Nghiên cứu chuyển cảng cá lớn nhất miền Trung thành cảng du lịch

"Điểm nóng" ô nhiểm môi trường giữa lòng Đà Nẵng

Những ngày này, biển miền Trung bắt đầu động, các chuyến tàu nối nhau trở về Cảng cá Thọ Quang, mang theo những mẻ hải sản cuối chuyến biển và tìm nơi neo đậu an toàn trước nguy cơ thời tiết xấu.

Hàng chục năm qua, nhất là khi mùa mưa bão đang đến gần, biển động, Cảng cá Thọ Quang luôn là điểm tựa để những con tàu tìm về neo đậu, tránh trú an toàn. Thế nhưng, giữa lòng đô thị đang phát triển mạnh về du lịch, khu vực Âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang trong một thời gian dài lại gắn với những phản ánh về mùi hôi, nước thải, rác thải và áp lực môi trường.

Tại Quy hoạch hệ thống cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, cảng cá Thọ Quang là một trong 5 trung tâm nghề cá lớn của cả nước. Tuy nhiên, chính quy mô hoạt động của cảng như thế nên áp lực môi trường cũng không hề nhỏ. Trong 5 năm, Ban Quản lý Âu thuyền và Cảng cá Thọ Quang đã thu gom hơn 33.678m³ rác sinh hoạt phát sinh từ hơn 18.200 lượt tàu, thuyền cập cảng, neo đậu và hoạt động tại khu vực.

Những con số ấy không chỉ phản ánh lượng chất thải phát sinh từ một cảng cá có mật độ hoạt động cao, mà còn cho thấy nỗ lực đưa công tác vệ sinh, thu gom và xử lý chất thải của chính quyền TP Đà Nẵng. Từ một khu vực từng chịu nhiều áp lực về môi trường, Thọ Quang từng bước được kiểm soát theo hướng sạch hơn, trật tự hơn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của một trung tâm nghề cá nằm trong lòng đô thị.

Song hành với xử lý môi trường là quá trình đầu tư, hoàn thiện hạ tầng nghề cá. Từ năm 2018 đến 2025, tổng nguồn vốn dành cho nâng cấp, mở rộng cảng cá và nạo vét âu thuyền khoảng 570 tỷ đồng. Cuối năm 2025, dự án nâng cấp, mở rộng Cảng cá Thọ Quang giai đoạn 2 được khánh thành, đưa vào sử dụng với tổng mức đầu tư khoảng 250 tỷ đồng.

Sau các dự án đầu tư, Cảng cá Thọ Quang đã đáp ứng tiêu chuẩn cảng cá loại I, là cảng cá động lực thuộc trung tâm nghề cá lớn của Đà Nẵng, kết hợp khu neo đậu tránh trú bão cấp vùng và hệ thống dịch vụ hậu cần nghề cá đồng bộ. Cầu cảng, khu mua bán thủy sản, giao thông nội bộ, các công trình phụ trợ cùng hệ thống quản lý, giám sát tàu cá, truy xuất nguồn gốc thủy sản từng bước được hoàn thiện.

Thế nhưng, câu chuyện môi trường tại Thọ Quang chưa thể khép lại bằng những kết quả đã đạt được. Nghịch lý ấy hiện hữu ở chỗ, trong khi hạ tầng nghề cá tại Thọ Quang vừa được đầu tư hàng trăm tỷ đồng để hình thành một trung tâm nghề cá hiện đại, thành phố lại đồng thời nghiên cứu phương án chuyển đổi công năng, mở ra hướng phát triển mới cho không gian này.

Đằng sau hướng đi ấy là bài toán về hiệu quả nguồn lực đã đầu tư, sinh kế của ngư dân và người lao động trong chuỗi khai thác, thu mua, chế biến, hậu cần thủy sản; năng lực neo đậu, tránh trú bão; yêu cầu bảo vệ môi trường và dư địa phát triển của một đô thị biển. Và một câu hỏi lớn, đó là hàng nghìn ngư dân bao năm gắn bó với Cảng cá Thọ Quang sẽ đi về đâu khi không gian nghề cá nơi đây thay đổi, hoặc sẽ phải được di dời?...

Cảng cá Thọ Quang, TP Đà Nẵng, được xây dựng và chính thức đưa vào hoạt động từ năm 2004, là một trong những đầu mối nghề cá quan trọng của khu vực miền Trung.

Cảng có tổng diện tích khoảng 80ha, gồm diện tích mặt nước và diện tích trên bờ; trong đó, diện tích mặt nước khoảng 55-58ha, phục vụ khu neo đậu tránh trú bão và vùng nước hoạt động của tàu thuyền; diện tích trên bờ: khoảng 24-25ha, gồm khu cảng cá, chợ đầu mối thủy sản và các công trình dịch vụ hậu cần nghề cá.

Mở không gian mới, giữ lại hơi thở biển

Tại kỳ họp HĐND TP Đà Nẵng vào tháng 2/2026, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hồ Kỳ Minh cho biết lãnh đạo thành phố đã định hướng, chỉ đạo nghiên cứu cải tạo khu vực Thọ Quang theo hướng chuyển đổi thành cảng du lịch. Với chức năng cảng cá, âu thuyền, thành phố sẽ nghiên cứu bố trí tại một vị trí mới ở phía Nam.

Đây là hướng tiếp cận mới đối với không gian Thọ Quang, nơi đang chịu sức ép từ quá trình đô thị hóa và phát triển du lịch. Cùng với cảng cá, Khu dịch vụ thủy sản Đà Nẵng rộng hơn 50ha cũng được nghiên cứu di dời về phía Nam, nơi hiện tập trung nhiều cơ sở chế biến, kho lạnh và doanh nghiệp thủy sản, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động.

Theo lãnh đạo UBND thành phố, đối với chức năng cảng cá, âu thuyền, thành phố sẽ nghiên cứu một vị trí mới ở phía Nam Đà Nẵng. Hiện hai khu vực giữa Hồng Triều (Duy Xuyên) và Tam Quan (Núi Thành) đang được tiếp tục nghiên cứu.

Sở Xây dựng Đà Nẵng xác định, di dời Cảng cá Thọ Quang là một định hướng trong Quy hoạch thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Tuy nhiên, do quy mô lớn, nhiều chức năng và công trình hiện hữu, phương án kỹ thuật, vị trí cụ thể và lộ trình thực hiện vẫn cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ. Việc xử lý tài sản hiện trạng cũng phải bảo đảm hiệu quả nguồn lực đã đầu tư.

Bài toán vì thế không chỉ là tìm một nơi mới cho tàu cá, mà là tổ chức lại cả không gian kinh tế biển, từ cảng cá, âu thuyền đến dịch vụ hậu cần, chế biến, kho lạnh và thị trường tiêu thụ. Sau khi Đà Nẵng và Quảng Nam hợp nhất địa giới, mạng lưới cảng cá, bến cá và khu neo đậu được mở rộng, tạo điều kiện để thành phố tính toán lại sự phân bổ hạ tầng nghề cá theo hướng hợp lý hơn.

Từ góc nhìn địa phương, UBND phường Sơn Trà cho rằng, nếu được tổ chức phù hợp, Âu thuyền Thọ Quang trong tương lai có thể phát triển dịch vụ đóng, sửa chữa du thuyền, tiếp nhận tàu du lịch, khai thác tốt hơn cảnh quan và văn hóa biển. Tuy nhiên, mọi phương án vẫn phải tính đến đời sống ngư dân. Thọ Quang là nơi tàu cập bến, bán hải sản, lấy đá, tiếp nhiên liệu, sửa chữa ngư cụ và chuẩn bị cho chuyến biển mới; đồng thời là mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng thủy sản.

Một ngư dân lâu năm ở Sơn Trà cho biết, tàu về Thọ Quang có thể bán hải sản ngay, trong khi các dịch vụ hậu cần nghề cá đã hình thành khá đầy đủ. Nếu chuyển đến một cảng mới xa hơn, thời gian di chuyển, chi phí nhiên liệu và các điều kiện mua bán, cung ứng dịch vụ sẽ tạo thêm áp lực cho ngư dân, nhất là trong bối cảnh giá nhiên liệu luôn là khoản chi phí lớn của mỗi chuyến biển. Khi đó, “cửa ngõ” giao thương, thu mua hải sản trực tiếp từ tàu cá để phân phối đi các tỉnh, thành miền Trung cũng sẽ ở xa hơn. Đây là những vấn đề cần được chính quyền tính toán thấu đáo khi xây dựng phương án di dời, tổ chức lại không gian nghề cá.

Theo các chuyên gia, câu chuyện Cảng cá Thọ Quang không đơn giản là “bỏ cảng cá để làm cảng du lịch” – vấn đề từng gây xôn xao, tranh luận trên mạng xã hội, mà là quá trình chuyển đổi một không gian kinh tế biển đã gắn bó hơn hai thập niên với đô thị. Đằng sau sự chuyển đổi ấy là bài toán về môi trường, hiệu quả nguồn lực đầu tư, sinh kế ngư dân và định hướng phát triển của một đô thị biển. Một cảng Thọ Quang sạch hơn, hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được “hơi thở biển” đó mới là ý nghĩa trọn vẹn của cuộc chuyển đổi mới cho đô thị du lịch biển Đà Nẵng.