"À…ừ…!" - Chết thật. Tôi chợt giật mình. Hóa ra tết đến nơi rồi! Chẳng biết ai thế nào, chứ với tôi, chưa nhìn thấy cành đào, cây quất, hộp mứt hay cặp bánh chưng… thì chưa thể nghĩ đến tết. Thế là cuống cuồng vắt chân lên cổ, cắm cúi cày cuốc, không thể thất hẹn với bạn quý được.
Ừ thì chuột, ừ thì loài vốn ghét, thậm chí ghê nữa là khác, nhưng cứ ngẫm cho thật kỹ, nhìn bằng con mắt tích cực - thì chú chuột cũng sở hữu lắm đức tính hay ho mà khối động vật khác không dễ gì có đấy.
Thực tình, nếu không gây dịch bệnh, ăn hại lúa, gặm nhấm, phá hoại đồ đạc, ăn vụng thức ăn, hoa quả, chui rúc cống rãnh bẩn thỉu… thì loài chuột cũng dễ thương, có khi còn hơn cả mèo và chó ấy chứ. Cũng kiểu như rắn, rết, bọ cạp…
Hồi trẻ con, 2 hay 3 tuổi gì đấy, nhớ khi ngồi bên bà thổi cơm, nhìn con rết khá to bò ra từ thùng mùn cưa, thấy hay hay, tôi thích thú thò tay bắt chơi. Bà chưa kịp ngăn thì chú rết đã cắn ngay một phát đau điếng nơi cổ tay. Tôi chỉ còn biết khóc thét lên, vẩy tay liên tục như phải bỏng, trong khi bà vội vã tìm cách cấp cứu. Nghe đâu phải lấy dãi con gà trống bôi - một kiểu chữa rết cắn dân gian - mới khỏi.
Thế là từ đận ấy, riêng với rết, nhác nhìn thấy là tôi đã tránh xa, rùng mình như gặp kẻ gian vậy. Người ta gọi đó là "phản xạ có điều kiện", vì nếu chú rết không cắn tôi cú ấy mà chỉ thân thiện chơi đùa trên tay thôi, thì tôi và lũ trẻ quanh xóm đã kết giao với anh bạn nhiều chân kia từ ngày ấy rồi. Nghĩ cho cùng thì cậu rết cũng dại, chưa ai làm gì mà đã tấn công người ta, vừa mất bạn bè, vừa mang tiếng ác.
 |
| Ngày mùa. Ảnh: Đình Nguyễn. |
Nhưng với chuột thì lại khác, ngày học lớp một trường làng, tôi từng bị cô giáo phạt, báo về phụ huynh vì tội chơi chuột trong lớp. Số là thằng Tí ngồi bàn trước, vào học rồi thấy nó vẫn chúi đầu gẩy gẩy ngón tay vào một cái vỏ bao diêm Thống nhất, tôi hỏi "gì đấy?", nó bảo "chuột, thích không, tao cho một con".
Thấy tôi gật đầu, nó quay xuống đưa cho cái vỏ bao diêm nói "có bốn con, chia cho mày hai, thứ này hiếm, khó kiếm lắm đấy". Tôi từ từ mở bao diêm. Ôi, bên trong có hai con chuột đỏ hỏn bé xíu, đến phim hoạt hình cũng không bé hơn, xinh xắn dễ thương đang bò quanh nhau như chẳng hề có sự đe dọa nào cả. Mà đúng là nào có ai đe dọa gì nó, chúng tôi đang sở hữu nó để… chơi mà.
Có trò chơi, mà lại là trò chơi cử động được, tôi mê mẩn ngồi ngắm, vuốt nhẹ lên từng con, cho đến khi cô giáo xuống bắt quả tang, và cái vỏ bao diêm cùng hai chú chuột "bao tử" trở thành tang vật tố cáo nộp về cho thầy mẹ tôi trưa ấy. "Chơi chuột cũng được" - Thầy tôi bảo - "nhưng không được chơi trong giờ học ở lớp", vậy là tôi hiểu ông chỉ trách việc không chú ý nghe giảng, chứ không cấm chơi… chuột.
 |
Chơi chuột chẳng có gì sai, gì hại cả! Nhưng chưa kịp mừng, đến khi tôi khai nguồn gốc của tang vật, thì thầy tôi cho gọi cu Tí bên hàng xóm sang. "Nếu cháu tự bắt được bọn này, thì từ giờ cố mà bắt cho nhiều, rồi nộp cho hợp tác xã, chắc chắn sẽ có thưởng đấy, không thì đưa sang bác cũng được, bác sẽ trả công…".
Tôi và cả cu Tí nghe thế, nhưng cũng chả hiểu gì. Cho đến một lần, thằng Tí với thầy tôi ngoài ngõ, mang vào một cái nồi đất, trong đựng đầy… chuột con. Cầm tờ bạc thầy tôi "thưởng", cu Tí vừa mừng rỡ chạy đi, đã thấy thầy tôi ra rút nắm rơm, cuốn quanh cái nồi đất, phóng hỏa, lửa cháy đùng đùng. Thấy tôi chảy nước mắt, thầy tôi giải thích "Chuột là giống phá hoại mùa màng, phải tiêu diệt. Không ai được thương tiếc loài phá hoại cả". Ngày ấy tôi còn bé quá, nghe thế thì biết thế, chứ nào đã hiểu chuyện mấy con chuột xinh xắn kia làm hại cái gì đâu ! Cứ tiếc ngẩn tiếc ngơ món đồ chơi, ngoài thằng Tí ra, không đứa nào kiếm nổi ấy.
Chuyện tác hại của loài chuột, mãi sau này lớn lên tôi mới được biết. Nhưng quả thật, nhìn về mặt tích cực (dù cách nhìn này không biết có đáng trách không?) riêng tôi phát hiện ra các cu cậu chuột có mấy điểm thật đáng khen, bằng vào mấy câu chuyện tôi dẫn dưới đây.
Thứ nhất, phải công nhận các chú chuột cực kỳ dũng cảm và gan lì. Chắc hẳn không ít người, đã gặp trường hợp giống tôi sau đây.
Đó là một lần, hồi tụi tôi ở ký túc xá đại học, trong một buổi học nhóm, một đứa phát hiện có chú chuột ở đâu chạy vào phòng. Cả bọn đóng kín cửa, hò nhau bắt bằng được. Chú chuột chỉ bằng củ khoai con, bị truy đuổi, hết chạy gầm giường, lên nóc tủ, luồn sau giá sách, nhảy đình màn… cuối cùng chui tụt vào ô ngăn kéo bàn!
Thế là bốn, năm anh, đứa thước kẻ, đứa giẻ lau, găng tay, quyển sách… lăm lăm tư thế chờ cậu tí ra là phang. Một anh cầm cán chổi gõ lia lịa vào lưng bàn, mặt bàn, đinh tai nhức óc đến phòng bên còn chạy sang kêu la, nhưng tuyệt không hề thấy chú chuột chui ra.
Anh nữa, từ từ kéo cái ngăn kéo ra một nửa, lặng lẽ nhặt bằng hết sách vở và các thứ lặt vặt bên trong ra. Vẫn không thấy chú chuột đâu. Lại gõ, lại vỗ ầm ĩ lên mặt bàn và phía dưới. Vẫn không thấy gì. Cuối cùng cả bọn quyết định từ từ rút hẳn cái ngăn kéo ra đặt lên mặt bàn. Rồi soi đèn pin khắp trong khoang ngăn kéo. Kỳ lạ chưa, chẳng hề thấy động tĩnh gì, hầu như chú "tí" con đã biến mất dạng.
 |
Thế là năm chàng sinh viên lực lưỡng, sức dài vai rộng phải "bó tay chấm com" trước một cu chuột chỉ bằng củ khoai nhỏ! Mồ hôi nhễ nhại, thở ra đằng tai, mở cửa đỡ nóng, nhưng đúng đến lúc nằm lăn ra đất thở, nhìn lên cái mép ngăn kéo thò ra trên mặt bàn, một anh mới phát hiện chú chuột vẫn bám chặt không nhúc nhích ngay sát góc mép gỗ.
Oái oăm là đúng lúc ấy nó tung mình nhảy xuống và biến vút ra cửa. Không biết lúc chạy nó có quay đầu lại nhìn tốp sinh viên tụi tôi không, nhưng chắc hẳn nếu nói được tiếng người, nó sẽ cười giễu "tụi bay thua rồi, một không nhé!" Đấy, cái giống chuột dũng cảm và gan lì như vậy đó. Thật là bái phục anh tí ngàn lần luôn.
Còn đức tính thứ hai, phải nói chuột rất thông minh! Cũng trong một bận truy săn ở nhà thầy tôi nhân một chuyến về quê. Cũng đóng hết cửa, huy động công cụ hỗ trợ đủ cả gậy gộc, dao rựa, liềm hái lăm lăm trong tay. Tôi, thầy tôi và cả cô em sát khí đằng đằng. Chú chuột vừa nhảy ra khỏi bồ thóc lập tức bị đòn hội đồng bằng đủ các loại vũ khí, vụt phang lia lịa, chẳng biết có dính đòn không, nhưng thấy chú ta nhảy dựng lên khỏi mặt đất đến 50 phân, rồi nằm lịm giữa nhà! Đáng đời tên ăn trộm.
Thầy tôi thu binh, cất vũ khí, sai cô em lấy xẻng hót đem xác con chuột ra vườn chôn, hả hê kết thúc cuộc truy lùng. Thế nhưng, câu chuyện quan trọng chính ở cái "nhưng" này, đúng lúc cô em cầm cái xẻng có xác con chuột bước ra hiên, thì chú chuột bất ngờ nhảy xuống đất, chạy một mạch vào bóng tối! Ra là nó… giả chết. Đã từng nghe trong võ đạo có bài "trá thoái", "trá tẩu", giờ thêm anh chuột còn biết "trá thác" nữa thì tài thật. Đến chịu!
 |
Kể ra thì chuột còn nhiều tài lẻ, tài vặt nữa, phàm cái giống ăn tàn phá hoại vẫn hay thế. Thành ngữ có câu "đánh chuột vỡ bình" cũng chẳng sai, nó khuyên người ta phải khôn khéo, cẩn trọng khi tấn công chuột, kẻo diệt được nó rồi lại thiệt hại không nhỏ. Gì chứ chỉ cái bình giả cổ làng Bát Tràng sản xuất, ít cũng dăm bảy triệu rồi. Triệt được một ông "tý" mà thế cũng chẳng đáng.
Tóm lại, không thể coi thường con chuột đâu. Tuy là loài nhỏ bé, chuyên phá bĩnh, ăn hại thật, nhưng nó đứng đầu 12 con giáp đấy. Hồi bé, một lần tôi đã thắc mắc hỏi bà điều này. Bà tôi chỉ giải thích đơn giản : Từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng, là canh giờ đầu tiên trong ngày, cũng là giờ bắt đầu hoạt động kiếm ăn của loài chuột, nên người ta gọi là giờ Tý. Có lẽ chuột đứng đầu 12 con giáp một phần là do vậy.
