Những Mạnh thường quân của làng văn nghệ phía Nam

Anh em văn nghệ thường hay đùa với nhau về bút danh của nhà thơ Phan Ngọc Thường Đoan, để ước ao sao đổi được là Phan Ngọc Thường Quân. Ý nói vui anh chị em sáng tác chỉ có Thường Đoan thôi, nói chung đều khó khăn, làm gì có Mạnh Thường Quân được. Vậy mà có đấy. Chưa hẳn đã giàu có gì, nhưng khi giới cầm bút ở Tp HCM có người ốm đau, hoạn nạn, thì vẫn có Mạnh Thường Quân văn nghệ xuất hiện

Thuộc lớp nhà văn nghệ sĩ thành danh sau 1975, tên tuổi và tác phẩm của Lê Thị Kim từ lâu đã được nhiều bạn đọc yêu thơ, nhất là những người đang yêu ngưỡng mộ. Ai có chú ý đến âm nhạc đều biết ca khúc "Đừng nhìn em như thế", với những câu: "Đừng nhìn em như thế/ Cháy lòng em còn gì/ Sự nồng nàn của bể/ Cuốn mất hồn em đi/ Đừng nhìn em như thế/ Khắc giờ thành thiên thu/ Mắc nợ đời dâu bể/ Mắc nợ đời thơ si". Đây là thơ của Lê Thị Kim, trích trong tập "Đóa quỳ hư ảo" (Nhà xuất bản Trẻ, 1990), do nhạc sĩ Trương Tuyết Mai chuyển thành ca khúc.

Nhà thơ Lê Thị Kim nồng nàn với tình yêu như thế, cháy lòng với thi ca như thế, đam mê với hư ảo như thế, lại rất nặng lòng giúp đỡ bạn bè hoạn nạn trong đời thực. Chị đã giúp đỡ nhà thơ N.Đ số tiền rất lớn trong việc điều trị bệnh tim, hỗ trợ thường xuyên cho con trai của vợ chồng nhà báo H.L - N.Q bị bệnh tâm thần phân liệt… Chủ nhật  vừa rồi (11/11), đang bận bịu chuẩn bị cho một chuyến đi, nhưng nghe tin bạn văn Nguyễn Hòa, người thực hiện website vanchuongviet.org (không phải nhà lý luận phê bình văn học Nguyễn Hòa hiện công tác tại Báo Nhân dân) bị tai biến, bệnh tình trầm trọng, chị lại gọi điện "bắt" hai nhà thơ Trần Hữu Dũng, Vũ Trọng Quang ngồi chờ ở quán cà phê để chuyển giúp bằng được cho một số tiền. Rất nhiều anh em văn nghệ sĩ khác đã từng được chị giúp, nhưng lần nào chị cũng từ chối nêu tên. Với chị, đó là tấm lòng, là chút nghĩa cử sẻ chia bên lề văn chương, với bạn bè cầm bút, dù quen hay lạ.

Thời thực dụng, thơ phú rẻ như bèo, nhiều nhà thơ gom góp cả đời - cả sáng tác lẫn tiền bạc - mới in được một tập thơ, in xong lại chẳng biết bán cho ai. Chẳng biết lạ hay quen, những lúc như thế Lê Thị Kim lại xuất hiện chúc vui. Có khi chị mua một cuốn, có khi mua 50 cuốn, thay tác giả đi tặng bạn bè văn nghệ, để lại khi ít thì một triệu, lúc nhiều thì dăm ba triệu đồng. Không nhiều, chừng đó cũng đủ cho thi hữu ấm lòng, vừa được chia sẻ khó khăn, lại vừa có cơ hội đưa đứa con tinh thần của mình đến được với bạn bè yêu văn chương chữ nghĩa. Hiện tại Lê Thị Kim vừa có mặt trong ban giám khảo cuộc thi "Thơ Áo Trắng" lại vừa tài trợ chính cho giải "Thơ nữ trẻ".

Từ trái qua: Nhà thơ Lê Thị Kim, nhà thơ Lâm Xuân Thi, tác giả Nguyễn Tiến Toàn và tác giả Phạm Hồng Danh.

Từ trái qua: Nhà thơ Lê Thị Kim, nhà thơ Lâm Xuân Thi, tác giả Nguyễn Tiến Toàn và tác giả Phạm Hồng Danh.

Nồng nàn với thơ, rộng mở với đời nhưng nhà thơ Lê Thị Kim cũng khá thành công trong việc… kiếm tiền. Chị hiện đang kinh doanh 3 khách sạn lớn là Tân Ngọc Long, Hoàng Kim, Gold Lion. Khách sạn sang trọng nhưng giá vừa phải; dĩ nhiên bạn bè văn nghệ đến thuê sẽ có giá ưu đãi. Tuy bận rộn với kinh doanh, với văn chương, nhưng Lê Thị Kim còn đến với hội họa. Tranh của chị đã từng triển lãm trong và ngoài nước, đã bán được ngoài mong đợi. Mỗi khi bán được tranh, Lê Thị Kim đều rủ rê bạn bè thù tạc lai rai. Hiện Lê Thị Kim là Chủ tịch Câu lạc bộ Họa sĩ nữ Ngân Hà.

Nhà thơ Lâm Xuân Thi, "người ở lại bên này phòng cách ly" thì báo chí đã nói đến khá nhiều ở cả hai vai trò: Ông chủ nhãn hiệu xe đạp nổi tiếng Martin 107 và nhà từ thiện nhiệt tình. Thơ Lâm Xuân Thi có những câu đằm thắm dễ thương: "Thiên thần lớn sinh ra thiên thần nhỏ/ Ở nhà anh sao cũng giống thiên đường/ Chỉ cần thêm một bông hoa vừa nở/ Là mùa nào cũng giống mùa xuân…" (trích trong tập thơ "Nguyên Đán tình yêu"). Nếu không kinh doanh mà chuyên tâm về thơ, biết đâu Lâm Xuân Thi sẽ trở thành nhà thơ có vị trí. Anh đã từng đoạt giải Thơ hay Báo Văn nghệ Tp HCM năm 1998.  Nhưng như thế thì đời không thể có một trung tâm xe đạp lớn, và quan trọng hơn sẽ không có một Mạnh Thường Quân cho các em học sinh nghèo, cho các cuộc tài trợ thi thơ báo Mực Tím, Áo Trắng hay mua tác phẩm hội họa hỗ trợ từ thiện.

Năm 2009 Lâm Xuân Thi lập "Quỹ tình thơ" cùng với hai nhà thơ Hồ Thi Ca và Phan Hoàng, với sự cố vấn của nhà thơ Chim Trắng để hỗ trợ cho anh chị văn nghệ khó khăn có tác phẩm đầu tay chất lượng nhưng không có điều kiện công bố tác phẩm. Anh tài trợ mà không cần đánh bóng mình. Mới đây, anh đã bỏ tiền cho in di cảo thơ "Lời chào ngọn gió" của cố nhà thơ Chim Trắng. Theo ước nguyện của nhà thơ đã khuất, nhà thơ Ý Nhi đã giao cho Lâm Xuân Thi in, phát hành. In xong phát hành, anh lo toàn bộ chi phí mời thân hữu đến dự ra mắt thơ tại văn phòng Xe đạp Martin 107.

Giới văn nghệ Sài Gòn còn có một Mạnh Thường Quân khác tên là Phạm Hồng Danh. Anh là giảng viên môn toán Đại học Kinh tế Tp HCM, giám đốc Trung tâm Luyện thi Vĩnh Viễn. Lạc bước sang văn nghệ, Phạm Hồng Danh cũng có những câu thơ da diết: "Cắn răng dứt một mối tình/ Nhiều năm sau biết lòng mình còn đau", hay "Dìu nhau vào cuộc phong ba/ Tóc xanh ngày nọ phôi pha bao giờ/ Người vì ta hết ngây thơ/ Ta long đong giữa hai bờ tử sinh".

Khi làm thơ, không biết có lao vào vực thẳm không, không biết có lao vào hai bờ tử sinh không. Hay là phải trốn chạy, mà trở về thực tại, phải mưu sinh nữa chứ. Trở về, trở về, Phạm Hồng Danh phải tạm ngăn cái "hứng" thi ca của mình mà quay về với một tâm thế: giảng viên môn toán hiện thực khô khan đối lập với lãng mạn ảo ảnh vô thường. Phạm Hồng Danh có tập truyện ngắn và tùy bút "Tuyệt vọng & bất tử", in năm 1999 đã được tái bản nhiều lần. Tên sách của anh làm nhiều người nhớ đến lời cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: "Hãy đi đến tận cùng của tuyệt vọng, để thấy tuyệt vọng đẹp như một bông hoa".

Trung tâm Luyện thi Vĩnh Viễn mà Danh làm giám đốc là một trung tâm luyện thi đại học lớn của cả nước; không phải chỉ dạy luyện thi sau kỳ thi phổ thông mà bồi dưỡng kiến thức đại học thường xuyên trong năm. Trung tâm này đã tài trợ và tiếp tục tài trợ các cuộc thi Bút Mới, do Báo Tuổi trẻ phát động, được tổ chức hai năm một lần. Gần đây, trung tâm này lại tài trợ cho chương trình trao học bổng cho học sinh nghèo và hiếu học ở các tỉnh miền Tây do hai nhà văn Đoàn Thạch Biền và Nguyễn Đông Thức đề xướng và tổ chức. Thượng tuần tháng 11/2012, triển lãm tranh chủ đề "Ngày sinh của Ngựa" của nhà thơ Bùi Chí Vinh, tên nhà tài trợ cũng là Trung tâm Vĩnh Viễn.

Những người nói trên, dẫu sao văn chương thi phú cũng đã khá quen thuộc với độc giả. Riêng cái tên Nguyễn Tiến Toàn thì vẫn còn rất mới dù với giới văn nghệ thành phố, ông đã trở nên quen thuộc từ lâu. Anh em trong giới văn nghệ gọi ông là "chiếc xe lăn mang niềm hy vọng".

Ông Nguyễn Tiến Toàn là hội viên Hội Nhà văn Tp HCM từ năm 2008, có nhiều bạn bè trong giới cầm bút như: nhà thơ Thu Bồn, nhà thơ Bùi Chí Vinh, nhà thơ Trần Hữu Dũng… Thông qua bạn bè, lúc công khai, lúc ẩn danh, ông đã tài trợ giúp đỡ nhiều bạn văn nghệ. Trong buổi triển lãm tranh của nhà thơ Bùi Chí Vinh, ông là người mở hàng mua tranh của nhà thơ này, sau đó thì đến diễn viên Hiền Mai.

Ông là Giám đốc Xí nghiệp Xe lăn - lắc tay Kiến Tường. Khởi nghiệp sau 1975, ông đi lên từ phế liệu, qua bao bất trắc mới được cơ ngơi như ngày hôm nay. Trung tâm sách Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục về lĩnh vực sản xuất xe lăn đầu tiên ở Việt Nam là của ông. Hàng chục năm nay ông đã tham gia công tác từ thiện một cách tích cực. Bắt đầu làm từ thiện, ông tặng nhiều xe lăn cho quê hương ông ở Phú Yên. Nối dài việc ân nghĩa vượt ngoài biên giới, ông còn gửi tặng xe lăn cho cả thương phế binh trong chiến tranh vùng Vịnh. Hỏi ông đã tặng bao nhiêu xe lăn rồi, ông trả lời: "Tặng rồi không dám thống kê, nếu thống kê sẽ không dám tặng".

Xuất thân khác nhau, công việc khác nhau, nhưng với đời, họ đều là những Mạnh Thường Quân hào sảng. Với thi ca, họ say mê và sống hết với những ân tình…

Vũ Trọng Quang

Các tin khác

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương”: Phim tình báo tái xuất màn ảnh rộng

“Mật mã Đông Dương” - bộ phim lịch sử - tình báo được lấy cảm hứng từ một số chuyên án trong hơn 25.000 bộ hồ sơ chiến sĩ tình báo viên Việt Nam sẽ được Điện ảnh CAND sản xuất trong thời gian tới. Không chỉ là món quà tri ân sự hy sinh thầm lặng của lực lượng tình báo CAND, bộ phim còn ghi dấu sự “tái xuất” màn ảnh rộng, sau gần 40 năm vắng bóng của đề tài tình báo - một trong những chất liệu đặc biệt và khó khai thác nhất của điện ảnh Việt Nam.

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Chuyển đổi số trong ngành sách: Gỡ điểm nghẽn công nghệ và tư duy

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong ngành sách không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thói quen của độc giả. Với một dân tộc có tỷ lệ đọc sách khá thấp như Việt Nam thì chuyển đổi số được kỳ vọng là một cơ hội giúp ngành sách phát triển văn hóa đọc, bởi số hóa đã giúp sách "vượt qua giới hạn của sách giấy, kiến tạo những trải nghiệm tri thức đa chiều".

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình gieo những yêu thương

Hành trình gieo những yêu thương

Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.