Chiều 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội đã nghe Tờ trình tóm tắt và Báo cáo thẩm tra; thảo luận dự án Nghị quyết của Quốc hội ban hành chính sách đặc thù về xử lý xóa tiền thuế nợ để tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế trong thực hiện Luật Quản lý thuế, nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách trong thực hiện cam kết quốc tế về trao đổi thông tin theo yêu cầu.
Không xóa nợ đại trà, phải đáp ứng điều kiện cụ thể
Trình bày Tờ trình tóm tắt dự thảo nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng và ban hành nghị quyết xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi số lượng người nộp thuế đang ở trạng thái 3 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và trạng thái 6 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký) còn rất lớn. Tính đến ngày 23/10/2026, cả nước còn 2.518.440 trường hợp thuộc hai trạng thái này. Việc xử lý chủ yếu thực hiện trên cơ sở dữ liệu quản lý thuế, không tạo thủ tục xin xóa nợ riêng; tăng cường hậu kiểm, kiểm soát rủi ro và trách nhiệm của cơ quan thuế, bảo đảm xử lý đúng đối tượng, đúng số tiền, đúng dữ liệu quản lý thuế.
Dự thảo Nghị quyết quy định chính sách đặc thù để xử lý xóa nợ lệ phí môn bài, bao gồm cả thuế môn bài theo quy định của pháp luật có hiệu lực trước ngày 1/1/2017 và tiền chậm nộp, bao gồm cả tiền phạt chậm nộp theo quy định của Luật Quản lý thuế có hiệu lực trước ngày 1/7/2013 của người nộp thuế ở trạng thái 03, 06 tính đến ngày 21/11/2026. Đối tượng áp dụng gồm người nộp thuế ở hai trạng thái nêu trên tính đến ngày 21/11/2026; cơ quan quản lý thuế, công chức quản lý thuế và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo nghị quyết là quy định điều kiện xử lý xóa tiền chậm nộp. Theo đó, người nộp thuế thuộc đối tượng áp dụng phải nộp đủ nợ gốc vào ngân sách nhà nước và nộp hồ sơ hợp lệ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Đối với lệ phí môn bài, dự thảo quy định xử lý xóa nợ phát sinh đến hết ngày 31/12/2025 và tiền chậm nộp của khoản được xử lý xóa; đồng thời xử lý xóa tiền chậm nộp lệ phí môn bài còn nợ đến ngày 21/11/2026.
Đối với nghĩa vụ lệ phí môn bài phát sinh đến hết năm 2025 nhưng chưa khai, nộp và chưa hạch toán trên Hệ thống thông tin quản lý thuế, người nộp thuế không phải khai, nộp và không bị tính tiền chậm nộp. Cơ quan thuế căn cứ dữ liệu quản lý thuế trên Hệ thống để xử lý xóa, không yêu cầu người nộp thuế nộp hồ sơ đề nghị, nhằm giải quyết dứt điểm tồn đọng, thống nhất giữa các trường hợp và giảm chi phí tuân thủ, thu hồi nợ.
Đối với tiền chậm nộp do cơ quan quản lý thuế quản lý thu, người nộp thuế ở trạng thái 03, 06 được xem xét xóa khi đã nộp đủ nợ gốc phải nộp và nộp hồ sơ hợp lệ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế, được cơ quan thuế tiếp nhận chậm nhất ngày 30/6/2028.
Số tiền chậm nộp được xóa tính đến ngày người nộp thuế nộp đủ nợ gốc, chậm nhất là ngày 30/6/2028; bao gồm cả tiền chậm nộp còn nợ của trường hợp không còn nợ gốc đến ngày 21/11/2026. Người nộp thuế đáp ứng điều kiện đã được xử lý xóa tiền phạt chậm nộp, tiền chậm nộp theo Nghị quyết số 94/2019/QH14 không phải thực hiện việc hủy quyết định, thu hồi khoản đã xóa.
Về tổ chức thực hiện, người nộp thuế không phải lập hồ sơ đề nghị xóa nợ. Cơ quan quản lý thuế căn cứ cơ sở dữ liệu trên Hệ thống thông tin quản lý thuế để xử lý xóa tiền thuế nợ, công khai kết quả và thông báo qua tài khoản giao dịch thuế điện tử cho người nộp thuế biết (nếu có).
Trường hợp người nộp thuế đã đáp ứng đầy đủ điều kiện xóa nợ tiền chậm nộp, gồm nộp đủ nợ gốc và đã nộp hồ sơ khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế chậm nhất ngày 30/6/2028, nhưng cơ quan thuế chưa hoàn thành việc xóa tiền chậm nộp hoặc giải quyết thủ tục thì cơ quan thuế tiếp tục giải quyết sau ngày 30/6/2028.
Cơ quan quản lý thuế có trách nhiệm phục hồi số nợ đã xóa nếu phát hiện người nộp thuế không đáp ứng điều kiện hưởng chính sách. Chính phủ chỉ đạo chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện quy trình, nâng cấp hệ thống, không phát sinh thêm điều kiện, hồ sơ, thủ tục; xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp cuối năm 2028.
Dự thảo Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 21/11/2026, chính sách áp dụng đến hết ngày 30/6/2028. Chậm nhất ngày 30/6/2028, người nộp thuế phải nộp đủ nợ gốc phải nộp và được cơ quan thuế tiếp nhận hồ sơ hợp lệ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Sau thời hạn này, cơ quan thuế tiếp tục giải quyết đối với trường hợp đã đáp ứng điều kiện đúng hạn; trường hợp đang chờ kết luận được xem xét khi đủ căn cứ xác định khoản nợ không thuộc diện loại trừ.
Dự kiến xử lý xóa khoảng 16.688 tỷ đồng nợ lệ phí môn bài
Đánh giá tác động của dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, số nợ thuộc phạm vi đề xuất xóa nợ gốc lệ phí môn bài khoảng 1.250 tỷ đồng, số tiền chậm nộp phát sinh của khoản nợ gốc này khoảng 438 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, còn gần 2 triệu người nộp thuế ở trạng thái 3 và trạng thái 6 chưa hạch toán nghĩa vụ môn bài của thời gian ngừng hoạt động trên Hệ thống. Nếu tiếp tục hạch toán nghĩa vụ lệ phí môn bài trong thời gian ngừng hoạt động, dự kiến sẽ phát sinh số tiền khoảng 15.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, đây là số nợ rất khó thu hồi do được tính trên thời gian ngừng hoạt động.
Như vậy, nếu toàn bộ 2 triệu người nộp thuế ở trạng thái 3, 6 đến nộp hồ sơ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt mã số thuế thì tổng số nợ gốc lệ phí môn bài và tiền chậm nộp dự kiến xử lý xóa khoảng 16.688 tỷ đồng.
Cần đánh giá riêng tiền chậm nộp đối với các khoản thu về đất
Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Uỷ ban tán thành sự cần thiết có giải pháp đặc thù, có thời hạn để xử lý dứt điểm nghĩa vụ lệ phí môn bài tồn đọng, tháo gỡ rào cản tài chính cho người nộp thuế thực sự đã ngừng hoạt động, góp phần làm sạch cơ sở dữ liệu thuế, ngăn chặn việc lợi dụng pháp nhân không hoạt động để gian lận hóa đơn.
Về tác động đối với ngân sách nhà nước, theo hồ sơ, nợ gốc lệ phí môn bài đã hạch toán khoảng 1.250 tỷ đồng, tiền chậm nộp tương ứng khoảng 438 tỷ đồng; nghĩa vụ lệ phí môn bài chưa hạch toán ước khoảng 15.000 tỷ đồng; tiền chậm nộp thuộc phạm vi xem xét khoảng 9.990 tỷ đồng, trong đó hơn 3.000 tỷ đồng liên quan đến các khoản thu về đất.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, đánh giá tác động chưa phân tích theo từng cấp ngân sách, chưa lượng hóa đầy đủ kết quả dự kiến của chính sách. Do đó, đề nghị Chính phủ đánh giá khả năng thụ hưởng của từng nhóm trong tổng số 2.518.440 người nộp thuế ở trạng thái 03, 06. Đáng chú ý, phạm vi “tiền thuế nợ gốc” dẫn chiếu điểm b khoản 1 Điều 38 Luật Quản lý thuế gồm cả các khoản thu về đất, tài nguyên, nên phạm vi tiền chậm nộp được xóa rất rộng. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định trực tiếp thành phần các khoản thuộc phạm vi, đánh giá riêng tiền chậm nộp đối với các khoản thu về đất; khi chưa có đánh giá riêng thì chưa áp dụng cơ chế chung đối với nhóm này.
“Đối với người nộp thuế ở trạng thái 06, với 1.875.057 trường hợp, đây là nhóm có rủi ro gian lận cao. Do đó, chỉ xóa nợ sau khi cơ quan quản lý thuế đã đối chiếu dữ liệu hóa đơn, khai thuế”, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính nêu.
Đề xuất cơ chế xóa toàn bộ hoặc giảm 50% tiền chậm nộp theo thời điểm hoàn thành nghĩa vụ nợ gốc
Đối với quy định xóa tiền chậm nộp tại Điều 5, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá cách tiếp cận có điều kiện, gắn với việc thu đủ nợ gốc là phù hợp. Tuy nhiên, việc xóa toàn bộ tiền chậm nộp phát sinh đến ngày nộp đủ nợ gốc, chậm nhất ngày 30/6/2028, chưa tạo động lực để người nộp thuế nộp sớm.
Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc quy định theo hướng: Xóa tiền chậm nộp nếu người nộp thuế nộp đủ tiền thuế nợ gốc đến hết ngày 20/11/2027; giảm 50% tiền chậm nộp nếu nộp đủ từ ngày 21/11/2027 đến hết ngày 30/6/2028. Đồng thời, đề nghị bổ sung quy định hoàn trả khoản đã được xóa khi người nộp thuế quay lại sản xuất, kinh doanh hoặc thành lập cơ sở kinh doanh mới theo nguyên tắc tại khoản 2 Điều 21 Luật Quản lý thuế.
Về tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan quản lý thuế đối với kết quả xóa nợ, nhất là các khoản có giá trị lớn, khoản thu về đất và việc lưu vết dữ liệu xử lý. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung quy định việc xóa nợ, khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế không làm chấm dứt nghĩa vụ lưu giữ, cung cấp thông tin theo chuẩn mực của GF; phục hồi khoản đã xóa và tính tiền chậm nộp cả thời gian đã được xóa đối với trường hợp cung cấp thông tin không trung thực. Đồng thời, việc giải quyết thủ tục khôi phục, chấm dứt hiệu lực mã số thuế phải đúng thời hạn, không lấy lý do chờ xác định điều kiện xóa nợ để kéo dài, gây phiền hà cho người nộp thuế.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ báo cáo Quốc hội kết quả thực hiện hằng năm cùng báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước. Sau ngày 30/6/2028, các trường hợp còn tồn đọng sẽ xử lý theo Luật Quản lý thuế, không gia hạn chính sách.
Đề nghị làm rõ điều kiện xóa nợ thuế, tránh người dân vướng mắc khi xuất cảnh
Qua thảo luận, các đại biểu Nguyễn Đình Xuân (Tây Ninh), Nguyễn Thị Sửu (TP Huế) và Nguyễn Văn Thân (TP Hồ Chí Minh) cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết và đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện một số quy định để bảo đảm tính khả thi và tránh phát sinh vướng mắc trong thực tiễn. Trong đó, đại biểu Nguyễn Đình Xuân đề nghị có cơ chế xử lý đối với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, chủ doanh nghiệp đã chết, mất liên lạc hoặc không còn khả năng hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế; đồng thời đơn giản hóa thủ tục giải thể, không buộc doanh nghiệp phải tự chứng minh không còn nợ bảo hiểm xã hội, nợ các tổ chức, cá nhân khác khi không có khả năng thực hiện. Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định tạm hoãn xuất cảnh đối với người có khoản nợ thuế nhỏ hoặc không đáng kể, tránh gây khó khăn không cần thiết cho người dân, doanh nghiệp.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu tập trung đề nghị xác định chính xác đối tượng được hưởng chính sách, kiểm soát nguy cơ lợi dụng để trốn tránh nghĩa vụ thuế; chốt thời điểm xác định tình trạng mã số thuế là ngày 23/10/2026, đồng thời loại trừ các trường hợp đã có thông báo, kết luận vi phạm hoặc đang thanh tra, kiểm tra, chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra. Đại biểu đề nghị việc xóa nợ, chấm dứt mã số thuế không đồng nghĩa với xóa bỏ nghĩa vụ lưu giữ thông tin về chủ sở hữu, chủ sở hữu hưởng lợi và hồ sơ kế toán tối thiểu 5 năm; chỉ tạm dừng cưỡng chế đối với các khoản tiền chậm nộp, lệ phí môn bài đủ điều kiện xóa, đồng thời thiết kế lộ trình miễn tiền chậm nộp theo hướng khuyến khích nộp nợ gốc sớm: Nộp đủ nợ gốc đến hết ngày 20/11/2027 được xóa 100% tiền chậm nộp, từ ngày 21/11/2027 đến hết ngày 30/6/2028 được xóa 50%. Đại biểu cũng đề nghị đánh giá riêng các khoản nợ liên quan đến đất đai, tài nguyên trước khi xóa; bổ sung cơ chế hoàn trả nghĩa vụ thuế khi các chủ thể quay lại kinh doanh, quy định rõ trách nhiệm của cơ quan thuế trong xử lý hồ sơ và tăng cường công khai kết quả thực hiện chính sách, đồng thời bảo đảm bí mật thông tin người nộp thuế.
Cùng quan tâm đến những vướng mắc trong thực tiễn, đại biểu Nguyễn Văn Thân đề nghị làm rõ cách xử lý đối với những trường hợp đã nộp thuế trước thời điểm nghị quyết có hiệu lực; có giải pháp phối hợp giữa cơ quan thuế và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh để người dân, doanh nghiệp không bị bất ngờ, vướng mắc tại cửa khẩu do nợ thuế mà không biết; đồng thời cần xác định rõ ngưỡng nợ thuế dẫn đến việc hạn chế xuất cảnh. Đại biểu cũng đề nghị thống kê, phân loại chính xác số doanh nghiệp đang hoạt động, đã ngừng hoạt động và đang tạm dừng hoạt động, làm cơ sở đánh giá thực trạng, xây dựng định hướng phát triển doanh nghiệp trong thời gian tới.
Sẽ phối hợp chặt chẽ để tháo gỡ vướng mắc về thuế khi xuất cảnh
Giải trình về vấn đề tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Bộ Tài chính sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để làm rõ cơ sở pháp lý, cơ sở dữ liệu và kết nối thông tin giữa cơ quan công an với cơ quan thuế. Mục tiêu là tiến tới thực hiện nguyên tắc: Bất cứ công dân nào cũng có thể kiểm tra trạng thái nghĩa vụ thuế của mình và thực hiện thanh toán ngay khi phát hiện còn nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành.
Trường hợp người dân không may quên nghĩa vụ thuế, có thể thực hiện kiểm tra, thanh toán; ngay sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế, trạng thái liên quan đến việc xuất cảnh sẽ được xử lý ngay. Bộ trưởng cho biết, Bộ Tài chính đã chỉ đạo phối hợp chặt chẽ với Cục Quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an để triển khai nội dung này.
Về lo ngại có thể phát sinh tình trạng lợi dụng chính sách để được miễn lệ phí môn bài và tiền chậm nộp, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, ngay từ ngày 23/10, cơ quan thuế đã chỉ đạo rà soát, chốt dữ liệu về trạng thái người nộp thuế. Việc xác định thời điểm này nhằm bảo đảm không xảy ra tình trạng lợi dụng việc thay đổi trạng thái để hưởng chính sách.
Bộ trưởng cũng cho biết, Bộ Tài chính đã tính toán kỹ phương án triển khai, bảo đảm tránh tình trạng lợi dụng chính sách của Nhà nước; đồng thời kiên quyết xử lý các đối tượng người nộp thuế có hành vi chây ỳ, trốn tránh nghĩa vụ thuế.