Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều 20/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) với 960/964 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 92,18% tổng số đại biểu Quốc hội.
Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ đã trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).
Rà soát mức phạt tiền, thời hiệu xử phạt theo từng lĩnh vực
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, một trong những nội dung đáng chú ý là việc rà soát quy định về mức tiền phạt tối đa và thời hiệu xử phạt trên từng lĩnh vực. Theo đó, dự thảo luật chỉ quy định thời hiệu xử phạt 3 năm, mức phạt tiền tối đa 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức trong một số lĩnh vực có tính chất phức tạp, mức độ, quy mô, hậu quả của hành vi vi phạm lớn, cần nhiều thời gian để xác minh, phân tích, kiểm định, giám định.
Đồng thời, Chính phủ đã tiếp thu theo hướng bỏ quy định về mức phạt tiền cao hơn nhưng tối đa không quá 2 lần mức phạt chung được áp dụng đối với địa bàn thuộc các thành phố. Bởi Luật Thủ đô và Luật Phát triển đô thị đã có quy định giao Hội đồng nhân dân thành phố quyết định mức tiền phạt vi phạm hành chính trên địa bàn cao hơn nhưng không quá 2 lần mức tiền phạt chung.
Dự thảo luật cũng giảm thời hiệu xử phạt trong một số lĩnh vực như bảo vệ môi trường; trật tự, an toàn giao thông đường bộ; giao thông đường thủy nội địa và hàng hải.
"Đáng chú ý, Chính phủ đã rà soát, bổ sung biện pháp "thực hiện công việc phục vụ cộng đồng" là biện pháp thay thế hình thức phạt tiền. Biện pháp này được áp dụng đối với cá nhân vi phạm hành chính bị áp dụng hình thức phạt tiền từ 5 triệu đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị được thực hiện biện pháp thay thế. Việc bổ sung nhằm bảo đảm phù hợp với Công ước về lao động cưỡng bức năm 1930 mà Việt Nam là thành viên", Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
Một nội dung khác được tiếp thu, chỉnh lý là bỏ quy định về việc bố trí các khoản tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính sau khi nộp ngân sách nhà nước để hỗ trợ hoạt động xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng các biện pháp xử lý hành chính và hoạt động quản lý công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Quy định chặt chẽ các biện pháp ngăn chặn, bảo đảm quyền con người, quyền công dân
Đối với các biện pháp cưỡng chế và bảo đảm thi hành quyết định xử phạt, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý theo hướng không coi tạm hoãn xuất cảnh là biện pháp cưỡng chế mà là biện pháp bảo đảm thi hành quyết định cưỡng chế.
Biện pháp này được áp dụng trong trường hợp người đang bị cưỡng chế hoặc người đại diện cho tổ chức đang bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn. Việc chỉnh lý nhằm bảo đảm thống nhất với quy định về tạm hoãn xuất cảnh tại Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam và Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam.
Đối với các biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký, cấp giấy phép điều khiển phương tiện; ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số, Chính phủ đã chỉnh lý theo hướng không coi đây là các biện pháp cưỡng chế mà chuyển thành các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính.
Đồng thời, dự thảo luật bổ sung các quy định chặt chẽ về điều kiện, thẩm quyền, nguyên tắc, trình tự, thủ tục và phạm vi áp dụng các biện pháp này nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân.
Liên quan đến việc chuyển thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã, Chính phủ đã xin ý kiến Bộ Chính trị. Bộ Chính trị đã đồng ý định hướng chuyển thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý hành chính này theo Văn bản số 5841-CV/VPTW ngày 18/10/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng.
Đối với người chưa thành niên, dự thảo luật được bổ sung một số trường hợp là đối tượng bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu được xem xét, áp dụng biện pháp quản lý tại gia đình; trường hợp là đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng được xem xét, áp dụng biện pháp giáo dục dựa vào cộng đồng.
"Việc bổ sung các quy định này nhằm bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên, thống nhất với nguyên tắc ưu tiên áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đối với người chưa thành niên phạm tội quy định tại Luật Tư pháp người chưa thành niên", Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định.
Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) gồm 6 chương, 131 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028, trừ nội dung quy định tại khoản 1 Điều 131 của Luật.
Theo dự án luật vừa được Quốc hội thông qua, Điều 61 công bố quy định công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng việc xử phạt đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính như sau:
1. Trường hợp vi phạm hành chính mà gây hậu quả lớn hoặc gây ảnh hưởng xấu về dư luận xã hội trong lĩnh vực an toàn thực phẩm; đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa; mỹ phẩm; dược; khám bệnh, chữa bệnh; lao động; xây dựng; bảo hiểm xã hội; bảo hiểm y tế; bảo vệ môi trường; thuế; hải quan; chứng khoán; sở hữu trí tuệ; sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả; phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; trật tự, an toàn giao thông đường bộ; giao thông đường sắt; giao thông đường thủy nội địa; hàng hải; hàng không dân dụng; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì cơ quan của người ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính có trách nhiệm công bố công khai về việc xử phạt.
2. Nội dung công bố công khai bao gồm thông tin về cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính, hành vi vi phạm, hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả (nếu có).
Theo dự án luật vừa được Quốc hội thông qua, quy định công việc phục vụ cộng đồng như sau:
Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng là biện pháp thay thế hình thức phạt tiền được áp dụng đối với cá nhân vi phạm hành chính bị áp dụng hình thức phạt tiền từ 5.000.000 đồng trở xuống, đã nhận lỗi và tự nguyện đề nghị được thực hiện biện pháp thay thế.
Thời gian thực hiện công việc phục vụ cộng đồng không quá 04 giờ trong một ngày và không quá 05 ngày trong 01 tuần. Tổng thời gian thực hiện công việc phục vụ cộng đồng không quá 40 giờ. Ngay sau khi người vi phạm thực hiện xong công việc phục vụ cộng đồng, cơ quan tổ chức thi hành biện pháp này có xác nhận về việc thi hành xong biện pháp này.
Trong thời gian thực hiện công việc phục vụ cộng đồng, nếu cá nhân vi phạm không thực hiện công việc phục vụ cộng đồng thì người có thẩm quyền có thể xem xét quyết định chấm dứt việc áp dụng biện pháp này để áp dụng hình thức phạt tiền.
Không áp dụng biện pháp thực hiện công việc phục vụ cộng đồng đối với phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, người từ đủ 70 tuổi trở lên, người bị bệnh hiểm nghèo, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng.
Chính phủ quy định chi tiết việc áp dụng biện pháp thực hiện công việc phục vụ cộng đồng.