văn hóa – Bảo tồn văn hóa – Phát huy phát triển văn hóa – Quảng bá văn hóa. Thấu hiểu là tìm tòi nghiên cứu tạo nên tri thức về văn hóa. Thẩm định là đánh giá giá trị, năng lực, trữ lượng, tính chất của di sản để cho việc bảo tồn, phát triển và quảng bá văn hóa. Bảo tồn là bảo tồn những giá trị đã được thẩm định. Phát huy là sáng tạo trên giá trị văn hóa truyền thống trong sự tiếp biến hiện đại. Quảng bá không chỉ là tuyên truyền biểu tượng cộng đồng, biểu tượng quốc gia mà cái chính là đem bản sắc văn hóa phục vụ cộng đồng thế giới. Chấn hưng đi theo những phương sách như vậy.
- Ông có kỳ vọng gì ở Hội nghị văn hóa Toàn quốc lần này?
+ Hội nghị tập hợp những đại biểu tinh hoa của hoạt động văn hóa. Tôi kỳ vọng từ tình cảm và trí tuệ, chúng ta sẽ nhìn nhận đúng đắn những gì là thành tựu, những gì là bất cập để có một phương hướng vừa đúng đắn, vừa cụ thể và hiệu quả cho sự nghiệp văn hóa. Mong muốn Hội nghị sẽ đem đến một sự giác ngộ văn hóa lan tỏa cho toàn dân như trước đây, chúng ta đã giác ngộ tư tưởng văn hóa của Bác Hồ, của Đề cương văn hóa Việt Nam.
- Xin cảm ơn ông!
Quốc gia muốn phát triển phải có nội lực tự thân
Nhà nghiên cứu Nguyễn Quốc Vương.
Văn hóa là nền tảng phát triển của quốc gia. Điều này là hiển nhiên khỏi bàn cãi. Trong đó văn hóa đọc là một trong những nền tảng quan trọng nhất. Quốc gia muốn phát triển, hiện đại hóa và hòa nhập với thế giới thì phải có nội lực tự thân. Nội lực này chính là văn hóa. Hơn nữa không có văn hóa thì không thể khuếch trương sức mạnh mềm của quốc gia ra bên ngoài. Nhìn vào ảnh hưởng của văn hóa Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản ta sẽ thấy điều này. Tôi cho rằng, việc đọc sách và khuyến đọc thực sự quan trọng để phát triển văn hóa của đất nước. Để có văn hóa đọc thực sự thì cần làm hai việc cả “từ trên xuống” lẫn “từ dưới lên”.
Ở việc thứ nhất, cần hoàn thiện các bộ luật và thực thi nó hiệu quả. Nhà nước và các cơ quan cần có chính sách thực sự coi trọng văn hóa đọc, đầu tư xứng đáng cho cả cơ sở vật chất và đào tạo nhân lực, chế độ lương bổng hấp dẫn. Ngoài ra cần tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng cho cá nhân, công dân và các đoàn thể của họ tham gia khuyến đọc. Ví dụ như khuyến khích thành lập thư viện tư nhân, tủ sách gia đình, tủ sách cộng đồng…
Ở việc thứ hai “từ dưới lên”, người dân cần chủ động tham gia vào khuyến đọc và xây dựng văn hóa đọc bằng tất cả những gì có thể làm từ lập câu lạc bộ, thư viện, tủ sách, tới tổ chức các sự kiện lấy văn hóa đọc làm trung tâm. Thiết thực nhất và có thể làm được ngay là xây dựng tủ sách gia đình và đọc sách cùng con.
(Nhà nghiên cứu Nguyễn Quốc Vương)
Cần lấp đầy những khoảng trống trong phát triển văn hóa
Nhà sử học Dương Trung Quốc.
Trong suốt thời gian qua, chúng ta tập trung đổi mới, xây dựng kinh tế, chính trị, xã hội nhưng rõ ràng có những khoảng trống trong phát triển văn hóa. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI năm 2014 cũng xác định: “Văn hóa phải đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”. Vị trí văn hóa quan trọng như thế nào trong đời sống được nhận thức rất rõ, nhưng nhận thức đó lại không đi vào thực tiễn. Nói văn hóa đặt ngang bằng với những lĩnh vực khác không thể hiểu như chia tài sản, hay đầu tư ngang bằng nhau mà điều quan trọng là phải đặt vị thế của văn hóa tác động như thế nào đến lĩnh vực đó. Chúng ta hay nói đến hàm lượng văn hóa kể cả trong các sản phẩm vật chất. Chính vì thế, văn hóa trở thành nền tảng. Một sản phẩm có thể đạt doanh thu, lợi ích cao nhưng nó sẽ giá trị hơn khi có yếu tố văn hóa.
Hiện nay, nền văn hóa của chúng ta có phát triển nhưng sự phát triển này không bền vững, chúng ta có những thay đổi nhưng những bước đi không lâu dài cho cách thức chúng ta quản lý. Ví dụ câu chuyện về sách giáo khoa, chúng ta đầu tư không nhỏ nhưng lại chưa ổn định. Tôi cho rằng, điều quan trọng vẫn là giải bài toán lợi ích bởi bài toán này đang chi phối nhận thức của xã hội. Rồi câu chuyện bảo vệ di sản của cha ông, tại sao chúng ta không thể biến một ngôi đình thành một trung tâm văn hóa để kết nối quá khứ với hiện tại. Làm thế nào để văn hóa luôn hiện hữu trong đời sống chứ không phải ở những chủ trương, chính sách.
(Nhà sử học Dương Trung Quốc chia sẻ trong Hội thảo “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”)
Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.
Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.
Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.
Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.
Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.
Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…
Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…
Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.
Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.
Văn hóa, lịch sử không còn chỉ nằm trong sách giáo khoa, những trang tư liệu hay không gian bảo tàng. Trên TikTok, Facebook, Instagram, YouTube... người trẻ đang kể câu chuyện của cha ông bằng video ngắn, tranh vẽ, thời trang, âm nhạc và công nghệ số. Cách kể mới đang giúp di sản đến gần hơn với công chúng trẻ. Nhưng khi một video có thể lan truyền tới hàng trăm nghìn người chỉ trong thời gian ngắn, câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để sáng tạo mà không làm sai lệch những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ?
Dù ông Trump tuyên bố Mỹ "không cần Canada", thực tế Washington đang mua phần lớn dầu thô, khí đốt, điện cùng nhiều nguyên liệu công nghiệp sống còn từ quốc gia láng giềng.
Sau 6 tháng xung đột Trung Đông, giá dầu và xăng vẫn neo cao nhưng thị trường đang dần hình thành một "bình thường mới". Dù Mỹ nỗ lực mở rộng nguồn cung qua thỏa thuận với Venezuela, giá nhiên liệu vẫn khó hạ nhiệt trong ngắn hạn.
Ra đời từ năm 1989 từ ý tưởng của cộng đồng địa phương nhằm đưa du khách trở về với bầu không khí "vàng" của các thập niên từ 1950 - 1980, lễ hội Golden Oldies được tổ chức vào ngày cuối tuần cuối cùng của tháng 7 hàng năm tại làng Krofdorf-Gleiberg, thị trấn Wettenberg, tiểu bang Hessen - Đức. Kết hợp giữa âm nhạc, xe cơ giới và thời trang vintage, Golden Oldies đã trở thành một trong những lễ hội văn hóa hoài niệm lớn nhất nước Đức, thu hút mỗi năm khoảng 60.000 - 70.000 lượt du khách.
Chỉ còn ít tuần nữa, Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 (Asiad 20) sẽ chính thức khởi tranh tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản). Thời điểm này, không khí tập luyện tại các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia đang bước vào giai đoạn "nước rút" khốc liệt nhất. Với mục tiêu phấn đấu giành từ 4 - 6 HCV, Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đang dồn toàn lực, kích hoạt chế độ "cắm trại săn vàng" cho các đội tuyển trọng điểm.
Được coi là trung tâm quan trọng của thời trang châu Âu, cái nôi của Opera và đô thị kinh tế của nước Ý, Milan trên thực tế còn là một trong những thành phố đẹp nhất nước Ý. Ẩm thực đa dạng và cuộc sống nhộn nhịp, Milan là sự hòa quyện giữa cuộc sống hiện đại phồn thịnh với vô vàn di tích lịch sử tráng lệ. Sự tiên phong nghệ thuật độc đáo và bảo tồn truyền thống cổ điển đã đem đến cho Milan một vẻ quyến rũ mê hoặc.
Ngày 24/8, chính quyền Mỹ đã công bố chiến dịch “chiến tranh kinh tế” hủy diệt do Tổng thống Donald Trump phát động nhằm đối phó với Iran. Chiến dịch này đang được giới quan sát quốc tế theo dõi xem liệu ông Trump có thật sự thực hiện đúng như những gì tuyên bố hay không, khi những cái giá phải trả về mặt chính trị ngày càng tăng.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa đòi hỏi Việt Nam vừa bảo tồn bản sắc vừa tạo động lực tăng trưởng mới, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang mở ra hành lang pháp lý đồng bộ nhằm chuyển hóa giá trị văn hóa thành tài sản trí tuệ và nguồn lực kinh tế. Mục tiêu của dự thảo không dừng ở quản lý mà hướng tới kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh, nơi truyền thống được phát huy thành giá trị thương mại bền vững.
