- Thưa NSƯT Thanh Ngoan, đã lâu khán giả không thấy chị xuất hiện trên các chiếu xẩm cũng như trong các vở chèo. Dường như, từ ngày lên chức Phó giám đốc Nhà hát Chèo, chị quá bận bịu với công việc quản lý nên không có nhiều thời gian dành cho nghề hát của mình?
+ Nói là không bận thì không đúng, nhưng nói là bận vì lên chức thì hoàn toàn sai. Tôi bao giờ cũng thế, luôn yêu công việc của mình, đặc biệt tôi yêu cái chức danh nghệ sĩ Thanh Ngoan chứ không phải một Thanh Ngoan Phó giám đốc. Kỳ thực, chưa bao giờ tôi thích làm quản lý cả, tôi làm vì được các anh chị em nhà hát tín nhiệm, muốn mình sẽ gánh vác phần nào công việc chuyên môn để đưa chèo trở lại với khán giả. Thời gian gần đây, chúng tôi đang nỗ lực khôi phục lại nghề hát chèo, để các chiếu chèo lớn nhỏ thường xuyên đỏ đèn. Khách du lịch đến Hà Nội hiện nay, họ thường nghĩ tới rối nước. Chúng tôi muốn tạo thêm một địa chỉ văn hóa để thu hút họ.
- Nghe chị nói, cảm tưởng Sân khấu Chèo đang sắp vượt qua được "cơn bĩ cực" để trở lại "hồi thái lai" như một thời vang bóng đã qua của nó?
+ Thú thật là đối với tôi, tình yêu chèo rất lớn nên tôi chưa bao giờ nghĩ rằng, chèo sẽ bị mất vị thế vốn có của nó. Có lẽ, khán giả quay lưng với chèo một phần là do thời cuộc, nhưng một phần là do thời gian qua, chúng ta chưa biết cách thay đổi cách thức tiếp cận cũng như thiếu đi nỗ lực của những người làm nghề. Tất nhiên, để làm được điều đó, một mình tôi không đủ sức. Nhà hát Chèo muốn đỏ đèn để đón khách thì thời gian đầu tổ chức bán vé, chúng tôi chấp nhận lỗ. Kể cả cho đến nay, sân khấu chúng tôi diễn hầu hết vào các buổi tối thứ 5 và thứ 6 hàng tuần và đang dần trở thành một thông lệ khá quen thuộc (cho dù vẫn phải bù lỗ), nhưng tôi vẫn tin rằng, còn nhiều khán giả yêu chèo, chẳng qua là mình chưa biết cách mang thông điệp tới cho họ mà thôi.
- Chị thường được các đạo diễn chọn vào vai đào lệch, những vai diễn đanh đá và ghê gớm. Trong số các vai diễn đó, chị tâm đắc nhất với vai diễn nào?
+ Quả thật, tôi toàn được các đạo diễn chọn vào vai đào lệch, có thể do giọng nói của tôi thường to, vang và khuôn mặt khi diễn thì "đanh lại" (cười). Mỗi vai diễn tạo cho mình một ấn tượng riêng, tuy là đào lệch nhưng không vai nào giống vai nào. Tôi nhớ, trong vở "Hồ Xuân Hương", tôi được đạo diễn chọn vào vai bà chủ quán Hồng Châu, một mụ Tú Bà chuyên dạy các em mới vào nghề. Hồi đó, tôi gầy, không giống với dáng vóc của mụ Tú Bà nên đạo diễn khuyên tôi nên độn mông, ngực cho đẫy đà. Mặt thì phải trang điểm lòe loẹt, mắt xanh, mỏ đỏ. Lúc đó, tôi đã mạnh dạn xin phép đạo diễn hãy để tôi thể hiện bằng giọng nói, nét mặt để hiện ra một Tú Bà mà không cần ngoại hình theo môtíp cũ. Vai diễn đó tôi đã dành được Huy chương Vàng trong Hội diễn Sân khấu (năm 1988).
Tôi nhớ, có lần, khi diễn vở "Tâm hồn mẹ" ở Tây Nguyên, tôi vào vai Phương, một cô con dâu trưởng ghê gớm, mưu mô, chạy theo đồng tiền mà mang tội bất hiếu. Đang diễn thì có một khán giả ngồi ở hàng ghế đầu vừa xem vừa lầm bầm chửi. Đầu tiên bà chửi nhỏ, sau đó, bà chửi to thành tiếng và làm náo loạn cả khán phòng. Suất diễn ấy phải dừng lại và đạo diễn phải xuống giải thích cho vị khán giả kia hiểu đây chỉ là kịch. Hay như hồi diễn vở "Hoàng hậu Ba Tư" ở sân khấu của Trường đại học Công đoàn, tôi vào vai người chị giết con của em để hòng đoạt ngôi vị. Cả rạp đang im phăng phắc theo dõi thì có một khán giả ở dưới đứng bật dậy hét to: "Thôi, đủ rồi đấy!"… Đoàn đã phải cử người ra trấn an bác ấy và cũng mất một thời gian mới tiếp tục ổn định để diễn tiếp. Nhiều lần đi diễn ở các tỉnh, đêm diễn thì hóa trang, còn ngày thì mặt mộc đi chợ mua đồ ăn. Ra chợ, nghe các bà "chửi" mình kinh quá nhưng không dám nói gì, chỉ tủm tỉm cười và nghĩ rằng, những vai đào lệch của mình đã thành công!
- Ngoài đời, Thanh Ngoan là một người phụ nữ mạnh mẽ nhưng hài hước, dễ gần. Liệu chị có sợ, nếu ai đó xem chị biểu diễn những vai đào lệch mà không được gặp chị ngoài đời, có thể sẽ hiểu lầm về chị?
+ Ôi, nói về sự hiểu lầm thì nhiều lắm. Tôi nhớ, năm 1998, đoàn chúng tôi vào trại tù để biểu diễn. Khi vào đến nơi, đang gặp gỡ, giao lưu, ăn uống thì có một đồng chí quản giáo nói với tôi: "Chị có giọng nói giống bà Thanh Ngoan quá!". Mình không nói gì chỉ cười, còn những người đi cùng Đoàn thì bắt anh ấy uống rượu "phạt". Anh ấy chả hiểu bị "phạt" vì lý do gì, uống xong mọi người bảo: "Đây chính là "bà Thanh Ngoan chứ còn ai!". Anh ấy vẫn chưa tin, một mực dẫn chúng tôi về phòng, mở đĩa hài "Chồng rượu vợ đề" và bắt tôi thoại mấy đoạn trong đĩa xem có thuộc không. Khi đã chắc chắn đúng tôi là… Thanh Ngoan rồi, anh mới bảo: "Ngoài đời chị trẻ và khác nhiều lắm, chỉ có giọng nói là vẫn thế thôi!".
Lần khác, tôi và Thanh Thanh Hiền đi biểu diễn ở một du thuyền, đang ngồi chờ đến tiết mục của mình thì một trong số các anh quản lý ở đấy hỏi tôi: "Em cho hỏi, ở Nhà hát Chèo cái bà Thanh Ngoan "già già" đã nghỉ hưu chưa?". Trời ơi, lúc đó, Thanh Thanh Hiền cười ngặt nghẽo bảo: "Bà Thanh Ngoan ấy đây chứ còn đâu!". Anh kia vẫn chưa tin, khẳng định như đinh đóng cột là bà Thanh Ngoan kia già rồi cơ. Để minh chứng, ngay tối hôm đó, tôi có suất diễn ở rạp Kim Mã và anh ấy đã cùng một vài người về Nhà hát xem tôi biểu diễn, để chắc chắn tôi chính là... "Bà Thanh Ngoan".
Một lần, Đoàn diễn ở tỉnh xa, khi tôi đi ăn sáng, bà chủ quán hỏi giọng rất thân mật: "Này, cô có cái giọng giống bà Thanh Ngoan quá, có bà con gì không đấy?". Cậu em đi cùng thấy vậy đùa: "Đây là con gái bà Thanh Ngoan đấy bác ạ!". Bà chủ quán nửa tin nửa ngờ. Khi trả tiền ra về, cậu em kia mới nói thật. Trên xe ôtô nhìn lại, chúng tôi vẫn thấy bà ấy đang nhìn theo...
- Thanh Ngoan là một cái tên đã trở thành "thương hiệu" trong làng chèo Việt Nam và tôi được biết rằng, thời gian qua, cho dù các diễn viên chèo lao đao tìm đường đi, thậm chí có người phải bỏ nghề thì riêng Thanh Ngoan vẫn sống khá sung túc. Chị có thể chia sẻ về điều này?
+ Để có một cái tên Thanh Ngoan như ngày hôm nay, bạn biết không, đó là một quãng thời gian dài tôi phải phấn đấu học tập không ngừng nghỉ. Tôi vẫn còn nhớ, mình đã theo đuổi với chèo từ năm 9 tuổi, khi còn là một cô bé ở vùng biển Thái Thụy, Thái Bình cùng cậu ruột của mình đi hát cho các đám cưới, các hoạt động đoàn đội ở xã, phường. Cho đến một ngày, niềm ước mơ của tôi được toại nguyện khi tình cờ biết Nhà hát Chèo Việt
Phải tự hào mà nói, tôi là người biết cách tìm cơ hội và đã sống được bằng nghề. Tôi thậm chí phải hủy nhiều sô diễn vì lịch quá chồng chéo. Có nhiều lần, tôi đi biểu diễn ở nước ngoài nhiều đến mức, hầu như lúc nào cũng vắng nhà, vì vừa từ nước này về lại phải đi nước khác… Thực tình thì tôi cũng chẳng có bí quyết gì, có chăng là khi diễn, tôi hoàn toàn sống với nhân vật, với ánh đèn sân khấu, khi đó, tôi quên mình là ai và thực sự diễn như "lên đồng". Tôi quan niệm rằng, cho dù chỉ ra sân khấu với một lớp diễn rất ngắn thôi, thì tôi cũng cố gắng tìm cách diễn, để khi cánh màn nhung khép lại, khán giả vẫn nhớ tới mình.
- Sau lần đầu hôn nhân đổ vỡ, chị đã lại tìm được hạnh phúc với một người đàn ông kém chị tới 6 tuổi. Hạnh phúc này chắc chắn phải được Thanh Ngoan gìn giữ bằng bàn tay và khối óc của một "đào thương"?
+ Tôi đã rất may mắn khi tìm được người đàn ông đồng điệu, yêu chèo, hiểu và thông cảm với nghề nghiệp của tôi, mặc dù anh ấy làm nghề không liên quan đến nghệ thuật. Anh cũng yêu và hợp cậu con riêng của tôi, thậm chí còn yêu chiều con hơn cả mẹ, điều khiến tôi rất nể phục anh. Hạnh phúc là thứ khó nắm giữ nên tôi luôn dành thời gian nhiều nhất có thể để chăm sóc, gìn giữ gia đình. Nhưng tôi cũng quan niệm, hạnh phúc cũng là tự nguyện chứ không phải ràng buộc bởi điều gì, nên tôi sống và tận hưởng ngày hôm nay. Tôi biết người đàn ông nào lấy tôi cũng ít nhiều chịu thiệt thòi vì tôi quá yêu chèo, không có nghệ thuật, tôi thấy mình thực sự vô nghĩa.
- Xin cảm ơn nghệ sĩ Thanh Ngoan
