Với đa số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành, sáng 21/11, Quốc hội đã thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Luật gồm 7 chương, 39 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028. Riêng Cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải hoàn thành, vận hành trước ngày 31/12/2028.
Trình bày báo cáo trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo luật được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt là tính tự nguyện, mở rộng cơ hội hiến mô, bộ phận cơ thể để cứu người, nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; đồng thời, tăng cường các quy định pháp lý nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch trong quá trình triển khai thực hiện, chú trọng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, đặc biệt là bảo vệ người dưới 18 tuổi.
Dự thảo luật trình Quốc hội ngày 3/10/2026 cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến nếu được người đại diện đồng ý bằng văn bản (khoản 2 Điều 10). "Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội cho rằng việc đăng ký hiến chỉ nên áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo luật theo hướng chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bày tỏ nguyện vọng và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình; bỏ quy định người dưới 18 tuổi đăng ký hiến" - Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho hay.
Dự thảo luật giao Chính phủ quy định chi tiết việc đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác. Như vậy, Chính phủ và Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất việc hiến, lấy, ghép bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi thực hiện như luật hiện hành.
Có ý kiến đề nghị rà soát bảo đảm thống nhất với Bộ luật Hình sự; nghiêm cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người và xác nói chung, không chỉ "của người hiến"; bổ sung các hành vi lợi dụng sự lệ thuộc, hoàn cảnh phụ thuộc để buộc người khác hiến; người có chuyên môn y tế tham gia lấy, ghép trái quy định; sử dụng mô, tế bào vượt quá phạm vi đồng ý; đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép trái quy định.
Chính phủ tiếp thu và đã chỉnh lý dự thảo luật theo hướng tăng cường quản lý chặt chẽ hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người. Luật hiện hành quy định 10 hành vi bị nghiêm cấm, sau quá trình tiếp thu chỉnh lý, Dự thảo Luật đã tăng lên thành 29 hành vi bị nghiêm cấm, trong đó tiếp thu và chỉnh lý các hành vi bị nghiêm cấm: Mua bán mô, bộ phận cơ thể người, mua bán xác; Quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại;
Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm: lợi dụng nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế, quan hệ giám hộ và quan hệ lệ thuộc khác để hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa người khác hiến; hiến, lấy mô không thuộc Danh mục mô được hiến khi còn sống; can thiệp trái phép vào Cơ sở dữ liệu; đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép, đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người; sử dụng mô, tế bào vượt quá phạm vi đồng ý của người hiến; nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng khi chưa được phê duyệt; người hành nghề, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh lấy, ghép trái quy định; Lấy mô, bộ phận cơ thể người trong trường hợp chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc nghi ngờ có dấu hiệu vi phạm pháp luật, dấu hiệu bất thường.
Liên quan quyền được hiến mô, bộ phận cơ thể người của phạm nhân, dự thảo luật chỉnh lý theo hướng bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, sự công bằng đối với phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người cho người thân thích trong gia đình. Dự thảo luật không đặt ra việc tước bỏ quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của phạm nhân mà ghi nhận quyền tự nguyện hiến cho người thân thích, đồng thời quy định các điều kiện và trình tự, thủ tục phù hợp với đặc thù quản lý người đang chấp hành án phạt tù.
Trên thực tế, việc hiến của phạm nhân không chỉ liên quan đến chuyên môn y tế mà còn liên quan đến việc tổ chức đưa phạm nhân ra khỏi cơ sở giam giữ, bảo đảm an ninh, an toàn, giám sát trong quá trình thực hiện và chăm sóc sức khỏe sau khi hiến. Vì vậy, cần có sự phối hợp giữa cơ sở giam giữ và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, bảo đảm việc hiến được thực hiện hoàn toàn tự nguyện, đúng quy định và không ảnh hưởng đến sức khỏe, việc tiếp tục chấp hành án của phạm nhân...