Phát hiện hàng loạt vi phạm
Theo thống kê của cơ quan chức năng tỉnh Gia Lai, trên địa bàn tỉnh có 3.248 hệ thống điện mặt trời mái nhà được đầu tư xây dựng. Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và UBND tỉnh Gia Lai về việc rà soát các vấn đề liên quan đến phát triển điện mặt trời, tháng 3/2021, đoàn liên ngành tỉnh Gia Lai do Sở Công thương làm Trưởng đoàn đã tiến hành kiểm tra 441/3.248 hệ thống điện mặt trời mái nhà trên địa bàn tỉnh và phát hiện hàng loạt lỗi vi phạm.
Cụ thể, trong số 441 hệ thống đã kiểm tra thì có 10 hệ thống điện mặt trời mái nhà lắp trên mái công trình nhà kho, nhà xưởng; 431 hệ thống điện mặt trời lắp trên mái công trình nông nghiệp. Thời điểm tiến hành kiểm tra, công trình đường dây và trạm biến áp đấu nối của các hệ thống điện mặt trời mái nhà đều vận hành bình thường.
Kết quả kiểm tra đối với công trình xây dựng: Hồ sơ quản lý chất lượng của 437 hệ thống điện mặt trời mái nhà chưa đảm bảo theo quy định Luật Xây dựng (đơn vị tư vấn thiết kế, thẩm tra, giám sát và đơn vị thi công chưa đảm bảo điều kiện năng lực theo quy định; chưa có thiết kế và hồ sơ hoàn công phần móng trụ).
Tại các công trình trang trại nông nghiệp, đoàn kiểm tra phát hiện có 9/431 công trình chưa chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Đặc biệt, qua kiểm tra, cơ quan chức năng còn phát hiện 302/431 công trình (chiếm hơn 70%) chưa triển khai mô hình kinh tế trang trại theo quy định.
Kết quả kiểm tra hệ thống điện mặt trời mái nhà, công trình đường dây và trạm biến áp đấu nối hệ thống điện mặt trời: Hồ sơ quản lý chất lượng của toàn bộ các hệ thống điện mặt trời mái nhà chưa đảm bảo theo quy định Luật Xây dựng (đơn vị tư vấn thiết kế, thẩm tra, giám sát và đơn vị thi công chưa đảm bảo điều kiện năng lực theo quy định; chưa có thiết kế và hồ sơ hoàn công phần kết cấu đỡ các tấm pin).
Đoàn kiểm tra xác định, một số công trình thiếu hồ sơ, thủ tục xây dựng chưa đảm bảo quy định, chưa đảm bảo thiết bị phòng cháy chữa cháy nhưng vẫn được Công ty Điện lực Gia Lai nghiệm thu, đóng điện.
Trên cơ sở kết quả làm việc và báo cáo của đoàn kiểm tra, UBND tỉnh Gia Lai đã yêu cầu Sở Công thương chủ trì, phối hợp với các đơn vị và địa phương liên quan rà soát, đề xuất và xác định rõ trách nhiệm xử lý đối với các vi phạm, trong đó tập trung chính vào các dự án trên đất nông nghiệp.
Kết luận số 1424/KL-BCT ngày 21/3/2022 của Bộ Công thương cũng đã chỉ rõ nhiều sai phạm tại Công ty Điện lực Gia Lai gồm: Thời gian thực hiện thỏa thuận đấu nối điện mặt trời mái nhà vượt quá thời hạn quy định; trình tự thực hiện phát triển điện mặt trời mái nhà trái với quy định; chốt chỉ số công tơ, đưa vào vận hành nhưng không có sản lượng phát điện trong năm 2020 và ký hợp đồng mua bán điện trái với quy định tại Quyết định số 13/2020/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Bộ Công thương yêu cầu Công ty Điện lực Gia Lai chịu trách nhiệm việc đã công nhận vận hành, ký hợp đồng và thanh toán tiền mua điện cho chủ đầu tư các hệ thống điện mặt trời mái nhà.
Đùn đẩy trách nhiệm
Đầu tháng 6/2022, Công ty Điện lực Gia Lai có văn bản gửi Sở Công thương tỉnh Gia Lai về việc cung cấp danh sách các dự án/hệ thống điện mặt trời mái nhà. Theo đó, để có cơ sở thực hiện việc dừng, không thanh toán đối với các dự án/hệ thống điện mặt trời mái nhà không đảm bảo quy định theo yêu cầu của Tổng Công ty Điện lực miền Trung, Công ty Điện lực Gia Lai đề nghị Sở Công thương cung cấp danh sách các dự án/hệ thống điện mặt trời mái nhà chưa khắc phục các tồn tại, không đảm bảo quy định theo kết luận của đoàn kiểm tra đã nêu ra trước đó; những trường hợp, tồn tại nào chưa khắc phục nhưng không thực hiện dừng thanh toán theo quy định.
Phúc đáp văn bản của Công ty Điện lực Gia Lai, Sở Công thương tỉnh Gia Lai có văn bản phản hồi khẳng định: Việc khắc phục các tồn tại, thiếu sót theo yêu cầu của đoàn kiểm tra là trách nhiệm của chủ đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà.
Các Sở: Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tài nguyên và Môi trường, Xây dựng, UBND các huyện, thị xã, thành phố và Công ty Điện lực Gia Lai có trách nhiệm phối hợp, kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn các chủ đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà triển khai khắc phục các tồn tại, thiếu sót nhằm đảm bảo an toàn cho công trình.
Cũng theo Sở Công thương, Công ty Điện lực Gia Lai là đơn vị thỏa thuận, ký hợp đồng mua bán điện với các chủ đầu tư; tổ chức nghiệm thu, đóng điện đưa các hệ thống điện mặt trời mái nhà vào sử dụng nên chịu trách nhiệm kiểm tra, hướng dẫn các chủ đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà khắc phục các tồn tại, thiếu sót và báo cáo về Sở Công Thương để tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh Gia Lai.
Đồng thời, Sở Công Thương không quản lý trực tiếp các hệ thống điện mặt trời mái nhà nên không có nghĩa vụ và trách nhiệm xác nhận việc khắc phục tồn tại của các chủ đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà (chỉ tổng hợp, báo cáo kết quả khắc phục trên cơ cở báo cáo của các sở, ngành, địa phương).
Do đó, việc thanh toán, dừng hoặc không thanh toán tiền mua điện đối với các hệ thống điện mặt trời mái nhà, Công ty Điện lực Gia Lai căn cứ vào quyền của bên mua điện trong Hợp đồng mua bán điện đã ký giữa 2 bên để thực hiện. Đây là trách nhiệm của Công ty Điện lực Gia Lai nên không phải xin ý kiến và xác nhận từ Sở Công Thương.
Trao đổi với chúng tôi về kết quả xử lý các dự án/hệ thống điện mặt trời mái nhà trên địa bàn tỉnh để xảy ra vi phạm, đặc biệt là sau khi có văn bản phản hồi từ Sở Công thương, đại diện Công ty Điện lực Gia Lai cho biết đang tiến hành các bước xử lý theo quy định. Tuy nhiên, kết quả xử lý ra sao thì đại diện Công ty Điện lực Gia Lai không nêu rõ.
Nhiều sai phạm liên quan đến điện mặt trời mái nhà 
Hàng loạt sai phạm tại các công trình điện mặt trời mái nhà ở Gia Lai 
