Sáng 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thảo luận về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện chính sách phát triển vận tải gắn với bảo đảm quyền đi lại, sinh kế của người dân, ngư dân; tháo gỡ vướng mắc trong quản lý, khai thác vận tải tại các vùng nước đặc thù. Tiếp thu ý kiến đại biểu, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đã làm rõ các nhóm vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trong dự thảo luật.
Bảo đảm quyền tiếp cận và sinh kế của người dân, ngư dân
Góp ý vào dự án luật, đại biểu Nguyễn Vũ Trung và đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn Quảng Ninh) cùng quan tâm đến việc bảo đảm quyền đi lại, tiếp cận các tuyến vận tải, bến cập và khu neo đậu của người dân, ngư dân; đồng thời đề nghị có quy định phù hợp với đặc thù hoạt động hàng hải, đường thủy tại các địa phương có nhiều đảo, vùng vịnh.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh, phát triển vận tải phải đi đôi với bảo vệ sinh kế người dân, ngư dân và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Về nguyên tắc hoạt động hàng hải và hoạt động đường thủy nội địa tại Điều 5, đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu thông báo trước khi hạn chế luồng, thay đổi khu neo đậu, tổ chức lại tuyến hoặc triển khai công trình ảnh hưởng đến đường đi, điểm cập bến của người dân. Phạm vi, thời gian, lý do hạn chế cần được công khai; đồng thời xem xét bố trí lối đi thay thế và lấy ý kiến cộng đồng chịu tác động.
Theo đại biểu, luật không cần ấn định biểu mẫu cụ thể nhưng phải bảo đảm các yêu cầu về công khai thông tin, tham vấn và quyền tiếp cận; các thủ tục chi tiết có thể giao Chính phủ quy định.
Đối với quy định về cảng biển, cảng thủy nội địa, bến thủy nội địa, cảng cạn tại Điều 17, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng dự thảo đã phân biệt cảng thủy nội địa với bến thủy nội địa, đồng thời liệt kê các loại bến tạm, bến khách ngang sông, bến dân sinh. Tuy nhiên, cần xác định "bến đón, trả khách du lịch" là một loại bến riêng, có nguyên tắc áp dụng tiêu chuẩn an toàn phù hợp với quy mô và phương thức hoạt động.
Đại biểu lưu ý, khoản 2 Điều 318 quy định các bến không thuộc những loại được liệt kê tại khoản 7 Điều 17 phải chuyển đổi thành cảng thủy nội địa. Đối với những bến nhỏ gắn với đời sống cộng đồng, yêu cầu chuyển đổi có thể kéo theo chi phí đất đai, đầu tư và thủ tục vượt quá khả năng của người dân. Nếu không đáp ứng kịp lộ trình, các bến này có thể phải dừng hoạt động hoặc hoạt động tự phát, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị bổ sung "bến đón, trả khách du lịch" vào khoản 7 Điều 17; giao Chính phủ quy định tiêu chuẩn an toàn theo quy mô bến, số lượng khách, loại phương tiện và phương thức khai thác; giao UBND cấp tỉnh công bố, quản lý các bến đáp ứng tiêu chuẩn. Đồng thời, cần sửa khoản 2 Điều 318 theo hướng quy định rõ lộ trình và điều kiện chuyển tiếp đối với các bến nhỏ đang hoạt động, tránh yêu cầu chuyển đổi thành cảng khi chưa có phương án khả thi. Đối với cộng đồng người dân, ngư dân, cần bảo đảm các điểm cập bến, neo đậu phục vụ sinh kế được xem xét trong quy hoạch và có phương án thay thế khi bị hạn chế hoạt động.
Cùng quan tâm đến quyền đi lại của người dân tại các địa phương có nhiều đảo, vùng vịnh, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi vùng nước hàng hải, đường thủy nội địa, có quy định phù hợp với đặc thù các địa phương có nhiều đảo, vùng vịnh và khu vực di sản.
Đại biểu cho biết, Quảng Ninh hiện có hơn 2.000 hòn đảo, trong đó hơn 40 đảo có người dân sinh sống. Các tuyến Gia Vân - Vân Đồn, Cô Tô là những tuyến đi lại thiết yếu của nhân dân nhưng chưa được xác định rõ là tuyến đường thủy nội địa hay tuyến hoạt động trên vùng biển. Trong khi đó, luồng hàng hải và luồng đường thủy nội địa đan xen, tàu sông hoạt động trên luồng hàng hải với số lượng lớn.
Đại biểu đề nghị bổ sung các tuyến bờ, tuyến ven bờ biển, tuyến nối các đảo vào phạm vi điều chỉnh của luật; đồng thời quy định rõ việc quản lý các vùng nước ngoài luồng hàng hải và đường thủy nội địa. Chính phủ, Bộ Xây dựng hoặc UBND cấp tỉnh cần quy định cụ thể phạm vi hoạt động của từng loại phương tiện, phù hợp với cấp kỹ thuật và đặc thù địa phương, bảo đảm xác định rõ tàu sông được hoạt động ở đâu, theo quy chuẩn nào và do cơ quan nào quản lý.
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà quan tâm là hoạt động của tàu du lịch lưu trú. Đại biểu đề nghị bổ sung loại hình vận tải hành khách du lịch bằng tàu lưu trú vào Điều 196, đồng thời quy định các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy, thoát hiểm và điều kiện hoạt động khi thời tiết xấu. Cần có quy chuẩn kỹ thuật riêng đối với tàu du lịch hoạt động trong vùng vịnh, ven bờ.
Quy định rõ đối tượng được hưởng, thời hạn, mức hưởng ưu đãi
Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu báo cáo, làm rõ thêm các nhóm vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm. Cụ thể: Về chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển lĩnh vực hàng hải và đường thủy, Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ đang báo cáo cấp có thẩm quyền về các chính sách ưu đãi tại dự thảo theo quy định. Chính phủ thống nhất quan điểm, chính sách ưu đãi chỉ đi vào thực chất khi có các tiêu chí định lượng, cam kết rõ ràng và cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Trên cơ sở đó, dự thảo sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng quy định rõ đối tượng được hưởng, thời hạn, mức hưởng và cơ chế giám sát, kiểm tra; đồng thời bổ sung đánh giá tác động đến ngân sách nhà nước, bảo đảm phù hợp với khả năng huy động nguồn lực của đất nước trong từng giai đoạn.
Về đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy và cảng cạn, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì rà soát, chỉnh lý dự thảo Bộ luật nhằm bảo đảm yêu cầu kết nối cảng biển, cảng thủy nội địa, cảng cạn với mạng lưới giao thông đường thủy; làm rõ các tiêu chí phân loại cảng, bến và công trình đường thủy; hoàn thiện quy định về tiêu chuẩn an toàn và các quy định trực tiếp, tránh phát sinh vướng mắc trong thực tiễn.
Về thủ tục đầu tư và quy định đối với nhà đầu tư chiến lược, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì rà soát các quy định về phối hợp giữa cơ quan quản lý chuyên ngành với địa phương; rà soát tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược gắn với năng lực thực thi dự án, bảo đảm minh bạch, tương thích với các quy định của pháp luật về đầu tư. Đồng thời, dự thảo sẽ được hoàn thiện quy định gắn việc bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng hoàn thành của bến, cảng với bàn giao đất, bảo đảm tính liên tục của công trình; bổ sung hình thức bồi hoàn giá trị đầu tư còn lại nhằm tháo gỡ vướng mắc trong xác định giá trị tài chính đối với các dự án đã đầu tư…
Về cơ chế quản lý nhà nước, quản trị dữ liệu và cơ chế phí, lệ phí, dự thảo sẽ tiếp tục được rà soát theo hướng phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương. Trong đó, đặc biệt chú trọng bảo đảm việc bàn giao tuyến, tài sản và phân cấp cho địa phương phải đi đôi với nguồn lực và năng lực thực thi.
Đối với đề xuất để lại một phần số phí thu được và phạm vi dịch vụ an toàn hàng hải do doanh nghiệp cung cấp, Chính phủ sẽ chỉ đạo các bộ, ngành liên quan tiếp tục làm rõ cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý, đánh giá riêng từng nhiệm vụ, bảo đảm phù hợp với pháp luật về phí, lệ phí và ngân sách nhà nước.