Sáng 21/10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Theo Bộ trưởng, qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam.
Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người (trong đó thận: 9.969 ca; gan: 1.005 ca; tim: 177 ca; phổi: 27 ca). Số lượng ca ghép tạng ở nước ta hiện nay đang chủ yếu là ghép tạng từ người cho sống với 10.225 ca trên 11.187 ca chiếm 91,4%, số ca ghép từ người cho chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%.
Tuy nhiên, hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn còn tồn tại, hạn chế, cần được sửa đổi để thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân và từng bước hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động này.
Dự thảo luật mở rộng quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác đối với người dưới 18 tuổi, đây là chính sách mới so với luật hiện hành nhằm tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh, nhất là đối với bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp, đồng thời tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình.
Qua thẩm tra, Chủ nhiệm UBVHXH Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban ghi nhận mục đích nhân văn, nhân đạo của chính sách, tuy nhiên, người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em là chủ thể được bảo vệ đặc biệt, do đó, đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể, trên cơ sở đó tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách.
Về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ở người, UBVHXH cơ bản tán thành điều kiện chung đối với người hiến mô từ đủ 18 tuổi trở lên; bổ sung quy định về việc lấy bộ phận cơ thể sau chết tuần hoàn; nâng độ tuổi người hiến khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người thống nhất toàn quốc.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết là căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn. Tiếp tục rà soát, quy định rõ ràng, hợp lý các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người, đồng thời, trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, đặc biệt lưu ý cách thức tính điểm xác định ưu tiên, nghiên cứu triển khai thuật toán bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan.
Về cơ quan điều phối quốc gia về ghép mô, bộ phận cơ thể người, đề nghị nghiên cứu thể hiện quy định bao quát trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Y tế trong công tác điều phối và Bộ Y tế phân công thực hiện theo thẩm quyền.
Đối với các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại (Điều 7), Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành với Tờ trình của Chính phủ nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý đối với huyết tương, tế bào, sản phẩm từ tế bào, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ trong y học. Đồng thời, đề nghị tiếp tục tham khảo, chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đánh giá kỹ lưỡng các vấn đề liên quan (cơ chế, năng lực quản lý, kiểm soát…), phân loại rõ theo từng nhóm đối tượng để quy định phù hợp thực tiễn Việt Nam về tính chất, mức độ thương mại hóa, nhất là đối với máu và sản phẩm có nguồn gốc từ hiến, tặng nhân đạo, tự nguyện; nghiên cứu quy định cơ chế kiểm soát về giá, nhất là đối với huyết tương...
Điều 7. Các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại và lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi:
1. Các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại:
a) Việc sản xuất, bảo quản và cung ứng tế bào (bao gồm tế bào gốc, tế bào miễn dịch trị liệu, các loại tế bào khác và sản phẩm từ tế bào), huyết tương để chữa bệnh và nghiên cứu khoa học;
b) Bảo quản tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn, mô buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản.
2. Các trường hợp được lấy mô, bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi:
a) Trường hợp quy định tại điểm c, điểm d, điểm đ, điểm e khoản 1 Điều 12 của Luật này;
b) Trường hợp lấy tinh trùng, noãn, mô tinh hoàn, mô buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
c) Trường hợp quy định tại điểm b khoản 1 Điều 23 của Luật này.
3. Chính phủ quy định khoản 1 Điều này.
