Tại sao bao nhiêu năm qua rồi mà cứ mỗi lần nhắc đến nước Nga là lại thấy nhớ nhung da diết? Người Việt vốn sống nặng tình nặng nghĩa. Ai giúp mình cái gì là nhớ đến suốt đời. Ngược lại, ai gây cho mình đau khổ thì cũng chóng nguôi ngoai, chóng biết quên để sống cho vui vẻ. Thật hồn nhiên và cũng thật bao dung.
Biết bao nhiêu sinh viên, nghiên cứu sinh, thực tập sinh ngày ấy đã được hưởng ân huệ từ nước Nga về học vấn cũng như điều kiện sống thường nhật. Còn nhớ, ở Việt
"Đêm chia tay chén rượu quan hà/ Em đã ngấm bài thơ bạn đọc/ Em đã nhớ và em đã khóc/ Mọi vui buồn em đều vắng cố nhân" - Mình đã viết như thế trong ngày đầu tiên đặt chân đến Moskva.
6 năm đằng đẵng học tiếng và học chuyên môn không phải bao giờ cũng đều là vui vẻ phấn khởi cả. Cũng nhiều cay đắng, ngậm ngùi lắm. Thơ văn thời đó chỉ quen nói về những cái đẹp, cái hay thôi. Ngậm ngùi cay đắng nhất (nhưng ngày đó thì lại rất đỗi vui mừng, hạnh phúc) là khi xếp hàng mua được nồi hầm, bàn là. Hàng xếp dài dằng dặc chỉ toàn là người Việt mình thôi. Gọi nhau í éo thế nào (chưa có di động như bây giờ đâu) vậy mà thoáng cái nhiều người Việt ở Mát đã biết đã kéo nhau đến cửa hàng. Người Nga nhìn người mình mua mua bán bán toàn những thứ nặng trịch cứ như là người ngoài hành tinh vậy. Ngày ấy hai thứ này đang có giá ở Việt
Người mình thì bé nhỏ, nồi hầm thì nặng nhưng vẫn cố phải xách đến... 4 cái (có người khỏe xách tới 6 cái) oằn cả lưng. Mình sinh viên đã khổ rồi, nhìn các em sang lao động xuất khẩu, có em gầy gò bé nhỏ, lại càng thương. Còn nhớ, có một cửa hàng bách hóa tổng hợp ngay cạnh Quảng trường Đỏ, chỗ này hay có bàn là, nồi hầm. Các khách du lịch phương Tây sang trọng đi dạo chơi ngắm nghía và chụp ảnh Quảng trường Đỏ đông đúc, tíu tít, trong khi đó người mình thì tay xách nách mang lôi thôi lếch thếch thật là ngượng.
Niềm vui sướng mua được hàng đúng ý không làm nguôi đi, vơi đi nỗi buồn đến phát khóc lên được. Buồn vì sao cũng là con người mà người Việt mình ngày đó lại khổ thế. Ra đến nước ngoài rồi mà vẫn khổ. Ăn chẳng dám ăn, tiêu chẳng dám tiêu, cái gì cũng dành dụm để gửi về cho người thân, dành dụm cho cuộc sống sau khi về nước có cái mà cầm hơi để còn làm việc. Buồn vì sao đất nước thống nhất gần 20 năm rồi (ấy là nói về những năm 80 của thế kỷ trước) mà kinh tế lại xuống dốc đến thế, đồng tiền mất giá đến như thế. Mỗi lần về phép tha lôi đủ thứ bà rằn, từ cái kim sợi chỉ về biếu bạn bè, người thân ai ai cũng quí. Rồi lại tha lôi đủ thứ mang đi, mong sao trả nợ được tiền vé là tốt lắm.
Ngày ấy chỉ mơ ước, chỉ khao khát, chỉ cầu mong có một ngày nào đó đi nước ngoài sẽ chỉ phải xách mỗi cái vali quần áo nhẹ nhõm thôi và có ít tiền đô trong túi (đơn giản là đi đâu, ở nước nào tiền này cũng đổi được) mang đi mà tiêu, mà mua quà cáp thì thật tuyệt vời!
Nhắc lại những kỷ niệm này để thấy quí hơn cuộc sống đầy đủ ngày hôm nay chúng ta có. Sự mặc cảm về cái nghèo, sự đau khổ về cái nghèo chắc chắn cũng là động lực không nhỏ để khá nhiều người từng đã ở Nga phấn đấu, bằng nhiều cách, trong đó không thể không kể đến tài năng, trí tuệ của mình, đã trở thành "soái", thành "đại gia" hôm nay. Nói một cách văn vẻ thì, kể từ sau ĐỔI MỚI đất nước đã hoàn toàn thay da đổi thịt. Kinh tế đất nước so với trước đây đã phát triển mạnh mẽ không ngừng.
Và, lần trở lại nước Nga này đúng như điều mà ngày xưa ta mơ, là chỉ phải mang mỗi cái vali quần áo thôi. Lại càng không phải để ý gì, mua mua bán bán gì đến những thứ "nặng trịch" ngày xưa nữa, ngoài việc tìm mua một số suvơnia đặc Nga: vài con lật đật, vài con Matrutska (búp bê mẹ có nhiều con ở trong) về làm quà… Nguyên chỉ điều này thôi, há chẳng mừng lắm sao? Gương mặt không phải bần thần tính toán nhờ vả những người ở bên đó xem có giúp được gì không, mà sẽ để tâm hơn đến những trang văn hay của Lev Tolstoy , của Gogol, của Dostoyevsky, những trang thơ hay của Pushkin, của Lermontov… Được nhẩn nha ngắm phong cảnh Nga, thăm Bảo tàng Ermitaz, nhà hát, rạp chiếu phim; được nghe lại giọng hát của NSND, ca sĩ nổi tiếng Alla Pugachova với bài hát đầy ấn tượng "Triệu bông hồng", đặc biệt là bài "Người đàn bà đang yêu" - một bài hát mà cả thế giới đều thích. Người viết bài này đã “nhờ thế" mà "gặt hái" được một bài thơ: "Giữa mênh mông tuyết trắng một chiều/ Tôi bất ngờ trước một bài hát đẹp/ Giọng nữ ca sĩ ấy sao mà tha thiết/ Để phụ nữ đủ các màu da rưng rưng". Vâng, đó là một khổ của bài thơ "Người đàn bà đang yêu" của tôi. Dù hay hay dở thì nguồn cảm hứng của tôi đã được khơi gợi từ bài hát này trong một chiều mênh mông tuyết trắng của nước Nga những năm 80 của thế kỷ trước.
Tôi đã trở lại nước Nga với một tấm lòng tri ân như thế, "thổn thức" như thế khi nhìn thấy từng hạt mưa bụi li ti bay bay… với mùi ẩm ướt hơi lạnh của không khí quen thuộc ngày nào khi chớm thu. Và cả khi nhìn thấy hàng bạch dương cao vút đứng im lìm ở hai bên đường… Quen thuộc quá, nước Nga. Càng quen thuộc hơn các bến metro vẫn thế, những ngôi nhà cao tầng sừng sững vững chắc, những đại lộ rộng lớn vẫn như ngày nào nườm nượp tàu xe…
Có vẻ như sau 15 năm hay 20 năm hoặc lâu hơn nữa; nước Nga bề ngoài dường như không có gì thay đổi. Cảnh vẫn như xưa, nhưng liệu người còn được như xưa? Và đây, những gương mặt chất phác, những tình cảm chân thành nồng ấm vẫn chẳng hề đổi khác. Những bàn tay vẫn chìa ra và hồ hởi nắm rất chặt những bàn tay của những người bạn cũ, cho dù nước Nga hôm nay, các sinh viên không còn học môn lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô như thời của mình ngày xưa nữa.
Nhớ ngày xưa chỉ cần 5 kopek là có thể chui xuống tàu điện ngầm đi khắp Moskva nhưng nay phải 200 rúp. Ngày xưa tình hữu nghị thắm thiết, mỗi năm hàng ngàn sinh viên sang học. Nay tình hữu nghị vẫn thắm thiết nhưng các trường thưa thớt bóng sinh viên Việt
Lại trỗi lên một câu hỏi nữa: Tình trạng các Hội Văn học nghệ thuật thì như thế, nhưng sao các nhà văn Nga vẫn ra sách? Những tập thơ, những cuốn tiểu thuyết dày cộp, mới tinh vẫn là những món quà quí trong những lần gặp gỡ. Các Nhà hát vẫn đỏ đèn? Xưởng Mốtphim đã hồi phục mạnh mẽ như thời Xôviết, sản xuất 120 bộ phim/năm? Và Trường VGIK (Đại học Điện ảnh) vẫn đông đúc sinh viên theo học? Trông họ trẻ trung, sang trọng, ăn mặc hợp thời trang hơn sinh viên ngày xưa. Thầy cô ở đây nghe nói giàu có phong lưu hơn trước nhiều… Xe ôtô Nhật sang trọng hầu như thay thế những chú Lada, Vonga cục mịch. Nghe nói nhà máy sản xuất những loại ôtô này cũng đã đóng cửa.
Giọng nữ ca sĩ bất ngờ cất cao
Nơi ấy có phải người đàn bà đang yêu đã gặp người mình yêu nhất?
Hạnh phúc không chỉ dừng ở nỗi niềm khao khát -
Hạnh phúc không viển vông - Hạnh phúc chẳng dễ tìm…
Phải, cuộc đời cứ thế trôi đi chả có gì lặp lại bao giờ, trừ những ký ức. Những ký ức tươi đẹp bao giờ cũng sống mãi…
10/2012
