Lợi thế của người dẫn đầu đường đua
Những kết quả thăm dò được công bố trong tháng 5 cho thấy ông Bardella đang nắm ưu thế rõ rệt trên đường đua vào Điện Élysée. Theo khảo sát của Odoxa dành cho Public Sénat và một số cơ quan báo chí địa phương, Chủ tịch đảng RN được khoảng 32% người được hỏi cho biết có ý định bỏ phiếu cho ông ở vòng 1, bỏ xa các đối thủ tiềm năng thuộc phe trung dung và cánh tả. Trong các kịch bản vòng 2 được thử nghiệm, ông Jordan Bardella cũng được dự báo sẽ giành chiến thắng, dù sít sao, trước cựu Thủ tướng Édouard Philippe với tỷ lệ 52% - 48%.
Dĩ nhiên, các cuộc thăm dò được thực hiện trước ngày bầu cử gần một năm luôn cần được tiếp cận với sự thận trọng. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở một vài điểm phần trăm lên xuống, mà ở xu hướng đã kéo dài nhiều tháng qua. Từ vị thế của một chính khách trẻ được xem như "người kế vị" của bà Marine Le Pen, ông Bardella đang dần trở thành trung tâm thực sự của đời sống chính trị Pháp.
Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất là sự suy yếu kéo dài của khối chính trị trung dung từng đưa ông Emmanuel Macron lên nắm quyền năm 2017. Khi ấy, ông Macron đã thành công trong việc phá vỡ ranh giới truyền thống giữa cánh tả và cánh hữu, xây dựng một liên minh rộng lớn tập hợp những cử tri muốn tránh cả chủ nghĩa dân túy cánh hữu lẫn chủ nghĩa cấp tiến cánh tả.
Nhưng, sau gần 1 thập niên cầm quyền, “không gian Macron” đang bộc lộ dấu hiệu phân rã. Theo phân tích của nhà khoa học chính trị Antoine Bristielle thuộc Fondation Jean Jaurès, chỉ khoảng 1/3 cử tri bỏ phiếu cho ông Macron năm 2022 được xem là vẫn "trung thành" với khuynh hướng chính trị cũ. Khoảng 25% đã dịch chuyển sang bên phải do lo ngại về nhập cư và vấn đề bản sắc quốc gia, trong khi khoảng 25% khác nghiêng về các chủ đề xã hội và môi trường mang màu sắc cánh tả.
Hệ quả là phe trung dung hiện chưa tìm được một người kế nhiệm đủ sức tập hợp toàn bộ di sản chính trị của Macron. Cựu Thủ tướng Édouard Philippe vẫn được xem là ứng cử viên có vị thế tốt nhất, song ảnh hưởng của ông đang chịu sức ép từ nhiều hướng. Các cơ quan tư pháp Pháp mới đây đã chính thức mở cuộc điều tra hình sự nhằm vào ông, liên quan đến các cáo buộc lạm dụng công quỹ và thiên vị trong việc phân phối hợp đồng công tại tòa thị chính Le Havre - nơi ông đang đương nhiệm vị trí thị trưởng.
Trong khi đó, Gabriel Attal, cựu thủ tướng trẻ tuổi và là lãnh đạo đảng Phục hưng (Renaissance), cũng nuôi tham vọng tranh cử. Bộ trưởng Tư pháp Gérald Darmanin chưa tuyên bố chính thức nhưng nhiều lần phát tín hiệu về ý định tham gia cuộc đua. Sự cạnh tranh giữa các nhân vật này khiến khối trung dung đối mặt nguy cơ phân tán phiếu bầu ngay từ vòng 1. Trong hệ thống bầu cử tổng thống 2 vòng của Pháp, đó là nguy cơ đặc biệt lớn. Chỉ cần một vài ứng cử viên cùng chia sẻ chung tập cử tri, họ có thể vô tình mở đường cho các lực lượng chính trị khác giành vé vào vòng 2.
Chính trong khoảng trống đấy, Bardella đang hưởng lợi nhiều nhất. Không giống giai đoạn trước đây khi đảng RN chủ yếu dựa vào hình ảnh và kinh nghiệm chính trị của bà Marine Le Pen, Bardella mang đến một diện mạo khác. Ở tuổi 30, ông đại diện cho thế hệ lãnh đạo mới, sử dụng mạng xã hội thành thạo và có khả năng tiếp cận nhóm cử tri trẻ hiệu quả hơn. Với 2,3 triệu người theo dõi trên TikTok, ông Bardella xây dựng hình ảnh một chính khách năng động, gần gũi hơn so với lớp lãnh đạo truyền thống của Pháp.
Quan trọng hơn, ông đang giúp RN tiếp tục quá trình “bình thường hóa" hình ảnh mà gia đình bà Marine Le Pen theo đuổi nhiều năm qua. Nếu như thời kỳ cố Chủ tịch Jean-Marie Le Pen gắn liền với những tranh cãi về chủ nghĩa dân tộc cực đoan và các phát ngôn gây sốc, thì RN ngày nay đang cố gắng xuất hiện như một lực lượng cánh hữu quốc gia có thể cầm quyền.
Jordan Bardella từng phát biểu ông muốn "thay đổi tất cả mà không phá vỡ điều gì" và công khai bày tỏ ngưỡng mộ mô hình lãnh đạo của Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Ý Giorgia Meloni - cách định vị rõ ràng hướng tới cánh hữu châu Âu chính thống, khác với lối tiếp cận dân túy đối ngoại mà bà Marine Le Pen từng theo đuổi.
Sự phân mảnh đang tạo ra cơ hội
Tuy nhiên, cơ hội của Bardella không chỉ đến từ sức mạnh riêng của RN. Nó còn phản ánh tình trạng phân mảnh ngày càng rõ nét của toàn bộ hệ thống chính trị Pháp.
Ở cánh tả, viễn cảnh đoàn kết từng xuất hiện trong cuộc bầu cử Quốc hội năm 2024 đang ngày càng xa vời. Những bất đồng liên quan đến chiến lược chính trị, xung đột tại Trung Đông và vai trò của lãnh đạo các đảng đã khiến liên minh cánh tả rơi vào trạng thái chia rẽ.
Trong bối cảnh đó, Jean-Luc Mélenchon tiếp tục nổi lên như gương mặt có sức ảnh hưởng lớn nhất ở phe này. Sau khi tuyên bố tranh cử lần thứ tư, ông nhanh chóng gia tăng tỷ lệ ủng hộ trong các khảo sát - từ 12% lên 16% chỉ trong 1 tháng - và đang tiến sát vị trí thứ hai tại vòng 1, chỉ còn cách Édouard Philippe ở mức 17% đúng 1 điểm phần trăm.
Sự trỗi dậy của Mélenchon tạo ra nghịch lý đáng chú ý. Ông là người có khả năng huy động cử tri cánh tả tốt nhất, nhưng đồng thời cũng là chính khách gây chia rẽ mạnh nhất trong xã hội Pháp. Điều này khiến nhiều cuộc khảo sát dự báo rằng nếu vòng 2 là cuộc đối đầu giữa Mélenchon và Bardella, ứng cử viên RN sẽ giành chiến thắng áp đảo - có thể lên tới 68-32, thậm chí 74-26 theo một số kịch bản. Không ngẫu nhiên khi các cộng sự của Bardella từng nói thẳng với báo chí rằng Mélenchon chính là “đối thủ trong mơ” của họ ở vòng 2.
Chính vì thế, nỗi lo lớn nhất của phe trung dung hiện nay không chỉ là Bardella dẫn đầu, mà còn là khả năng vòng 2 trở thành cuộc đối đầu giữa 2 thái cực chính trị. Trong nhiều năm, “mặt trận cộng hòa” - tức xu hướng các đảng truyền thống liên kết để ngăn làn sóng cực hữu - từng giúp chặn đứng bước tiến của gia đình Le Pen. Emmanuel Macron đã 2 lần chiến thắng Marine Le Pen nhờ cơ chế này vào các năm 2017 và 2022. Tuy nhiên, câu hỏi ngày càng lớn hiện nay là liệu cơ chế đó còn hiệu quả hay không.
Một phần cử tri Pháp đã không còn nhìn RN như lực lượng nằm ngoài hệ thống chính trị. Việc đảng này liên tục gia tăng hiện diện trong Quốc hội, giành kết quả cao ở các cuộc bầu cử địa phương và Nghị viện châu Âu đã làm thay đổi nhận thức của nhiều người. Thêm vào đó, tình trạng bất ổn chính trị kéo dài kể từ cuộc bầu cử Quốc hội trước hạn năm 2024, với các liên minh mong manh và khủng hoảng ngân sách liên tiếp, đã khiến một bộ phận cử tri coi RN như phương án thay đổi thay vì mối đe dọa đối với hệ thống.
Xu hướng này phần nào lý giải vì sao ông Bardella hiện không chỉ dẫn đầu ở vòng 1 mà còn bắt đầu vượt lên trong một số kịch bản vòng 2, điều từng rất khó xảy ra với bà Marine Le Pen trước đây.
Điện Élysée vẫn còn xa
Dẫu vậy, sẽ là quá sớm nếu xem chiến thắng của ông Bardella như điều đã được nhìn thấy rõ.
Thứ nhất, cuộc bầu cử vẫn còn gần 1 năm nữa mới diễn ra. Trong khoảng thời gian đó, chính trường Pháp còn nhiều biến số lớn. Quyết định của Tòa phúc thẩm Paris đối với bà Marine Le Pen dự kiến được công bố vào ngày 7/7 tới có thể làm thay đổi đáng kể cục diện.
Nếu lệnh cấm tranh cử của bà bị hủy bỏ, đảng RN sẽ phải đối mặt với lựa chọn chiến lược quan trọng: tiếp tục đặt niềm tin vào nhân vật đã 3 lần tranh cử tổng thống hay chuyển hẳn sang thế hệ mới với ông Bardella. Dù hai người hiện duy trì quan hệ đồng minh chặt chẽ, giới phân tích cho rằng vẫn tồn tại khác biệt nhất định về phong cách và định hướng kinh tế giữa họ.
Bà Le Pen theo đuổi cách tiếp cận mang màu sắc dân túy xã hội, nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong bảo vệ người lao động và các nhóm thu nhập thấp. Ông Bardella có xu hướng gần hơn với cánh hữu truyền thống, chú trọng môi trường kinh doanh và tìm kiếm khả năng hợp tác với các lực lượng bảo thủ khác. Những khác biệt này có thể ảnh hưởng đến chiến lược tranh cử của RN trong giai đoạn quyết định.
Thứ hai, phe trung dung dù suy yếu nhưng chưa biến mất khỏi bàn cờ chính trị. Các khảo sát vẫn cho thấy Édouard Philippe là một trong số ít chính khách có khả năng cạnh tranh sòng phẳng với ông Jordan Bardella trong kịch bản vòng 2.
Nếu các lực lượng trung dung và cánh hữu ôn hòa tìm được cơ chế phối hợp thay vì tiếp tục cạnh tranh lẫn nhau - điều mà nhiều tiếng nói trong nội bộ, từ cựu Thủ tướng Bernard Cazeneuve đến cựu Bộ trưởng Kinh tế Eric Lombard, đang kêu gọi - cuộc đua hoàn toàn có thể thay đổi.
Câu hỏi năm 2027, vì thế, không phải là liệu ông Jordan Bardella có cơ hội bước vào Điện Élysée hay không - các con số đã trả lời điều đó. Câu hỏi thực sự là liệu những người muốn ngăn ông có còn đủ thời gian và ý chí để tìm ra một tiếng nói chung, hay sẽ tiếp tục để sự phân mảnh tự làm phần việc còn lại?
