Đó là những lớp học nơi lưng chừng núi, nơi dấu chân đến trường còn in trên dốc đá. Nhưng chính trong điều kiện mộc mạc ấy, tri thức vẫn được gìn giữ, niềm tin vẫn được thắp lên và tình yêu nghề của các thầy giáo mang quân hàm xanh trở thành ngọn lửa ấm áp nhất giữa biên cương.
Hơn 10 năm dạy chữ cho đồng bào vùng cao
Là người dân tộc Thái, sinh ra trên mảnh đất Sốp Cộp (Sơn La), Thiếu tá Lò Văn Phích, Đội vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Nậm Lạnh, Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La may mắn hơn nhiều bạn bè cùng trang lứa là được đi học để rồi sau này trở thành chiến sĩ Bộ đội Biên phòng. Năm 1992, khi ấy anh Phích là một chàng lính biên phòng vừa nhập ngũ tại Đồn Biên phòng Mường Lạn (Sơn La) nhưng đã mạnh dạn đề xuất với chỉ huy đơn vị dạy chữ cho đồng bào vùng biên giới nơi mình đóng quân. “Nguyên nhân thôi thúc tôi làm việc này là khi ấy, bà con dân tộc Mông ở huyện Sông Mã (cũ) đến vụ mùa mang nông sản xuống đơn vị đổi muối nhưng không biết tiếng Kinh nên không giao tiếp được. Lúc đó tôi nghĩ, bà con không biết chữ là một thiệt thòi, khó khăn và tụt hậu rất lớn, nên tôi muốn dạy cho họ biết đọc, biết viết”, anh Phích nhớ lại.
Đề xuất, tham mưu của anh Phích đã được cấp uỷ đơn vị đồng ý. Bắt đầu từ năm 1992, Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh tổ chức các lớp xoá mù chữ cho bà con dân tộc vùng cao biên giới. Cũng từ khi đó, chiến sĩ trẻ Lò Văn Phích được đơn vị tin tưởng giao nhiệm vụ trực tiếp đứng lớp. “Thời gian đầu vận động các cháu đi học khó khăn lắm. Mình tới nhà, vừa nghe vận động là các cụ bảo: “Học chữ có no cái bụng đâu, đi nương thôi”. Mình thuyết phục: “Không phải thế đâu mẹ ơi, bố ơi, trước mắt thì sẽ làm rương, làm rẫy, sau này cái bụng sẽ no, biết chữ rồi sẽ học cách phát triển kinh tế, đời sống sẽ nhàn hơn”. Khi lớp học được hình thành, bắt đầu bản nọ truyền cho bản kia, dân bản rủ nhau đăng ký học. Điều này làm mình thấy rất tự hào”, Thiếu tá Phích xúc động nhớ lại.
Học viên nhỏ tuổi nhất của lớp là 12, lớn nhất 45 tuổi, có gia đình cả hai vợ chồng cùng đi học. Mỗi lớp xoá mù có 24 học viên, chỉ có đèn dầu nhưng tinh thần học rất hăng hái. Sau đó, lớp học dần đông lên, có lớp tới 60 người. Gia đình nào hoàn cảnh khó khăn, không có người làm nương rẫy, thầy giáo sẽ đi làm cùng. “Chúng tôi 3 cùng với dân, dần dà, thầy giáo như người thân trong nhà. Khi hết chương trình quay về đơn vị, bà con tiễn còn khóc và nói nhớ thầy”, Thiếu tá Phích nhớ lại.
Dạy các lớp xoá mù liên tục 9 năm, sau đó anh Phích được cử đi học nâng cao và chuyển công tác đến Đồn Biên phòng Nậm Lạnh. Sau đó, anh tiếp tục đứng lớp xoá mù cho tới năm 2023. Anh Phích chia sẻ, hiện nay các bản ở vùng cao Sốp Cộp cơ bản đã xoá hết mù chữ, đặc biệt trẻ em đều đến điểm trường, tuy nhiên những thầy giáo mang quân hàm xanh sẽ tiếp tục tham gia giai đoạn hai khi những lớp học “tái mù chữ” được hình thành. Người chiến sĩ biên phòng tự hào khi chia sẻ với chúng tôi về “gia tài” tri thức của mình là hơn 500 học viên đã có nhiều người trưởng thành, có người giờ là Phó Bí thư Đảng uỷ xã, nhiều người học hết phổ thông, học đại học. “Tôi có hơn 10 học trò đang làm việc cho công ty ở Hà Nội, Hưng Yên, thỉnh thoảng họ vẫn gọi điện hỏi thăm, cảm ơn thầy. Hôm nay, được tuyên dương trong chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô”, tôi lại càng thấy tự hào về những điều mà mình đã làm và đóng góp cho đồng bào dân tộc vùng cao”, anh Phích chia sẻ.
Dạy tiếng Việt cho “cô dâu người Lào”
Là một trong 80 thầy cô giáo được tuyên dương, Đại uý Hồ Văn Hữu, Đội trưởng Đội vận đồng quần chúng, Đồn Biên phòng Ba Tầng, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị cho biết, bắt đầu từ tháng 10/2021, Đồn Biên phòng Ba Tầng tổ chức các lớp học xoá mù và tái mù chữ cho đồng bào dân tộc ở vùng biên giới A Dơi (trước đây thuộc huyện Hướng Hoá cũ).
Xuất phát từ việc nhiều chị em phụ nữ người dân tộc Vân Kiều không biết chữ và một số chị em quốc tịch Lào lấy chồng ở Việt Nam không biết tiếng Việt, Đồn Biên phòng Ba Tầng phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Hướng Hoá (cũ) mở các lớp xoá mù và tái mù. Là thầy giáo mang quân hàm xanh, Đại uý Hồ Văn Hữu đã gắn bó với các lớp xoá mù ngay từ những ngày đầu tiên.
Từ năm 2021 đến nay, đã có 7 lớp học với 190 học viên là các chị em phụ nữ tham gia. Có trường hợp cả hai mẹ con cùng học một lớp; hoặc có chị người Lào 30 tuổi, đã học hết chương trình lớp 6 tại Lào, nhưng khi sang Việt Nam lấy chồng không biết tiếng Việt đã tham gia lớp học, nay biết đọc, biết viết thành thạo. "Nhiều chị em không biết chữ, khi đi làm giấy khai sinh cho con cũng phải nhờ người khác viết hộ, giờ đây các chị cầm giấy khai sinh đã biết đọc tên con, biết tự viết đơn. Nhiều chị em trước đây ký giấy tờ chỉ biết lăn tay điểm chỉ, rất ngại ngùng vì không biết chữ, giờ biết ký các chị tự hào lắm", Đại uý Hữu vui vẻ chia sẻ.
Nói về những khó khăn trong quá trình triển khai lớp học, Đại uý Hữu cho biết, do là địa bàn biên giới, các lớp xoá mù được triển khai ở nhà văn hoá, nhà sinh hoạt cộng đồng. A Dơi là xã biên giới, điều kiện kinh tế của người dân còn rất khó khăn. Các chị đều bận việc nương rẫy và chăm lo gia đình, chỉ tối mới có thời gian đến lớp. Học viên hầu hết đều lớn tuổi nên cầm bút khó khăn và tiếp thu chậm. "Mục tiêu của các lớp học là dạy học viên biết đọc, biết viết, nên mỗi lớp chỉ triển khai 6 tháng, một tuần học 3-4 buổi. Trong tháng 11 này, đợn vị tiếp tục khai giảng 2 lớp xoá mù và tái mù, nên chúng tôi rất mong nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương và cộng đồng xã hội", Đại uý Hữu chia sẻ.
Theo Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam Nguyễn Tường Lâm, trong 10 năm tổ chức, chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô” đã tôn vinh 576 nhà giáo tiêu biểu trên khắp mọi miền đất nước. Năm 2025, chương trình mang thêm ý nghĩa đặc biệt khi tuyên dương 80 thầy cô giáo cùng cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng đang trực tiếp giảng dạy tại 248 xã, phường, đặc khu của 22 tỉnh, TP. Trong số những gương mặt được vinh danh, có 36 thầy cô là người dân tộc thiểu số; 13 thầy giáo mang quân hàm xanh. Có những thầy cô đã dành trọn đời công tác gắn bó với nghề, lặng lẽ bám trường, bám bản, trở thành điểm tựa tri thức giữa những vùng đất còn nhiều gian khó. Với tất cả sự tận tụy và tâm huyết, các thầy cô không chỉ truyền dạy kiến thức mà còn gieo mầm đạo đức, bồi dưỡng nhân cách sống đẹp, trở thành tấm gương sáng để học trò noi theo; để những điều tử tế, những giá trị tốt đẹp được lan tỏa và nhân lên mỗi ngày.
Gieo chữ trên đỉnh sương mờ 
